Ελληνικό Ινστιτούτο Βενετίας: 140.000 έγγραφα πέντε αιώνων ανοιχτά στο κοινό
Το αρχείο της ελληνικής κοινότητας Βενετίας, που χρονολογείται από το 1498, ψηφιοποιήθηκε μέσα από τις υποδομές του ΑΠΘ και είναι πλέον προσβάσιμο παγκοσμίως.
Το Βυζάντιο και η ιστορική πορεία των Ελλήνων της Διασποράς αποκτούν πλέον ψηφιακή φωνή: το Ψηφιακό Αρχείο του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Ερευνών Βενετίας ολοκληρώθηκε πρόσφατα και είναι ήδη διαθέσιμο παγκοσμίως μέσα από τις ψηφιακές υποδομές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με το Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, στην πύλη newsite.istitutoellenico.org παρέχεται ελεύθερη πρόσβαση σε 140.000 τεκμηριωμένα έγγραφα, περίπου 1.000.000 ψηφιακές λήψεις, 10.000 τεκμήρια εικόνων και εκκλησιαστικών κειμηλίων, 1.000 σπάνια παλαίτυπα βιβλία και 47 βυζαντινά χειρόγραφα.
Το αρχειακό υλικό καλύπτει την περίοδο 1498–1954 και αφορά την ιστορία της ελληνικής Αδελφότητας στη Βενετία και του βενετοκρατούμενου ελληνισμού ευρύτερα. Ανάμεσα στα τεκμήρια συγκαταλέγονται δουκικά γράμματα, πρακτικά συνεδριάσεων, πατριαρχικά γράμματα, παπικές βούλες, ληξιαρχικά βιβλία και έγγραφα εμπόρων που κατέγραψαν τη δράση γνωστών ελληνικών οικογενειών – μεταξύ άλλων των Νιννή, Τυπάλδου και Papadopoli. Στα πρακτικά της περιόδου 1822–1839 καταγράφονται ακόμη και επισκέψεις του τσάρου Αλεξάνδρου (1822) και του βασιλικού ζεύγους Όθωνα και Αμαλίας (1837) στον ναό του Αγίου Γεωργίου και τη Φλαγγίνειο Σχολή.
Εξέχουσα θέση στη νέα ψηφιακή πύλη κατέχει η «Μυθιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου» – το βυζαντινό χειρόγραφο του 14ου αιώνα (Κώδιξ 5, ψευδο-Καλλισθένης) με 250 μικρογραφίες σε φύλλα χρυσού, μεταφρασμένο σε έντεκα γλώσσες. Σημαντική είναι επίσης η ψηφιοποιημένη συλλογή έργων ορθόδοξης τέχνης, με αριστουργήματα του Μιχαήλ Δαμασκηνού και άλλων ζωγράφων της Κρητικής Σχολής (15ος–17ος αι.), καθώς και εικόνες που μετέφερε από την Κωνσταντινούπολη η Άννα Παλαιολογίνα Νοταρά. Η συλλογή επιτρέπει στον επισκέπτη να παρακολουθήσει την εξέλιξη της βυζαντινής εικονογραφίας από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα.
Η ιστορία της Κοινότητας ξεκινά αμέσως μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1430, όταν η Βενετία έγινε το πρώτο καταφύγιο λόγιων, αριστοκρατών και εμπόρων της πόλης. Δεκατρία χρόνια μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453), ένα νέο κύμα Ελλήνων – φιλοσόφων, θεολόγων και καλλιτεχνών – κατέφθασε στην Ιταλία κουβαλώντας χειρόγραφα και τη βυζαντινή πολιτιστική κληρονομιά. Η πρώτη οργανωμένη ελληνική κοινότητα συγκροτήθηκε επίσημα το 1498, περίπου 333 χρόνια πριν από τη δημιουργία του ελληνικού κράτους.
«Αποτελεί μοναδικό τεκμήριο ιστορικής μνήμης, πνευματικής συνέχειας και πολιτιστικής παρουσίας των Ελλήνων στον ευρωπαϊκό χώρο», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρώην αντιπρύτανης του ΑΠΘ, καθηγητής Στράτος Στυλιανίδης, τονίζοντας ότι η ψηφιοποίηση «δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική παρέμβαση, αλλά πράξη διαφύλαξης της συλλογικής μας μνήμης». Ο υπεύθυνος του προγράμματος, καθηγητής ΑΠΘ Χρ. Αραμπατζής, επισήμανε ότι «οι μαθητές και οι φοιτητές δεν μελετούν πλέον αντίγραφα – εργάζονται επί της ουσίας με τις ίδιες τις πηγές», ενώ πρόσθεσε ότι το έργο αποτελεί «σημαντικό βήμα στη διασύνδεση των ελληνικών πολιτιστικών φορέων με την Europeana».
Η ΕΟΔ είχε αναφερθεί στη μνήμη της Άλωσης της Πόλης και τις εκδηλώσεις που τη συνοδεύουν ελάχιστες ημέρες νωρίτερα.
