«Διαβάς εις Μακεδονίαν βοήθησον ημίν»: Η προσφορά του Απ. Παύλου στην Ελλάδα
Γράφει ο π. Αναστάσιος Γκοτσόπουλος, Εφημέριος Ι. Ν. Αγ. Νικολάου Πατρών
Αναμφισβήτητα ο Απόστολος Παύλος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της παγκόσμιας ιστορίας και αναμφίβολα τον σπουδαιότερο ιεραπόστολο του χριστιανισμού. Η δράση του στην Ελλάδα κατά τη Β΄ (48–52 μ.Χ.) και τη Γ΄(52–57 μ.Χ.) ιεραποστολική περιοδεία υπήρξε καθοριστική για τη διάδοση του χριστιανισμού στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι επισκέψεις του στους Φιλίππους, τη Θεσσαλονίκη, τη Βέροια, την Αθήνα και την Κόρινθο δημιούργησαν τις πρώτες οργανωμένες χριστιανικές κοινότητες της Ευρώπης και άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό.
1. Ο Παύλος έφερε το Ευαγγέλιο του Χριστού στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδας
Η μεγαλύτερη ιστορική προσφορά του Αποστόλου Παύλου ήταν ότι η Ελλάδα αποτέλεσε την πύλη εισόδου του χριστιανισμού στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Ο Απόστολος Παύλος μαζί με τον Σίλα και έναν νεαρό χριστιανό, τον Τιμόθεο, ξεκίνησαν από την Αντιόχεια για τη δεύτερη αποστολική περιοδεία. Αρχικά επισκέφτηκαν τις πόλεις της Μ. Ασίας, στις οποίες ο Απόστολος Παύλος είχε ήδη κηρύξει κατά την πρώτη περιοδεία του. Στη συνέχεια το Άγιο Πνεύμα τους κατηύθυνε προς την Τρωάδα. Εκεί ο Απόστολος Παύλος είδε σε όραμα ένα Μακεδόνα να τον παρακαλεί λέγοντας «πέρασε στην Μακεδονία και βοήθησέ μας» (Πράξ. 16,9). Αυτή η θεία παρέμβαση έγινε η αφορμή του εκχριστιανισμού της Ελλάδας και της εγκαθίδρυσης, όχι μόνο εκεί, αλλά και σταδιακά σε ολόκληρη την Ευρώπη, της Εκκλησίας του Χριστού.
Οι Απόστολοι από την Τρωάδα πέρασαν με πλοίο στη Σαμοθράκη και από εκεί στη Νεάπολη και μετά στους Φιλίππους, πλησίον της σημερινής Καβάλας. Εκεί βαπτίστηκε μαζί με την οικογένειά της η πορφυροπώλης Λυδία, η οποία είναι η πρώτη χριστιανή της ηπειρωτικής Ευρώπης και συστήθηκε η πρώτη χριστιανική Eκκλησία σε ελληνικό έδαφος (Πράξ. 16,11-39).
Στη συνέχεια οι Απόστολοι περνώντας από την Αμφίπολη και την Απολλωνία έφτασαν στη Θεσσαλονίκη, όπου το κήρυγμά τους στην εβραϊκή συναγωγή ήταν καρποφόρο. Η εχθρότητα όμως των ειδωλολατρών τους εκδίωξε από την πόλη και κατέφυγαν στη Βέροια. Η επιτυχία του κηρύγματος στους Βεροιείς ανάγκασε τον Απ. Παύλο να αφήσει τους συνεργάτες του Τιμόθεο και Σίλα και ο ίδιος να προχωρήσει στην Αθήνα. Εκεί παίρνοντας αφορμή από την επιγραφή «Τω Αγνώστω Θεώ», που είχε αναρτηθεί σε βωμό στην αθηναϊκή αγορά ανέβηκε στον Άρειο Πάγο και απηύθυνε την περίφημη ομιλία που διασώζει ο Ευ. Λουκάς στις Πράξεις των Αποστόλων (17, 22-31). Όμως η αναφορά του στην Ανάσταση του Κυρίου και στην ανάσταση των νεκρών δεν έγινε δεκτή από τους Αθηναίους οι οποίοι δεν μπορούσαν να δεχτούν ότι το σώμα, η φυλακή της ψυχής, όπως θεωρούσαν, ήταν δυνατόν να αναστηθεί. Παρά την απόρριψη του κηρύγματος από την πλειονότητα, μια μικρή ομάδα πίστεψε -ανάμεσά τους ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης και η Δάμαρις- κι έτσι σχηματίστηκε η πρώτη χριστιανική Eκκλησία στην Αθήνα (Πράξ. 17,16-34).
Στη συνέχεια ο Απόστολος πορεύθηκε στην Κόρινθο, όπου παρέμεινε 18 μήνες, ιδρύοντας μια από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές κοινότητες, στην οποία απηύθυνε λίγο αργότερα δύο επιστολές.
Τις Εκκλησιατικές αυτές κοινότητες που ίδρυσε στην β΄ιεραποστολική του περιοδεία τις επισκέφθηκε και κατά την γ’ περιοδεία του το 52-57 μ.Χ.
2. Ίδρυσε τις πρώτες χριστιανικές Εκκλησίες στην Ελλάδα
Όπως έγινε ήδη σαφές ο Απ. Παύλος δεν περιοριζόταν σε σύντομα κηρύγματα. Σε κάθε πόλη οργάνωνε μόνιμες εκκλησιαστικές κοινότητες, όριζε υπευθύνους, δίδασκε τους πιστούς και διατηρούσε επικοινωνία μαζί τους μέσω επιστολών.
3. Ο λόγος του στον Άρειο Πάγο: πρώτη συνάντηση Χριστιανισμού και Ελληνισμού
Από τα σημαντικότερα γεγονότα της παρουσίας του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα υπήρξε η ομιλία του στον Άρειο Πάγο της Αθήνας (Πράξ. 17, 22-31).
Ο Απόστολος δεν εναντιώθηκε στον ελληνικό πολιτισμό ούτε απέρριψε τη φιλοσοφία των Ελλήνων. Αντίθετα, πήρε αφορμή από στοιχεία γνωστά στους Αθηναίους: αναφέρθηκε στον βωμό «τω Αγνώστω Θεώ», και αξιοποίοησε ακόμη και στίχους Ελλήνων ποιητών: «του γαρ και γένος εσμέν».
Με αυτόν τον τρόπο παρουσίασε τον χριστιανισμό όχι ως αντίπαλο της ελληνικής σκέψης αλλά ως εκπλήρωση της αναζήτησης της αλήθειας που χαρακτήριζε την ελληνική φιλοσοφία.
Η ομιλία αυτή θεωρείται μέχρι σήμερα πρότυπο διαλόγου ανάμεσα στην πίστη και τον πολιτισμό.
4. Έγραψε επιστολές προς Εκκλησίες στον Ελλαδικό χώρο
Μεγάλο μέρος της Καινής Διαθήκης συνδέεται άμεσα με την Ελλάδα. Οι επιστολές Α΄και Β΄Θεσσαλονικείς, Α΄και Β΄Κορινθίους γράφτηκαν στην ελληνική γλώσσα για να αντιμετωπίσουν προβλήματα των ελληνικών χριστιανικών κοινοτήτων.
5. Συνέβαλε στη εδραίωση της ελληνικής γλώσσας ως γλώσσας της Χριστιανικής Εκκλησίας
Ο Παύλος συνέγραψε και τις 14 επιστολές του στην ελληνιστική κοινή, τη διεθνή γλώσσα της εποχής. Χάρη σε αυτή την επιλογή, το Ευαγγέλιο έγινε προσιτό σε εκατομμύρια ανθρώπους, η ελληνική γλώσσα καθιερώθηκε ως η πρώτη γλώσσα της χριστιανικής θεολογίας και οι ελληνικές έννοιες και η ελληνική φιλοσοφική ορολογία συνδέθηκαν με τη χριστιανική διδασκαλία, ώστε αργότερα με τους Καππαδόκες Πατέρες να καταστεί δυνατόν μέσω αυτών να εκφραστούν οι λεπτές έννοιες της Ορθόδοξης Θεολογίας.
Έτσι, ο ελληνικός πολιτισμός συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση της χριστιανικής σκέψης.
Δίχως άλλο η προσφορά του Αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα υπήρξε ανεκτίμητη. Η δράση του στον ελληνικό χώρο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ελληνικής και εκκλησιαστικής ιστορίας, καθώς οι κοινότητες που ίδρυσε εξελίχθηκαν σε σταθερά κέντρα του πρώιμου χριστιανισμού και συνέβαλαν αποφασιστικά στη διάδοση του Ευαγγελίου σε ολόκληρη την Ευρώπη.
