Όταν η Εκκλησία δικάζει τους Δικαίους της
Η υπόθεση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού υπό το φως των διωγμών των Αγίων Πατέρων.
Η ιστορία της Εκκλησίας του Χριστού δεν είναι μόνο ιστορία θριάμβου και αγιότητας, αλλά και ιστορία σταυρού. Οι βαρύτερες πληγές της δεν προήλθαν πάντοτε από εξωτερικούς διωγμούς, αλλά συχνά από εσωτερικές συγκρούσεις, όπου η εκκλησιαστική εξουσία στράφηκε εναντίον ποιμένων που δεν συμβιβάστηκαν. Η εκθρόνιση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού, με συνοπτικές διαδικασίες και κατηγορίες κανονικού και ποιμαντικού χαρακτήρα, δεν αποτελεί ιστορική εξαίρεση. Αντιθέτως, εντάσσεται σε ένα επαναλαμβανόμενο εκκλησιαστικό φαινόμενο, γνωστό από τους βίους μεγάλων αγίων της Εκκλησίας.
Η Εκκλησία είναι θεανθρώπινος οργανισμός. Το άγιο στοιχείο της δεν αναιρεί την ανθρώπινη αδυναμία στη διοίκηση. Οι σύνοδοι, οι θεσμοί και οι αποφάσεις τους δεν ταυτίζονται αυτομάτως με το αλάθητο, όπως μαρτυρεί η ίδια η πατερική εμπειρία.
1. Η κατηγορία της αντικανονικότητας
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος
Κεντρικό στοιχείο στην υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού είναι η επίκληση αντικανονικότητας: ποιμαντικές επιλογές, χειροτονίες και στάσεις που κρίθηκαν εκ των υστέρων προβληματικές. Παρόμοιες κατηγορίες αποδόθηκαν στον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο.
Στη Σύνοδο της Δρυός (403), ο Χρυσόστομος κατηγορήθηκε ότι:
• χειροτονούσε αναξίους,
• ανεχόταν ακραίους ασκητές,
• παραβίαζε εκκλησιαστικά ήθη.
Καμία κατηγορία δεν ήταν δογματική. Όλες ήταν διοικητικές και κανονικές, χρησιμοποιημένες όμως προσχηματικά. Η καταδίκη του έγινε ερήμην, χωρίς ουσιαστική απολογία. Ο ίδιος εξορίστηκε δύο φορές και πέθανε στην εξορία, δικαιούμενος μόνο μεταθανατίως, όταν η Εκκλησία αποκατέστησε επίσημα το όνομά του.
2. Η κατηγορία της «ακαμψίας» και της έλλειψης οικονομίας
Μέγας Βασίλειος
Ο Μέγας Βασίλειος κατηγορήθηκε ότι δεν δείχνει ποιμαντική ευελιξία και ότι η αυστηρότητά του διαταράσσει την ειρήνη της Εκκλησίας. Η άρνησή του να συμβιβαστεί με τον Αρειανισμό θεωρήθηκε ακραία στάση.
Ο έπαρχος Μόδεστος τον απείλησε με καθαίρεση και εξορία. Η απάντηση του Βασιλείου έμεινε ιστορική:
«Αὔριον πάλιν Βασίλειος».
Η ιστορία απέδειξε ότι η «ακαμψία» του υπήρξε τελικά σωτήρια για την Ορθοδοξία.
3. Η κατηγορία της διατάραξης της ενότητας
Γρηγόριος ο Θεολόγος
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος εξαναγκάστηκε σε παραίτηση από τον θρόνο Κωνσταντινουπόλεως (381). Οι κατηγορίες δεν ήταν δογματικές αλλά κανονικές και πολιτικές:
• αντικανονική μετάθεση,
• πρόκληση διχασμού,
• έλλειψη διοικητικής συναίνεσης.
Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του είπε:
«Εἰρήνην ἀγαπῶ, καὶ διὰ τὴν εἰρήνην ἀποχωρῶ».
Δεν αναγνώρισε ποτέ ότι έσφαλε δογματικά ή ποιμαντικά, αλλά ότι θυσιάστηκε για την ειρήνη.
4. Η κατηγορία των «επικίνδυνων σχέσεων»
Μέγας Αθανάσιος
Ο Μέγας Αθανάσιος κατηγορήθηκε για τις σχέσεις του με μοναχούς και επισκόπους που αντιστέκονταν στον Αρειανισμό. Οι σύνοδοι που τον καταδίκασαν επικαλέστηκαν:
• αντικανονικότητα,
• απειθαρχία,
• διασάλευση της εκκλησιαστικής τάξης.
Πέντε φορές εξορίστηκε. Καμία κατηγορία δεν άντεξε στον χρόνο.
5. Διοικητική καταδίκη χωρίς δίκη
Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως
Ο Άγιος Νεκτάριος καθαιρέθηκε διοικητικά, χωρίς συνοδική δίκη, με κατηγορίες φιλοδοξίας και υπονόμευσης. Υπέμεινε σιωπηλά, τον διωγμό του αλλά εσωτερικά πονούσε μέχρι τέλους για την αδικία που υπόστει. Η αγιοκατάταξή του το 1961 αποτελεί έμπρακτη εκκλησιαστική αποκατάσταση.
6. Οι άγιοι επίσκοποι δεν αποδέχθηκαν άδικες καταδίκες
Αγώνας για τον θρόνο και το ποίμνιο
Κρίσιμο πατερικό δεδομένο είναι ότι άγιοι επίσκοποι με κανονικό θρόνο δεν αποδέχθηκαν παθητικά άδικες καταδίκες.
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος
Δεν αναγνώρισε τη Σύνοδο της Δρυός ως νόμιμη. Επέστρεψε στον θρόνο του και απέστειλε εκκλήτους επιστολές στον Πάπα Ιννοκέντιο και επισκόπους της Δύσεως ζητώντας επανεξέταση. Θεωρούσε ότι εγκαταλείποντας άδικα τον θρόνο του, θα άφηνε το ποίμνιο «ἔρμαιον λύκων».
Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος
Αντιστάθηκε στις κατηγορίες πριν αποχωρήσει. Η αποχώρησή του δεν ήταν παραδοχή ενοχής, αλλά θυσία για την ειρήνη.
Άγιος Μακάριος Νοταράς
Ο Μητροπολίτης Κορίνθου εκδιώχθηκε από τον θρόνο του και ουδέποτε αποδέχθηκε ότι η απομάκρυνσή του ήταν δίκαιη ή κανονική. Συνέχισε να ποιμαίνει πνευματικά και να υπερασπίζεται τη στάση του.
7. Θεολογική σύνδεση με την υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού
Υπό αυτό το πατερικό φως, η στάση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού αποκτά σαφή ιστορική και θεολογική συνάφεια.
Ο Τυχικός:
• δεν αποδέχεται την άδικη εκθρόνισή του,
• προσέφυγε με έκκλητο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ακολουθώντας παλαιό εκκλησιαστικό δικαίωμα,
• και, μη δικαιωθείς πλήρως, καταφεύγει στα πολιτικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια για την υπεράσπιση της αθωότητάς του.
Η προσφυγή αυτή δεν αποτελεί άρνηση της Εκκλησίας, αλλά αναζήτηση δικαιοσύνης, όπως ακριβώς έπραξαν και άγιοι επίσκοποι στο παρελθόν. Ιδιαιτέρως σημαντικό είναι ότι δεν εγκαταλείπει το ποίμνιό του, δεν το οδηγεί σε σχίσμα, ούτε αποκηρύσσει την Εκκλησία.
Επίλογος
Η πατερική παράδοση διδάσκει ότι:
• η σιωπή δεν είναι πάντοτε αρετή,
• η αποδοχή άδικης καταδίκης δεν ταυτίζεται με ταπείνωση,
• ο αγώνας για την αλήθεια μπορεί να είναι πράξη ποιμαντικής ευθύνης.
Οι άγιοι δεν αγίασαν επειδή ηττήθηκαν θεσμικά, αλλά επειδή δεν πρόδωσαν τη συνείδηση και το ποίμνιό τους.
Υποσημειώσεις - Βιβλιογραφία
Σωκράτους Σχολαστικού, Εκκλησιαστική Ιστορία, PG 67 PaΙalladius, Dialogus de Vita S. Joannis Chrysostomi, PG 47 Sozomenos, Historia Ecclesiastica, VIII Migne, Patrologia Graeca 47–63 Αγ. Βασιλείου, Επιστολές, PG 32 Γρηγορίου Νύσσης, Βίος Μ. Βασιλείου Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγοι, PG 36 Όπ. παρ., Λόγος 42 Αγ. Αθανασίου, Απολογία κατά Αρειανών, PG 25 H. Chadwick, The Early Church Χρ. Παπαδόπουλος, Ο Άγιος Νεκτάριος Πρακτικά Αγιοκατατάξεως 1961 Epistulae S. Joannis Chrysostomi, PG 52 Ιω. Χρυσοστόμου, Περί Ιερωσύνης, PG 48 Γρηγορίου Θεολόγου, Επιστολές Ν. Ματσούκας, Άγιος Μακάριος Νοταράς.
Κ.Γ
Καθηγητής Πανεπιστημίου
Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε ότι ο Μητροπολίτης Πάφου Τυχικός τέθηκε σε επ’ αόριστον αργία.
