ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΛΑΙΕΣ ΣΤΙΣ ΝΕΕΣ ΑΙΡΕΣΕΙΣ (Β')
Του Πρεσβυτέρου Ἀναστασίου Γκοτσόπουλου, Ἐφημερίου Ἱ. Ν. Ἁγ. Νικολάου Πατρῶν
Ὑπό τόν ὃρο «νέες αἱρέσεις» καί «παραθρησκεία» ἐννοοῦμε τά πνευματικά κινήματα ἤ τίς ὀργανώσεις πού, ἐνῶ κατ’ ἀρχήν φαίνεται νά ἔχουν κάποια σχέση μέ τό θρησκευτικό φαινόμενο, στό βάθος ὅμως ἐξυπηρετοῦν ἄλλους σκοπούς. Οἱ παραθρησκευτικές αὐτές ὁμάδες χαρακτηρίζονται διεθνῶς ὡς "σέκτες" (sects), "λατρεῖες" (cults) ἤ "ψυχολατρεῖες" (phsychocults - phychosekten). Στήν Ἑλλάδα ἐπικράτησαν οἱ ὅροι "νεοφανεῖς αἱρέσεις" ἤ "παραθρησκευτικές ὁμάδες" ἤ "ὁμάδες ἀσυμβίβαστες μέ τήν Ὀρθόδοξη Πίστη" καί μ' αὐτό τόν τελευταῖο τίτλο ἔχουν ἐνταχθεῖ ἀρκετές ἀπ' αὐτές σέ εἰδικό κατάλογο[1]. Οἱ νέες αἱρέσεις πού δραστηριοποιοῦνταν στή χώρα μας καί εἶχαν ἐνταχθεῖ στόν κατάλογο τῆς Ζ΄ Πανορθοδόξου Συνδιασκέψεως (1995) ἀνέρχονταν, τότε, στόν ἀριθμό τῶν 422 ! Ἀσφαλῶς σήμερα ὁ ἀριθμός αὐτός εἶναι πλέον κατά πολύ μεγαλύτερος …
Οἱ νεοφανεῖς αἱρέσεις εἶναι πολυάριθμες, πολύμορφες καί πολυώνυμες καί δραστηριοποιοῦνται κάτω ἀπό ποικίλα προσωπεῖα. Θά μπορούσαμε νά τίς διακρίνουμε σέ χριστιανικές ἤ παρα-χριστιανικές αἱρέσεις, τῶν ὁποίων κάποια βασικά στοιχεῖα τῆς διδασκαλίας προέρχονται ἀπό τήν Ἁγ. Γραφή, ἔστω καί παρερμηνευμένα (πχ. ἀκραῖες χριστιανικές, ὑπερδογματικές, ἐσχατολογικές, νεοπεντηκοστιανές) καί στίς ἄλλες, οἱ ὁποῖες προέρχονται κατά βάση ἀπό ἄλλες θρησκεῖες. Πρόκειται γιά ὁμάδες ἰσλαμικές, βουδιστικές, ἰνδουιστικές, ἰαπωνικές, ἐσωτεριστικές, νεογνωστικές, θεοσοφικές, γκουρουϊστικές, παγανιστικές, νεοειδωλολατρικές, οὐφολογικές, ἀποκρυφιστικές, πνευματιστικές, παραψυχολογικές, ἀστρολογικές, νεοεποχιτικές, οἰκολογικές, μεσσιανικές, ἐσχατολογικές, «θρησκεῖες νεότητας», πολιτικοθρησκευτικές, ψυχολατρεῖες, λατρεῖες αὐτογνωσίας, θεραπευτικές, (νεο)σατανιστικές ἀλλά καί ἐπιστημονικοφανεῖς, ὅπως, ἰνστιτοῦτα ψυχολογίας ἤ ψυχοθεραπείας ἤ ἐλέγχου καί ἀνάπτυξης τοῦ νοῦ, πολεμικῶν τεχνῶν, διαλογισμοῦ, γιόγκα, ἐναλλακτικῶν θεραπειῶν κ.ἂ. Καί μόνο ἡ ἀπαρίθμηση μέρους τῶν κατηγοριῶν στίς ὁποῖες ἐντάσσονται οἱ ὁμάδες τῆς παραθρησκείας καταδεικνύει τήν ἔκταση καί τό εὑρύτατο φάσμα στό ὁποῖο αὐτές δραστηριοποιοῦνται, παρέχοντας «ὑπηρεσίες» γιά ὅλες τίς ἀπαιτήσεις τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου ἤ γιά νά ἐπαναλάβουμε τήν εὔστοχη διατύπωση τοῦ ἀειμνήστου π. Ἀντωνίου Ἀλεβιζοπούλου, πού μιλοῦσε γιά «ὑπεραγορά θρησκείας». Ὅλες αὐτές οἱ τόσο ἑτερόκλητες στήν προέλευση, ἀλλά καί τόσο συγγενεῖς πνευματικά ὁμάδες ἐντάσσονται, συνυπάρχουν καί ἀλληλο-περιχωροῦνται σέ ἕνα εὑρύτερο πνευματικό περιβάλλον πού ὀνομάζεται «Νέα Ἐποχή» (“New Age”), τό ὁποῖο ἐπαγγέλλεται τήν ἐγκαθίδρυση μίας Νέας Παγκόσμιας Θρησκείας, πού νά ἑνώνει τίς μέχρι τώρα θρησκευτικές παραδόσεις τῶν λαῶν.
Συγκρίνοντας ἐπιγραμματικά τίς παλαιές Χριστιανικές αἱρέσεις μέ τό φαινόμενο τῶν νέων αἱρέσεων καί τῆς παραθρησκείας, ὅπως γεννήθηκε καί ἀναπτύχθηκε στόν προηγούμενο αἰώνα, θά μπορούσαμε νά ἐπισημάνουμε:
1. Οἱ παλαιές αἱρέσεις εἶχαν μία συγκεκριμένη διδασκαλία πού ἦταν μέ σαφήνεια διατυπωμένη. Ἀντίθετα, οἱ νέες αἱρέσεις διακρίνονται γιά τή σύγχυση στή διδασκαλία μέ τήν προσπάθεια γιά σύζευξη τῶν πλέον ἑτερόκλητων στοιχείων καί διδασκαλιῶν. Συνδυάζουν στοιχεῖα ἀπό ὅλα τά γνωστά θρησκεύματα (Χριστιανισμό, Ἰσλάμ, Βουδισμό, Ἰνδουισμό), τόν ἀποκρυφισμό, τόν ἐσωτερισμό, τό νεογνωστικισμό, τή θεοσοφία, ἀλλά και τόν παγανισμό, τήν ἀρχαιολατρία, τήν παραψυχολογία καί τό σατανισμό. Σέ τελική ἀνάλυση, αὐτό πού διαφοροποιεῖ τή μία ὁμάδα ἀπό τήν ἄλλη δέν εἶναι ἡ συγκριτιστική ἰδεολογία τους, πού εἶναι μᾶλλον κοινή σέ πολλές ἀπό τίς ὁμάδες, ἀλλά τό πρόσωπο τοῦ ἀρχηγοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι περιβεβλημένος μέ θεϊκή αὐθεντία, εἴτε αὐτός ὀνομάζεται γκουρού ἤ θεϊκός διδάσκαλος, εἴτε μεσσίας (“χριστός”). Αὐτός ἔχει ἀπόλυτη ἐξουσία πάνω σέ ὅλες τίς πτυχές τῆς προσωπικότητας τοῦ ὀπαδοῦ, ἀκόμα καί σέ θέματα πού ἅπτονται τῆς αὐστηρά ἰδιωτικῆς καί προσωπικῆς ζωῆς του.
2. Οἱ παλαιές αἱρέσεις ἀμφισβητοῦσαν ἕνα μέρος τῆς διδασκαλίας ἤ τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας καί ἀσφαλῶς οὐδέποτε ἀμφισβήτησαν τή μοναδικότητα τῆς διά Ἰησοῦ Χριστοῦ σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου. Ἀντίθετα, στίς νέες ἔχουμε πλήρη ἀπόρριψη τοῦ συνόλου τῆς διδασκαλίας καί ἐμπειρίας τῆς Ἐκκλησίας καί προπαντός ἄρνηση τῆς μοναδικότητας τοῦ Προσώπου τοῦ Ἰ. Χριστοῦ, ὡς τοῦ Σαρκωθέντος, Παθόντος, Ταφέντος καί Ἀναστάντος Θεανθρώπου καί Σωτήρα τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Θεάνθρωπος ὑποβιβάζεται σέ ἕνα ἀπό τούς πολλούς Μεγάλους Μύστες πού πέρασαν ποτέ ἀπό τή γῆ. γιά τίς ὀργανώσεις αὐτές, ὁ Ἰησοῦς Χριστός ἔχει πλέον ξεπεραστεῖ ἀπό τή νεώτερη μετενσάρκωσή Του στό πρόσωπο τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ὁμάδας, τοῦ νέου “Χριστοῦ” τῆς ἐποχῆς μας.
3. Στόχος τῶν παλαιῶν αἱρέσεων ἦταν ἡ ἀποκοπή τῶν Χριστιανῶν ἀπό τήν Ἐκκλησία καί ἡ ἔνταξή τους στήν αἱρετική κοινότητα. Οἱ αἱρέσεις ὅμως τῆς νέας ἐποχῆς δέν στοχεύουν στήν ἀπένταξη τῶν πιστῶν ἀπό τήν ἐκκλησιαστική τους κοινότητα, ἀλλά στήν ἀλλοίωση καί νόθευση τοῦ φρονήματός τους. Ἔτσι, ὁ “πιστός” παραμένει τυπικά στήν Ἐκκλησία, νομίζει ὅτι ζεῖ ἐκκλησιαστική ζωή, ἀλλά οὐσιαστικά ζεῖ πλέον μακριά ἀπό τή χριστιανική πίστη καί ζωή. Γιά τό λόγο αὐτό οἱ περισσότερες προσποιοῦνται συμφωνία μέ τήν πίστη τῆς Ἐκκλησίας καί ἀποκρύπτουν συστηματικά τή θεολογική τους διαφοροποίηση, χρησιμοποιώντας ἀκόμα καί χριστιανική θεολογική ὁρολογία. Κατ’ αὐτόν τόν τρόπο ἐπιτυγχάνουν ἀφ’ ἑνός μέν νά ἐργάζονται προσηλυτιστικά στό ἀπυρόβλητο καί ἀφ’ ἑτέρου νά δημιουργοῦν σύγχυση στούς πιστούς ἀλλοιώνοντας τό ὀρθόδοξο φρόνημα τοῦ λαοῦ.
Ἰδιαίτερα ἐπικίνδυνη γιά τούς πιστούς εἶναι ἡ ἀντιστροφή τῆς ἠθικῆς καί ἡ ἀνανοηματοδότηση θεολογικῶν ὅρων μέ παραθρησκευτικό πλέον περιεχόμενο (π.χ. Χριστός, Θεός, σωτηρία κ.ο.κ.)[2].
Εὔστοχα ἐπισημάνθηκε στήν 5η Συνάντηση τοῦ Δικτύου Πρωτοβουλιῶν Μελέτης Θρησκειῶν καί Καταστροφικῶν Λατρειῶν, πού διεξήχθη στό Novi Sad Σερβίας (24-27.9.2012) ὑπό τήν αἰγίδα τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Μπάτσκας κ. Ειρηναίου καί τήν συμμετοχή τοῦ τότε Ἐπισκόπου Ἐγγρας (καί νῦν Πατριάρχου Σερβίας) κ. Πορφυρίου ὅτι: «ἀποτελεῖ σοβαρό κίνδυνο γιά τούς Ὀρθοδόξους πιστούς καί ἰδιαιτέρως γιά τούς μή ἐνημερωμένους περί τήν πίστη ἡ ἀλλοίωση τοῦ Ὀρθοδόξου φρονήματος καί ἡ πρόκληση σύγχυσης στό λαό. Διαπιστώνεται μέ θλίψη ὅτι ἡ διάβρωση καί ἀλλοίωση τοῦ Ὀρθοδόξου ἤθους λαμβάνει ἀνησυχητικές διαστάσεις. Ἐνδεικτικό τῆς καταστάσεως αὐτῆς εἶναι ἡ διάθεση ἀποκρυφιστικῶν ἐντύπων ὡς ὀρθοδόξων ἀκόμα καί ἀπό ἐκκλησιαστικά βιβλιοπωλεῖα ἤ σχολικές καί λοιπές δημόσιες βιβλιοθῆκες»[3].
4. Οἱ παλαιές αἱρέσεις εἶχαν σαφέστατα θεοκεντρικό χαρακτήρα. Στό χῶρο τῆς νέας ἐποχῆς ὅμως τό κέντρο μετατοπίζεται στόν ἄνθρωπο καί τή φύση (πχ. ἀστρολογική θεώρηση τῆς ἐναλλαγῆς τῶν ἐποχῶν). Ἀκόμα καί ὅταν οἱ νέες αἱρέσεις ἀναφέρονται σέ “Θεό” δέν ἐννοοῦν τόν προσωπικό Θεό, ἀλλά ἕνα “θεό” μέ τήν πανθεϊστική ἔννοια τῆς ἀπρόσωπης «παγκόσμιας συνειδητότητας», ἡ ὁποία ταυτίζεται κατ' οὐσίαν μέ τήν κτιστή φύση.
5. Οἱ παλαιές αἱρέσεις διαφοροποιοῦνταν ἀπό τήν Ἐκκλησία μόνο ὡς πρός τίς πλανεμένες διδασκαλίες γύρω ἀπό τήν πίστη, πού εἶχαν ἀναμφίβολα ἐπιπτώσεις στήν πνευματική καί κοινωνική ζωή. Στίς νέες ὅμως αἱρέσεις τό κρίσιμο στοιχεῖο εἶναι ἡ ἀπαίτηση ἀπό τούς ὀπαδούς-θύματα γιά ὁλοκληρωτική παράδοση «ψυχῇ τε καί σώματι» στήν ὀργάνωση καί τόν ἀρχηγό. Ἡ ὁλοκληρωτική αὐτή νοοτροπία ἀπειλεῖ μέ διάβρωση ὅλους τούς τομεῖς τῆς προσωπικῆς καί κοινωνικῆς ζωή[4]. Η Ζ΄ Πανορθόδοξη Συνδιάσκεψη, πού διοργάνωσε ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος (Ἁλίαρτος, 1995) ἀναφερόμενη στούς τρόπους χειρισμοῦ τῶν ὀπαδῶν τους, πού χρησιμοποιοῦν οἱ ὁμάδες αὐτές διαπιστώνει ὅτι: «Οἱ ψυχοτεχνικές πού χρησιμοποιοῦνται, τσακίζουν κυριολεκτικά τήν προσωπικότητα τῶν ὀπαδῶν, τούς ὁποίους μετατρέπουν σέ πρόθυμους ἄμισθους σκλάβους, ἕνα εἶδος ρομπότ, δημιουργώντας μία ψυχοβιομηχανία μέ τό πρόσχημα τῆς "διεύρυνσης τῆς συνείδησης", πού ἐπιτυγχάνεται μέ τήν προσφορά πανάκριβων σεμιναρίων. Σ' αὐτά τά σεμινάρια οἱ περισσότερες ἀπό τίς ἐν λόγῳ ὁμάδες ἀσκοῦν τέτοιο ψυχολογικό βιασμό στά θύματα-μέλη τους, ἰδιαίτερα σ' ἐκεῖνα πού δέν ἔχουν ἀποβάλει τελείως τίς ἠθικές ἀξίες καί ἡ προσωπικότητά τους δέν ἔχει ἀλλοιωθεῖ ὁλοκληρωτικά, ὁ ὁποῖος ξεπερνάει σέ ἀπανθρωπιά καί ἀγριότητα κάθε φαντασία»[5]. Ἀποτέλεσμα τῶν μεθοδεύσεων καί τῶν διαφόρων τεχνικῶν πού χρησιμοποιοῦν οἱ ὁμάδες αὐτές εἶναι ἡ καταστροφή τῆς ἀνθρώπινης προσωπικότητας καί ἀξιοπρέπειας καί τῶν κοινωνικῶν σχέσεων. Τά θύματα ἀποκόπτονται ἀπό τό οἰκογενειακό, ἐπαγγελματικό καί κοινωνικό περιβάλλον, τό ὁποῖον χαρακτηρίζεται ἐχθρικό ἤ διαβολικό, καί ἐξαναγκάζονται νά ὑπηρετοῦν τυφλά τήν ὁμάδα καί τόν ἀρχηγό, πιστεύοντας ὅτι ἔτσι ὑπηρετοῦν τό καλό τῆς ἀνθρωπότητας καί ἀνέρχονται πνευματικά. Κι' αὐτό ἐπιτυγχάνεται μέ τόν «διανοητικό χειρισμό» καί τίς διάφορες "τεχνικές" πού ἐφαρμόζονται μέσα στίς ὁμάδες αὐτές.
[1] Βλ. Πρακτικά Ζ΄ Πανορθόδοξης Συνδιάσκεψης Ἐντεταλμένων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καί Ἱερῶν Μητροπόλεων γιά θέματα αἱρέσεων καί παραθρησκείας, Ὁμάδες ἀσυμβίβαστες μέ τήν Ὀρθόδοξη Πίστη, Ἁλίαρτος 1995.
[2] 5η Συνάντηση τοῦ Δικτύου Πρωτοβουλιῶν Μελέτης Θρησκειῶν καί Καταστροφικῶν Λατρειῶν (Novi Sad Σερβίας, 24-27.9.2012): «Ἡ χρήση ἀπό αὐτές τίς ὁμάδες χριστιανικῆς ὁρολογίας (Θεός, Χριστός, μυστήριο, προσευχή, ἀγάπη, σωτηρία, θέωση) ὄχι μόνο δέν ἔχει καμία σχέση μέ τή χριστιανική ἔννοια τῶν λέξεων, ἀλλά εἶναι ἐντελῶς ἀντίστροφη καί ἀναιρετική τῆς Χριστιανικῆς διδασκαλίας. Ἀποβλέπει σέ προσηλυτιστικούς σκοπούς, δηλ. στήν προσπάθεια προωθήσεως στό δυτικό Χριστιανικό κόσμο τοῦ γκουρουισμού, στή συγκρητιστική ἀλλοίωση τοῦ Ὀρθοδόξου φρονήματος καί στήν πρόκληση σύγχυσης σέ μή ἐνημερωμένους σχετικά μέ τήν πίστη Χριστιανούς» https://anastasiosk.blogspot.com/2012/10/5.html#more.
[3] https://anastasiosk.blogspot.com/2012/10/5.html#more
[4] Ἀναλυτικότερα, βλ. Πρακτικά Ζ΄ Πανορθόδοξης Συνδιάσκεψης Ἐντεταλμένων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καί Ἱερῶν Μητροπόλεων γιά θέματα αἱρέσεων καί παραθρησκείας, Ὁμάδες ἀσυμβίβαστες μέ τήν Ὀρθόδοξη Πίστη, Ἁλίαρτος 1995, σ. 92-97.
[5] Βλ. Πρακτικά Ζ΄ Πανορθόδοξης Συνδιάσκεψης Ἐντεταλμένων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καί Ἱερῶν Μητροπόλεων γιά θέματα αἱρέσεων καί παραθρησκείας, Ὁμάδες ἀσυμβίβαστες μέ τήν Ὀρθόδοξη Πίστη, Ἁλίαρτος 1995, σ. 85.
Νωρίτερα η ΕΟΔ έγραψε για το βιογραφικό του νέου Προκαθήμενου της Γεωργιανής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
