«Χαίρε Αμνού και Ποιμένος Μήτηρ»
Θεολογική ερμηνεία του στίχου «Χαίρε Αμνού και Ποιμένος Μήτηρ» από τον Ακάθιστο Ύμνο - Του Πρεσβυτέρου Αναστασίου Γκοτσόπουλου.
Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι πρωτίστως ένας ύμνος προς το μοναδικό γεγονός της Σαρκώσεως του Υιού του Θεού, είναι ένας ύμνος προς τον Δεσπότη Χριστό. Αλλά η Σάρκωση του Θεού Λόγου κατέστη δυνατή, διότι υπήρξε η Αγία Αγίων μείζων, η Υπεραγία Θεοτόκος και Μητέρα Του. Γι΄αυτό και οφειλόμενη είναι η δοξολογία μας και οι χαιρετισμοί μας προς το πρόσωπο της Κυρίας Θεοτόκου.
Σε μία από τις προσλαλιές προς την Παναγία μας κατά τη β΄στάση των Χαιρετισμών (γράμμα Η) την αποκαλούμε «Αμνού και Ποιμένος Μήτηρ». Ας προσπαθήσουμε να εμβαθύνουμε λίγο στη θεολογική ερμηνεία του στοίχου αυτού: «Χαίρε Αμνού και Ποιμένος Μήτηρ».
Όταν ο Θεός αποφάσισε να ελευθερώσει τον αιχμάλωτο στη δουλεία της Αιγύπτου λαό Του, παρήγγειλε στους Εβραίους κάθε οικογένεια να προμηθευθεί έναν αμνό υγιή, ενός έτους. Το αρνί αυτό να το θυσιάσουν και με το αίμα του να βάψουν το υπέρθυρο, το πάνω μέρος της εξώπορτας. Χάρη σε αυτό το σημείο θα γλύτωναν από τον εξολοθρευτή Άγγελο που θα ερχόταν να πατάξει όλα τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων (Έξοδ. 12, 1-13). Χάρη στο αίμα του αμνού αυτού οι Εβραίοι ελευθερώθηκαν από τη δουλεία της Αιγύπτου και κατόρθωσαν να φτάσουν στην γη της Επαγγελίας. Για να μην λησμονήσουν το γεγονός αυτό ο Θεός τους πρόσταξε: «ἔσται ἡ ἡμέρα ὑμῖν αὕτη μνημόσυνον· καὶ ἑορτάσετε αὐτὴν ἑορτὴν Κυρίῳ εἰς πάσας τὰς γενεὰς ὑμῶν· νόμιμον αἰώνιον ἑορτάσετε αὐτήν» (Έξοδ. 12, 14).
Πάσχα ονομάστηκε η εορτή, πασχάλιος ο θυσιαζόμενος Αμνός και ετηρείτο η προσφορά του αμνού αυτού του πασχαλίου με πολύ ευλάβεια και χαρά σε όλη την ιστορία του λαού του Θεού. Ολόκληρη η λατρεία της Παλαιάς Διαθήκης θεμελιώνεται πάνω στην αντίληψη της λυτρώσεως του λαού από τις αμαρτίες του με τη θυσία ζώων. Στους προφήτες όμως η θυσία του αμνού λαμβάνει μία άλλη πολύ ευρύτερη διάσταση και εκφεύγει από τα όρια του Ισραηλιτικού έθνους, γιατί ο θυσιαζόμενος Αμνός είναι μοναδικός.
Μάλιστα στον «μεγαλοφωνότατο» Ησαΐα παρουσιάζεται ως Αμνός του Θεού ο ίδιος ο αναμενόμενος Μεσίας, ο Υιός του Θεού, ο οποίος διά της θυσίας Του θα εξαλείψει την αμαρτία και την ενοχή του ανθρώπου. Δραματική είναι η μέσα σε λίγους στίχους περιγραφή της θυσίας του Αμνού του Θεού, αλλά και η βαθύτερη θεολογική ανάλυση του σκοπού της θυσίας αυτής και των ευεργετικών αποτελεσμάτων της για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Λέγει λοιπόν ο Ησαΐας: «Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν. καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα... ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον. … ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ… καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν παρεδόθη» (Ησ. 53, 6-12).
Ο άγ. Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής πρώτος προσαρμόζει την προφητεία του Ησαΐα στον Ιησού Χριστό: «Ιδε ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου» (Ιω. 1, 29) και εν συνεχεία ολόκληρη η χριστιανική παράδοση βλέπει στο πρόσωπο και το έργο του Κυρίου Ιησού τον αληθινό πασχάλιο αμνό και την εκπλήρωση των προφητειών και προρρήσεων της Π.Δ.
Ο Ιησούς Χριστός είναι ο τέλειος αμνός, ο αναμάρτητος, που εξαγοράζει τους ανθρώπους με το Τίμιο Αίμα Του. Τους ελευθερώνει με την Σταυρική Του Θυσία από την δουλεία του σατανά, του νοητού Φαραώ, για να αποτελέσουν το νέο «γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸν εἰς περιποίησιν» (1 Πετρ. 2, 9), που προσφέρει στον Θεό την πνευματική λατρεία μιας άμωμης ζωής. Αυτή είναι η πραγματική έξοδος, προτύπωση της οποίας ήταν η διά Μωυσέως έξοδος των Εβραίων εκ γης Αιγύπτου.
Αυτός ο Ιησούς Χριστός είναι το αληθινό Πάσχα (1 Κορ. 5, 7) διότι τω « τιμίῳ αἵματι ὡς ἀμνοῦ ἀμώμου καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ» (1 Πετρ. 1, 19) ελευθερωθήκαμε από τη δουλεία της αμαρτίας.
Γι’ αυτό ο Κύριος κατά το Μυστικό Δείπνο εόρτασε όχι μόνο το τελευταίο Πάσχα με τους Μαθητές Του, αλλά και το τελευταίο Πάσχα του Ιουδαϊσμού, της Π. Διαθήκης. Παράλληλα εκείνη την στιγμή, στον Μυστικό Δείπνο, εγκαινίασε το νέο Πάσχα της Καινής Διαθήκης «τὸ πάσχα ἡμῶν ἐτύθη Χριστός» (1 Κορ. 5, 7). Σε αυτό το Πάσχα προσφέρεται στους πιστούς ως Πασχάλιος Αμνός ο ίδιος ο Αμνός του Θεού, το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου «τὸ περὶ πολλῶν ἐκχυννόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν» (Ματθ. 26, 28).
Έτσι σε ολόκληρη τη ζωή της Εκκλησίας, σε κάθε Θεία Λειτουργία, έχουμε Πάσχα, τον Αμνό του Θεού, ο οποίος ως «Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, προσέρχεται σφαγιασθῆναι, καὶ δοθῆναι εἰς βρώσιν τοῖς πιστοῖς» (Προηγιαμένη Θ. Λειτουργία, αντί Χερουβικού ύμνου). Στην Προσκομιδή ο λειτουργός τεμαχίζοντας το πρόσφορο για να εξάγει το κεντρικό τμήμα, το οποίο στη συνέχεια θα μεταβληθεί μυστικώς σε Σώμα Χριστού, εκφωνεί την περί Αμνού προφητεία του Ησαΐα. Γι’ αυτό και αυτό το τεμάχιο ονομάζεται στη λειτουργική γλώσσα «Αμνός».
Η κάθε Θ. Λειτουργία είναι το αληθινό Πάσχα, διότι έχει αναφορά στην Σταυρική Θυσία του Αμνού του Θεού, του Κυρίου μας, αλλά ταυτόχρονα είναι και μία μετοχή, φανέρωση της βασιλείας του Θεού του μέλλοντος αιώνος.
Στην Π. Δ. ο προφήτης Ησαΐας βλέπει τον πάσχοντα Δούλο του Θεού, τον θυσιαζόμενο Αμνό του Θεού, σε τραγική κατάσταση, χωρίς ίχνος ομορφιάς, ολόκληρο μέσα στην ατιμία «εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη. οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ ὑπὸ Θεοῦ καὶ ἐν κακώσει. αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν» (Ησ. 53, 2-5).
Εντελώς αντίθετη όμως είναι η εικόνα που βλέπει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης και μας περιγράφει στην Αποκάλυψη. Αξιώνεται να δει την δόξα της Ουράνιας Ιερουσαλήμ, την Θ. Λειτουργία στο υπερουράνιο Θυσιαστήριο, στη Βασιλεία του Θεού. Και εκεί κεντρική θέση κατέχει και πάλι το «εσφαγμένον Αρνίον», δοξασμένο αυτή τη φορά και νικητής, που κάθεται σε θρόνο δίπλα στο θρόνο του Θεού. Γύρω απ’ Αυτό χιλιάδες αγίων και μυριάδες μυριάδων αγγέλων ψάλλουν «λέγοντες φωνῇ μεγάλῃ· ἄξιόν ἐστι τὸ ἀρνίον τὸ ἐσφαγμένον λαβεῖν τὴν δύναμιν καὶ τὸν πλοῦτον καὶ σοφίαν καὶ ἰσχὺν καὶ τιμὴν καὶ δόξαν καὶ εὐλογίαν. καὶ πᾶν κτίσμα ὃ ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ὑποκάτω τῆς γῆς καὶ ἐπὶ τῆς θαλάσσης ἐστί, καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς πάντα, ἤκουσα λέγοντας· τῷ καθημένῳ ἐπὶ τοῦ θρόνου καὶ τῷ ἀρνίῳ ἡ εὐλογία καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αίῶνας τῶν αἰώνων. καὶ τὰ τέσσαρα ζῷα ἔλεγον, ἀμήν· καὶ οἱ πρεσβύτεροι ἔπεσαν καὶ προσεκύνησαν» (Αποκ. 5, 12-14).
Το «εσφαγμένον Αρνίον» χαρακτηρίζεται πλέον ως λεων ο εκ της φυλής Ιούδα, η ρίζα Δαυίδ και είναι ο Αρχηγός και τελειωτής Ιησούς, ο Άρχων και λυτρωτής, ο Επίσκοπος, ο Σωτήρ, ο Ηγούμενος, ο Αρχιποιμήν. Είναι ταυτόχρονα «αμνός και ποιμένας»
Έτσι το Αρνίον της Αποκαλύψεως προβάλλεται πλέον ως ο ποιμήν του Λαού του Θεού και οδηγός αυτού εις το όρος Σιών. Αυτός ο αμνός οδηγεί μέσα στην ιστορία ως ο Καλός Ποιμήν το λαό Του στην δόξα της Ουράνιας Ιερουσαλήμ. Η πορεία αυτή θα ολοκληρωθεί με την δεύτερη ένδοξη παρουσία του στο τέλος της ανθρώπινης ιστορίας.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία προσδοκά αυτήν την έλευση και με τα λόγια του Ευαγ. Ιωάννου στο τελευταίο στίχο της Αποκαλύψεως προσεύχεται: «Ναι! Έρχου Κύριε Ιησού». Αμήν.
π. Αναστάσιος Γκοτσόπουλος
Πρεσβύτερος
Εφημέριος Ι. Ν. Αγ. Νικολάου Πατρών
Εγγραφείτε στην ομάδα VIBER της ΕΟΔ και προσκαλέστε φίλους σας.
Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε για το Πρωτείο του Επισκόπου Ρώμης στα Πρακτικά και τις Αποφάσεις της 8ης Οικ. Συνόδου.
