Άγιος Φώτιος ο Μέγας: Ο λόγιος Πατριάρχης και υπερασπιστής της Ορθοδοξίας
Μία κορυφαία εκκλησιαστική και πνευματική μορφή του Βυζαντίου, με πολυσχιδές έργο, καθοριστική δράση και διαχρονική προσφορά στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Ο Άγιος Φώτιος, ο Μέγας διετέλεσε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως από το 858 έως το 867 και από το 877 έως το 886. Είναι μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές και πνευματικές προσωπικότητες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ονομάσθηκε «Μέγας» για τις μεγάλες υπηρεσίες που προσέφερε στην Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία. Πατέρας του ήταν ο Άγιος Σέργιος και μητέρα του η Ειρήνη. Η μνήμη του εορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Φεβρουαρίου.
Γεννήθηκε περί το 810 στην Κωνσταντινούπολη από επιφανή οικογένεια. Ήταν ανιψιός του πατριάρχη Ταρασίου και συγγενής της Θεοδώρας, συζύγου του αυτοκράτορα Θεόφιλου. Έλαβε σπουδαία μόρφωση και αφιερώθηκε στη μελέτη της κλασικής ελληνικής και εκκλησιαστικής γραμματείας. Υπερείχε όλων των συγχρόνων του σε ευρύτητα παιδείας και θαυμαζόταν ακόμη και από τους εχθρούς του. Υπηρέτησε πολλές επιστήμες. Χαρακτηριζόταν για την ευρυμάθειά του. Είχε σπουδάσει θεολογία, νομική, φιλολογία, μουσική, μαθηματικά, ιατρική, γεωγραφία, αρχαιολογία! Παράλληλα, διανθιζόταν από ευσέβεια, ρητορική δεινότητα και πολιτική δεξιότητα.
Κατά τη δεύτερη περίοδο της Εικονομαχίας υπέστη διώξεις ως εικονόφιλος και αφορίστηκε. Μετά τον θρίαμβο της Ορθοδοξίας και την αναστήλωση των εικόνων το 843, αποκαταστάθηκε εκκλησιαστικά και τιμήθηκε με τα πολιτικά αξιώματα του πρωτασηκρήτη -επικεφαλής του τάγματος της ανώτερης τάξης των αυτοκρατορικών συμβολαιογράφων- και πρωτοσπαθάριου -αρχηγού της ανακτορικής φρουράς-. Δίδαξε φιλοσοφία στην Ανώτατη Σχολή της Κωνσταντινούπολης.
Τον Δεκέμβριο του 858, ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ’ έχρισε στο ναό της Αγίας Σοφίας Πατριάρχη τον Φώτιο, ο οποίος ανήλθε γρήγορα όλους τους βαθμούς της ιεροσύνης! Ο Ιγνάτιος, όμως, επιδίωκε την επάνοδό του στον πατριαρχικό θρόνο κι ενέπλεξε στο σχέδιό του και τον Πάπα Νικόλαο.
Ο Φώτιος αγωνίστηκε εναντίον των Μανιχαίων, των εικονομάχων και άλλων αιρετικών, ενώ αντέκρουσε και τις παπικές αξιώσεις όπως και το γερμανοφραγκικό δόγμα του filioque και τα ρωμαϊκά έθιμα. Επικεντρώθηκε στην αναζωπύρωση της ιεραποστολικής συνείδησης και στην περιφρούρηση της πνευματικής ανεξαρτησίας και αυτονομίας των ορθόδοξων λαών.
Το γεγονός αυτό προκάλεσε ρήξη με τη Δυτική Εκκλησία και τον Πάπα Νικόλαο Α΄, η οποία μετά τη Σύνοδο του 867 κατέληξε σε σχίσμα και στην καθαίρεση του Πάπα.
Μετά τη δολοφονία του Μιχαήλ Γ’ από τον Βασίλειο Α’, τον Μακεδόνα η κατάσταση άλλαξε τελείως. Ο νέος αυτοκράτορας καθαίρεσε κι εξόρισε τον Φώτιο κι επανέφερε στον πατριαρχικό θρόνο τον Ιγνάτιο. Ο Βασίλειος, συνειδητοποιώντας το λάθος του, επανέφερε τον Φώτιο από την εξορία και του ανέθεσε την εκπαίδευση των παιδιών του. Μετά το θάνατο του Ιγνατίου το 877 τον αποκατέστησε στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης.
Κατά τη δεύτερη θητεία του, ο Φώτιος αποκατέστησε τις σχέσεις του με τη Ρώμη και συνέχισε το ιεραποστολικό έργο στην Ανατολική Ευρώπη με τον εκχριστιανισμό των Σλάβων. Παρ’ όλα αυτά, ο διάδοχος του Βασιλείου Α’, αυτοκράτορας Λέων ΣΤ’ ο Σοφός, αν και μαθητής του, απομάκρυνε τον Φώτιο.
Τελικά, ο Φώτιος ο Μέγας αποσύρθηκε στη μονή Αρμενιακών στην Κωνσταντινούπολη και αφοσιώθηκε στη συγγραφή. Μείζον έργο του η «Μυριόβιβλος», η οποία περιέχει αναφορές και αποσπάσματα για 279 βιβλία που δεν έχουν διασωθεί. Επίσης, έγραψε «Το λεξικό του Φωτίου», που περιλαμβάνει ερμηνείες λέξεων των κλασικών συγγραφέων και της Αγίας Γραφής, και «Τα Αμφιλόχια» που απευθύνονται στον μητροπολίτη Κυζίκου Αμφιλόχιο για την επίλυση θεολογικών ζητημάτων. Επίσης, έχουν διασωθεί περίπου 200 επιστολές που απευθύνονταν σε προσωπικότητες της εποχής του, διάφοροι πανηγυρικοί λόγοι, θεολογικά έργα, ποιήματα και ύμνοι.
Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε για την εορτή της Υπαπαντής.