Οι αιρέσεις και η εκκοσμίκευσις του χριστιανικού κόσμου
Μια βαθιά θεολογική προσέγγιση για τις προκλήσεις της σύγχρονης αλλοίωσης του χριστιανικού μηνύματος και την ανάγκη επιστροφής στην αυθεντική Πατερική παράδοση.
Το ζήτημα της σταδιακής εκκοσμίκευσης του χριστιανικού κόσμου και η διείσδυση ετεροδιδασκαλιών που αλλοιώνουν το ορθόδοξο ήθος αποτελούν ένα από τα πιο κρίσιμα πνευματικά θέματα της εποχής μας, όπως αναδεικνύεται σε σχετική απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου
από τη σειρά «Ομιλίες εις προσκυνητάς» [εκφωνήθηκε επί απορίας προσκυνητών στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 5-7-1992] [Σειρά Δ 96 Α+Β]
Καταρχάς, αγαπητοί μου, να σας καλωσορίσουμε εις την Ιεράν μας Μονήν. Μας υποβάλατε μία πολύ καλή απορία. Εγώ όταν την άκουσα, χάρηκα. Και θα προσπαθήσομε να απαντήσομε σ’ αυτήν. Το θέμα είναι «Οι αιρέσεις και η εκκοσμίκευσις του Χριστιανισμού, τι κινδύνους εγκυμονούν για τη σωτηρία μας». Θα αναλύσομε τόσο τι είναι «αίρεσις», όσο και το τι είναι «εκκοσμίκευσις». Θέλομε αυτά τα δύο και τελικά θα δούμε αν υπάρχει στο ένα ή στο άλλο ή και στα δυο, αν υπάρχει η σωτηρία ή δεν υπάρχει.
Μπορούμε, όμως, εκ των προτέρων να αναφέρομε ότι τόσο η αίρεσις, όσο και η εκκοσμίκευσις κάπου συναντώνται. Όπως λέμε στη Γεωμετρία, αν ενθυμείσθε, ότι δύο παράλληλοι συναντώνται εις το άπειρον. Αν το θυμόσαστε από το σχολειό αυτό το πράγμα. «Δύο παράλληλοι», λέγει, «συναντώνται εις το άπειρον». Ε, λοιπόν, αυτά τα δύο συναντώνται. Διότι απλούστατα, από μιαν άποψη, όπως θα το δούμε στη συνέχεια, η εκκοσμίκευσις είναι αίρεσις. Κι έτσι, θα λέγαμε, ότι αυτά τα δυο τελικά δεν σώζουν. Αυτά τα λέμε έτσι, εκ προοιμίων. Και τώρα θα προσπαθήσομε να κάνομε μίαν ανάλυσιν.
Τι είναι «αίρεσις»; Είναι η απόκλισις από το ορθόν. Δύναται να ειπωθεί, βεβαίως, το θέμα «αίρεσις» όχι μόνον εις τον Χριστιανισμόν, αλλά και σε πολλά άλλα συστήματα, όχι θρησκευτικά· και πολιτικά και κοινωνικά κ.τ.λ. η λέξις «αίρεσις». Είναι η απόκλισις από το ορθόν. Αλλά, ακόμη, αίρεσις είναι η λογική ερμηνεία του δόγματος. Αυτό μόνον να ενθυμείσθε είναι υπεραρκετό, για να μπορείτε να δώσετε μίαν περαιτέρω εξήγησιν. Δηλαδή η προσπάθεια να ερμηνεύσομε το δόγμα κατά λογικόν τρόπον.
Δεν μπορεί το μυαλό μας να χωρέσει πώς έχομε μίαν ουσίαν και έχομε τρία πρόσωπα εις το γνωστό και κεφαλαιώδες και θεμελιώδες δόγμα της Αγίας Τριάδος. Αποτελεί, βεβαίως, θέμα πίστεως αυτό, είναι πάρα πολύ, τεράστιο θέμα είναι. Διότι κατά τον Αριστοτέλη, έχομε σε κάθε πρόσωπο μία ουσία. Συνεπώς, όταν έχομε τρία πρόσωπα -λέμε: «είναι Τριαδικός ο Θεός»- πρέπει να αντιστοιχούν τρεις ουσίες. Αν, λοιπόν, έχομε τρεις ουσίες, τότε βεβαίως έχομε τρεις θεούς. Κι αν έχομε τρεις θεούς, τότε έχομε μίαν πολυθεΐαν. Αλλά το δόγμα της πίστεως λέγει: «Είναι μεν τρία τα πρόσωπα, αλλά η ουσία είναι μία». Γι’αυτό κατοχυρώθηκε εις το Σύμβολον της Πίστεως ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, όπως και το Πνεύμα το Άγιον το ίδιο. Διότι τότε, η πρώτη αίρεσις που είχε εμφανιστεί ήταν ο Αρειανισμός. Μετά ήταν οι Πνευματομάχοι, ο Μακεδόνιος και άλλοι πολλοί, πολλά.
Έτσι λοιπόν και προσετίθεντο τα ανάλογα άρθρα πίστεως εις το Σύμβολον της Πίστεως. Τι θα πει αυτό; Το μυαλό μου δεν καταλαβαίνει ότι μπορεί να είναι Ένας ο Θεός, αλλά τρία τα πρόσωπα. Δεν υπάρχει δε, σημειώσατε, κανένα, ούτε μηχανικόν, ούτε θερμικόν, ούτε χημικόν ανάλογον, τίποτα, τίποτα δεν υπάρχει, για να μπορούμε να καταλάβομε τι θα πει «τρία πρόσωπα, μία ουσία». Αυτό, όμως, μας αποκαλύπτεται. Και είναι θέμα πίστεως. Αν προσπαθήσομε να το καταλάβομε κατά λογικόν τρόπον, κατά ανθρώπινο λογικό τρόπο, τότε βεβαίως θα πέσομε έξω. Αυτό λέγεται «αίρεσις». Και τι είναι η αίρεσις; Η λογική ερμηνεία του δόγματος. Αυτό πάντα να το ενθυμείσθε.
Συνεπώς, όπως αντιλαμβάνεσθε, το έχουν πάθει αυτό όλοι οι μεγάλοι αιρετικοί ή και μικροί αιρετικοί, ό,τι είναι. Όλοι αυτό έχουν πάθει. Προσπάθησαν λογικά να ερμηνεύσουν το δόγμα. Δηλαδή να το καταλάβουν. Αλλά, εάν ένα δόγμα δύναται να κατανοηθεί, τότε πλέον κατεβαίνει κάθε μυστήριον στο επίπεδο της ανθρωπίνης λογικής. Παύει, όμως, ό,τι κατανοείται από την ανθρωπίνη λογική, παύει να είναι μυστήριον. Και συνεπώς ισοπεδούται. Εάν εγώ καταλάβω τον Θεό, τότε σημαίνει ότι ο Θεός είναι σαν ένα αντικείμενο που μπήκε μέσα στον χώρο της δικής μου κατανοήσεως. Και τότε, όμως, περιορίζεται ο Θεός. Άρα, λοιπόν, δεν είναι Θεός.
Βλέπετε, λοιπόν, ότι η αίρεσις είναι κάτι πάρα πολύ μεγάλο και σπουδαίο και τρανό πράγμα. Δηλαδή πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί. Να θυμόσαστε, όμως, ότι όλα αυτά που σας είπα τώρα σαν ανάλυση, δεν είναι παρά η λογική ερμηνεία του δόγματος.
Η αίρεσις επεκτείνεται σε τρεις χώρους του Χριστιανισμού. Γιατί για την αίρεση θα μιλήσομε σε σχέση με τον Χριστιανισμό, όχι με άλλα πράγματα, δεν μας ενδιαφέρει. Επεκτείνεται, λοιπόν, σε τρεις χώρους του Χριστιανισμού. Ο πρώτος χώρος είναι η πίστις. Δηλαδή η πίστις περιφρουρείται από το δόγμα. Ότι ο Θεός είναι ένας. Λέμε: «Έχεις ορθήν πίστιν; Πες το ‘’Πιστεύω’’», όπως λέει ο πατήρ Ιουστίνος Πόποβιτς. Λέγει: «Αν θες να δοκιμάσεις, να δεις κατά πόσο είσαι Ορθόδοξος, πες το «Πιστεύω» και να το κατανοείς: ‘’Πιστεύω εἰς ἕναν Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς …’’» κ.τ.λ. κ.τ.λ. Έτσι εάν υποτεθεί ότι έχω μία παρέκκλιση στον χώρο της πίστεως ή προσβολή των δογμάτων, που αναφέρονται στην πίστη -γιατί έχομε και δόγματα που δεν είναι μόνο στην πίστη, είναι και σε άλλους χώρους- τότε έχομε αίρεση επί της πίστεως, επί των δογμάτων.
Ο δεύτερος χώρος είναι το ήθος. Είναι η πνευματικότης, είναι η πράξις. Εάν προτείνεται μία διαφοροποίησις της πνευματικότητος, τότε αυτό είναι αίρεσις. Έχω πει στις ομιλίες μου και κάθομαι και το σκέφτομαι πολλές φορές, ότι αν υποτεθεί ότι θα έπρεπε να έχομε μίαν ένωσιν των εκκλησιών, κυρίως Ορθοδοξίας και Παπισμού, όχι στον χώρο μόνο της πίστεως, αλλά και της πνευματικότητος – δηλαδή το πώς θα κάνω την προσευχή μου, το πώς θα ζήσω πνευματικά κ.τ.λ.- με πιάνει απελπισία και ίλιγγος. Και αν ποτέ, ὃ μη γένοιτο, εγίνετο, θα ευχόμουνα να μην ζω. Διότι η ορθόδοξος πνευματικότης διαφέρει πάρα πολύ από την παπική πνευματικότητα. Αλλιώτικα σκέπτεται ο Ορθόδοξος, αλλιώτικα σκέπτεται ο Παπικός.
Σημειώσατε δε ότι η πνευματικότης του Δυτικού Χριστιανισμού είναι μία πνευματικότης ολότελα εγκοσμία, ολότελα εκκοσμικευμένη· σε βαθμό, δηλαδή, απελπιστικό. Ενώ, αντιθέτως, η Ορθόδοξος πνευματικότης, αν πάρετε τους Πατέρες της Εκκλησίας μας και διαβάσετε, οι οποίοι δεν εκφράζουν παρά μόνον την πνευματικότητα του Ευαγγελίου, της Αγίας Γραφής, θα πείτε: «Τι γίνεται;»…
Σήμερα, φερειπείν, είχα μία ομιλία γύρω από το θέμα «εθνικός», «εθνική». Λέει ο Χριστός: «Εάν –λέγει- λέτε τι θα φάμε και τι θα πιούμε και τι θα ντυθούμε, τότε θα σας έλεγα ότι σκέφτεστε όπως οι εθνικοί». Και «εθνικός» σημαίνει ειδωλολάτρης. Άρα είναι μακριά, έξω δηλαδή από την πνευματικότητα εκείνη που μου λέει ο Χριστός. Είδατε; «Είσαστε ὥσπερ οι εθνικοί. Μην τα ζητάτε, λοιπόν, αυτά τα πράγματα. Γιατί αυτά τα ζητούν οι εθνικοί».
Παρετήρησα, όπως και την περασμένη Κυριακή, ένα ανάλογο θέμα, παρετήρησα ότι κάποιοι άνθρωποι δεν τα καταλαβαίνουν αυτά. Τι δεν καταλαβαίνουν; Όχι τις λέξεις. Ούτε, ακόμη, θέμα νοημάτων. Δεν πιάνουν τις πραγματικότητες αυτές. Γιατί; Είναι η ορθόδοξος πνευματικότης που δεν γίνεται ανεκτή. Πάρετε το πιο στοιχειώδες, αν είναι στοιχειώδες, το θέμα της νηστείας. Σου λέει ο άλλος: «Δεν μπορώ να το καταλάβω αυτό». Κι όμως αυτό συνιστά στοιχείον της Ορθοδόξου Ανατολικής Πνευματικότητος· η οποία, βεβαίως, διαφέρει από την παπική.
Πρέπει δε να σας πω ότι η Ορθόδοξος πνευματικότης ή η πνευματικότης εξαρτάται πάντοτε από το περιεχόμενο της πίστεως. Εκεί είναι ο οδηγός. Από εκεί θα ξεκινήσω. Τι πιστεύω, για να φθάσω να πω πώς θα ζήσω. Διότι το πώς θα ζήσω εξαρτάται από το τι πιστεύω. Έτσι, λοιπόν, έχομε κι αυτόν τον χώρο, τον δεύτερο χώρο, που αναφέρεται εις το ήθος, εις την πνευματικότητα, εις αυτήν την πράξιν.
Ένα μικρό παράδειγμα να σας πω ακόμη. Βέβαια, είναι μία αρχαία αίρεσις, ήδη ζουν οι Απόστολοι και αναφέρεται και στην Αγία Γραφή, αναφέρεται εις την Ἀποκάλυψη, επί παραδείγματι. Αλλά σήμερα αναβιώνει αυτή η αίρεσις. Είναι ο Νικολαϊτισμός. Δηλαδή η έξαρσις των σαρκικών αμαρτημάτων, πορνείας και μοιχείας. Μάλιστα της πορνείας, ότι «είναι ένας τρόπος να καταλάβεις καλύτερα τον Θεό! Η πορνεία, τα σαρκικά αμαρτήματα είναι ένας τρόπος να κάνεις μία καλυτέρα κατάληψη του Θεού». Αλλά αντιλαμβάνεστε ότι οι Πατέρες λένε ότι για να μπορέσεις να συλλάβεις την έννοια του Θεού – την «έννοια», τέλος πάντων· ε, κάτι από τον Θεό- πρέπει να είσαι εγκρατέστατος. Το αντίθετο. Τι είπε ο Θεός προκειμένου να πάρουν οι Εβραίοι τον Νόμο; Τρεις μέρες θα έχουν απομακρυνθεί από την συζυγία τους. Θα είναι εγκρατείς τρεις μέρες. Τι λέει τώρα η Ορθόδοξος πνευματικότης; Θα είσαι εγκρατής προκειμένου να κοινωνήσεις. Το ξέρομε πολύ καλά, το ξέρομε πάρα πολύ καλά. Και ότι δεν είναι δυνατόν μία τέτοια σαρκική μείξις θα μπορούσε να με ανεβάσει πνευματικά. Βλέπετε, λοιπόν, ότι αν υποστηρίξω αυτό που λέει ο Νικολαϊτισμός, αυτομάτως πέφτω σε μίαν αίρεσιν. Αλλά αυτή η αίρεσις, όπως σας εξήγησα, είναι στον χώρο της πνευματικότητος, εις τον χώρον της πρακτικής ζωής.
Έχομε και έναν τρίτο χώρο. Είναι επί του κοινωνικού επιπέδου. Είπαμε δογματικού χώρου, χώρου ήθους, πνευματικότητος και τώρα έχομε επί κοινωνικού επιπέδου. Τι είναι αυτό; Ο Κομμουνισμός είναι αίρεσις επί κοινωνικού επιπέδου. Γιατί; Διότι έχομε εδώ την αντικατάσταση του Θεού από τον άνθρωπο. Ότι έχομε έναν ανθρωποκεντρισμό, ένα κοινωνικό ανθρωποκεντρισμό. Το κέντρον είναι ο άνθρωπος, δεν είναι ο Θεός. Το να πεις μέσα σε ένα κοινωνικό σύνολο, προκειμένου να θεσπιστεί ένας νόμος, ότι… «Ο Θεός τι λέει;», θα σου πει: «Ποιος ‘’Θεός’’; Εμείς τι λέμε, εμείς, οι άνθρωποι». Συνεπώς βγάζομε τον Θεό από το κέντρον και βάζομε τον εαυτόν μας, τον άνθρωπο βάζομε στο κέντρον. Έτσι έχομε συστήματα υλιστικά -πασίγνωστο αυτό- και ό,τι άλλα, τα οποία δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά συστήματα ανθρωποκεντρικά. Όταν, λοιπόν, έχω ανθρωποκεντρισμόν, αυτό είναι μία αίρεσις. Αίρεσις επί κοινωνικού επιπέδου.
Δεν ξέρω αν μπόρεσα να το διατυπώσω αυτό καλά, πάντως η αίρεσις βασικά εισάγει τον ανθρώπινον λόγον, δηλαδή την ανθρωπίνη λογική – «λόγος» θα πει «λογική»· δεν είναι ο έναρθρος λόγος, είναι η λογική- και παραμερίζει τον θείον λόγον, την Αποκάλυψη. Όταν μου μιλάει ο λόγος του Θεού περί εγκρατείας, περί παρθενίας. Σήμερα είναι πασίγνωστο ότι χλευάζεται η παρθενία. «Τι λέει; Παρθενία; Τι πράγματα είναι αυτά;». Ή ακόμη δεν μπορεί να κατανοηθεί και μέσα εις αυτόν τον γάμον η εγκράτεια. «Τι λέτε; Εγκράτεια μέσα στον γάμο; Τι πράγματα είναι αυτά;». Ή επί κοινωνικού επιπέδου, ότι… «Γιατί να μην υπάρχει ένα σύστημα υλιστικό, το οποίον δεν υπηρετεί παρά την ευημερία;», κ.λπ. κ.λπ. κ.λπ. Αυτά είναι αιρέσεις.
Ο πατέρας πάσης αποκλίσεως και αιρέσεως είναι ο διάβολος. Ο διάβολος διέστρεψε την αλήθειαν, την αλήθεια του Θεού εις τους πρωτοπλάστους, όταν τους είπε: «Τα πράγματα δεν είναι έτσι, αλλά είναι έτσι». Γι’αυτό ακριβώς και ο Κύριος ονομάζει τον διάβολον «πατέρα του ψεύδους», επινοητήν του ψεύδους. Και ότι είναι «απαρχής ανθρωποκτόνος». Συνεπώς το ψεύδος εδώ, η αίρεσις που είναι ψεύδος ή το ψεύδος που είναι αίρεσις, είναι απόκλισις από την αλήθεια, είναι κάτι που οδηγεί εις την ανθρωποκτονία. Δηλαδή τι θα πει «ανθρωποκτονία» στον χώρο της Αγίας Γραφής; Η απώλεια του ανθρώπου. Δηλαδή η κόλασις, η απώλεια του ανθρώπου. Άρα, βλέπει κανένας πολύ καθαρά ότι η αίρεσις δεν σώζει. Δεν σώζει.
Λέγουν οι «Αποστολικές Διαταγές»: «Ὁ διάβολος ἐπεγείρας ὑμῖν αἱρέσεις». «Ο διάβολος είναι εκείνος ο οποίος ξεσήκωσε ανάμεσά σας τις αιρέσεις». Ο διάβολος, λοιπόν, είναι ο υποκινητής της αιρέσεως και των αιρέσεων.
Η χειροτέρα αίρεσις, η καθαυτό αντίχριστος αίρεσις, είναι ο Αρειανισμός. Είναι η άρνησις της θείας φύσεως του Ιησού Χριστού. Ο Αρειανισμός, όμως, πρέπει να σας πω ότι είναι εξαπλωμένος σε όλον τον δυτικόν κόσμον, σε όλον τον δυτικόν Χριστιανισμόν. Εδώ στην Ελλάδα είναι, είτε το καταλαβαίνομε, είτε δεν το καταλαβαίνομε, είναι απλωμένος. Όταν σου λέει ο άλλος, ο απλούς άνθρωπος, ο άνθρωπος που δεν ξέρει πολλά πράγματα, σου λέει: «Πού ξέρω ότι ο Χριστός είναι Θεός;». Αυτός υποστηρίζει τον Αρειανισμόν. Έγραψε ένα κεφάλαιο ολόκληρο, μια πραγματεία, ο πατήρ Ιουστίνος Πόποβιτς, αυτός ο Σέρβος, θα έχετε ακούσει κι άλλοτε, το βιβλίο του «Άνθρωπος και Θεάνθρωπος» που αναφέρεται εις το θέμα του Νεοαρειανισμού, που επικρατεί σήμερα στην Ευρώπη. Ναι. Αυτός που θα σου πει: «Πού ξέρω ότι ο Χριστός είναι Θεός;». Μα είναι Θεός! «Όχι, δεν το παραδέχομαι. Είναι σπουδαίο πρόσωπο ο Χριστός, δέχομαι ακόμη ότι είναι ιστορικόν πρόσωπον, αλλά δεν δέχομαι, όμως, ότι είναι Θεός». Είναι η χειροτέρα περίπτωσις. Γιατί; Διότι η άρνησις του Χριστού, η άρνησις της θεότητος του Χριστού είναι ακριβώς αυτό που λέμε: «αντίχριστος στάσις». Τι θα κάνει ο Αντίχριστος; Το λέει το όνομά του. Θα αμφισβητήσει την θεότητα του Χριστού και θα κηρύξει τον εαυτό του «θεό». Αυτό είναι.
Λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στις επιστολές του: «Και ποιος», λέγει, «είναι ο Αντίχριστος; Ποιος άλλος παρά ο αρνούμενος ότι ο Υιός του Θεού ήρθε με την ανθρωπίνη Του φύση». Δηλαδή, είτε δεχθώ την θεία και αρνηθώ την ανθρωπίνη, είτε δεχθώ την ανθρωπίνη και απορρίψω την θεία, είναι ένας Μονοφυσιτισμός. Δέχομαι μία φύση. Είναι ακριβώς η αντίχριστος θέσις. Αυτό θα υποστηρίξει ο διάβολος, ο Αντίχριστος, όταν θα έρθει. Αλλά τώρα έχομε προδρομικές καταστάσεις. Γι’αυτό θεωρείται και ο Άρειος ένας από τους γνησιοτέρους Αντιχρίστους, προδρομικούς Αντιχρίστους.
Λέγει ο Μέγας Αθανάσιος: «Ὁ διάβολος ἐστὶ πατὴρ τῆς Ἀρειανῆς αἱρέσεως». Αυτό που τόσην ώρα σας λέγω. «Ο διάβολος», λέγει, «είναι ο πατέρας της Αρειανής αιρέσεως».
Πάντως, οποιαδήποτε και αν είναι η μορφή της αιρέσεως, πρέπει να είναι φευκτέα. Πρέπει να φεύγομε. Είπαμε ότι η αίρεσις δεν σώζει. Επειδή ακριβώς δεν διασώζει την ορθή πίστη, ούτε την ορθή βιοτή και πνευματικότητα. Τίποτε απ’ αυτά. Αυτά όλα τα καταστρέφει.
Η Αγία Γραφή συχνά αναφέρεται στις εξής εκφράσεις: «Ἐν Πνεύματι — λέγει — καὶ ἀληθείᾳ». Ή : «Ἡ ἀγάπη», λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, «Ἡ ἀγάπη ἐν ἀληθείᾳ». Και ούτω καθεξής. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι εκείνο που θα ειπωθεί ή εκείνο που θα εκδηλωθεί, όπως είναι η αγάπη, πρέπει να συνοδεύεται με την αλήθεια. Ξέρετε, τα τελευταία χρόνια, τις τελευταίες δεκαετίες, υπήρξαν τρομερές… στο θέμα αυτό, που αποπειράται να θεμελιωθεί ο Οικουμενισμός. Όταν, λέγει, «Ανατολή και Δύσις», εννοείται Ορθοδοξία και Παπισμός, παίρνω αυτούς, γιατί πιο κάτω είναι πολύ μακριά, ότι «θα πρέπει να εκφράσομε την αγάπη. Τα δόγματα; –ειπώθηκε από πλευράς Ορθοδόξου, Πατριαρχικής…- πρέπει να πάνε στο ντουλάπι. Δεν τα χρειαζόμεθα τα δόγματα. Πρέπει να πάνε στο ντουλάπι. Η αγάπη πρέπει να προβληθεί»…
Απάντησις απ’ την Αγία Γραφή: «Ἀγάπη ἐν ἀληθείᾳ».Δηλαδή: «Θα σε αγαπώ εφόσον είσαι μέσα στον χώρον της αληθείας. Και η αλήθεια είναι η ορθοδοξότης». Δεν μπορώ, λοιπόν, αυτό το πράγμα να το κόψω στη μέση. Είναι βασικό. Προσέξατέ το, γιατί αυτή η θέσις πάρα πολύ επικρατεί στην εποχή μας. Ότι πρέπει να έχομε αγάπη. Και θεωρούν μάλιστα εχθρόν της αγάπης, εκείνον ο οποίος προβάλλει τα πράγματα και λέει ότι δεν πρέπει να παραμεριστεί η αλήθεια. Ότι «είσαι εχθρός της αγάπης». Δεν είμεθα εχθροί της αγάπης. Αλλά ότι η αγάπη ολοκληρούται δια της αληθείας.
Και ακόμη, η αίρεσις προσβάλλει την φήμη και την λατρεία του Θεού. Και συνεπώς είναι βλασφημία. Να σας πω μια αίρεση που την έχομε όλοι μας; Και δεν το καταλαβαίνομε: «Τι να σου κάνει κι ο Θεός; Ποιον να πρωτοπρολάβει;». Το λέμε; Αυτό είναι αίρεσις. Και είναι μάλιστα βλασφημία. Πάσα αίρεσις είναι βλασφημία. Διότι περιορίζομε τον Θεό σε κάποιες ανθρώπινες διαστάσεις. Ότι ο Θεός ποιον να πρωτοπρολάβει… Τι είναι ο Θεός; Κάποιος υπερφυσικός άνθρωπος; Ο οποίος είναι πανταχού παρών, παντογνώστης κ.λπ. κ.λπ.; Ή: «Ο Θεός δεν είναι δίκαιος», λέμε, «γιατί εμένα με αδίκησε». Ο Θεός δεν είναι δίκαιος; Αυτό δεν είναι αίρεσις; Συνεπώς, πάσα αίρεσις δεν είναι τίποτε άλλο παρά βλασφημία κατά του Θεού. Επειδή βλασφημία θα πει (βλασ- βλάπτω + φήμη): βλάπτω την φήμη του Θεού. Βλασ-φημία.
Αλλά και την λατρεία του Θεού ομοίως προσβάλλει. Είπαμε ότι η αίρεσις εν ευρεία εννοία είναι ψεύδος. Όταν ο διάβολος είναι ο πατήρ του ψεύδους, δηλαδή της διαστροφής, δηλαδή της παρεκκλίσεως, δηλαδή της αιρέσεως. Εν ευρεία, λοιπόν, εννοία, ψεύδος είναι η αίρεσις. Όπως και «ψευδής άνθρωπος», ψεύτικος, είναι ο αιρετικός. Ή εκείνος ο οποίος δεν ζει πνευματική ζωή. Για να καταλάβετε αυτό το «ψεύτικος», θα σας πω ένα παράδειγμα της καθημερινότητος. Όταν πηγαίνομε σε ένα κατάστημα υφασμάτων, εσείς οι κυρίες, βέβαια, εσείς τα ερευνάτε τα υφάσματα, το πιάνετε, το βλέπετε, το ξαναβλέπετε, ο καταστηματάρχης βγαίνει έξω στο φως του ηλίου, γιατί το φως του ηλίου θα σας δώσει καλή εικόνα του υφάσματος, το ερευνάτε πολύ. Κάποια στιγμή μπορεί να πείτε για ένα ύφασμα ότι είναι ψεύτικο. Λέει ψέματα το ύφασμα; Όχι. Είναι σκάρτο.
Έτσι, δεν υπάρχει έκφρασις στην Αγία Γραφή, ιδίως στον Ευαγγελιστή Ιωάννη, η έκφρασις: «λέγω ψέματα». Είναι ελληνική έκφρασις αυτή. Η εβραϊκή έκφρασις είναι «ποιῶ ψεῦδος». Γι’αυτό λέγει: «Πᾶς ὁ ποιῶν ψεῦδος…». Δεν λέγει «ὁ λέγων». «Ὁ ποιῶν». Γιατί είναι κάτι πολύ περισσότερο και πολύ καθολικότερον από του να πω ένα ψέμα με την γλώσσαν μου. Δηλαδή είμαι ψεύτικος άνθρωπος.
Ακούστε, λοιπόν, πώς το λέει αυτό το βιβλίον της «Ἀποκαλύψεως», στο 22ον κεφάλαιον: «Ἔξω –θα μείνει δηλαδή- πᾶς ὁ φιλῶν καὶ ποιῶν ψεῦδος». «Αυτός που αγαπάει και ποιεί, κάμνει ψεύδος». Είναι ψεύτικος άνθρωπος. Συνεπώς, ο αιρετικός. «Καὶ πᾶσι τοῖς ψευδέσι – λέει στη συνέχεια, «και σε όλους τους ψεύτες»· ποιους ψεύτες; Που ζουν ψεύτικη ζωή· εάν δεν ζεις πνευματική ζωή, ζεις ψεύτικη ζωή. Λοιπόν·- καὶ πᾶσι τοῖς ψευδέσι τὸ μέρος αὐτῶν (:η θέση τους) ἐν τῇ λίμνῃ τῇ καιομένῃ ἐν πυρὶ καὶ θείῳ, ὅ ἐστιν ὁ θάνατος ὁ δεύτερος». Η αιωνία κόλασις. Είναι στην «Ἀποκάλυψη» στο 21ο κεφάλαιο, στον 8ο στίχο.
Αυτό, λοιπόν, θα πει «ψεύδος». Γι’αυτό συνιστά στον πιστό ο άγιος Ιγνάτιος Αντιοχείας και λέγει: «Μόνῃ τῇ χριστιανῇ τροφῇ χρῆσθαι (: Να χρησιμοποιείτε μονάχα, μοναδικά, μόνο την χριστιανική τροφή), ἀλλοτρίας δὲ βοτάνης ἀπέχεσθαι (: να απέχετε από κάθε ξένη βοτάνη, χορταράκι, βοτάνη. Όπως θα λέγαμε: «Τρώνε τα πρόβατα την βοτάνη, τα χορταρικά), ἥτις ἐστὶν αἵρεσις (: που είναι η αίρεσις)». Δηλαδή την αίρεση την ονομάζει «βοτάνη». Και την ονομάζει «ἀλλοτρίαν», δηλαδή ξένη «βοτάνην». Επειδή τα πρόβατα του Χριστού βόσκουν, αλλά πρέπει να βόσκουν στο λιβάδι του Χριστού. Και να έχουν την καθαρή τροφή. Εκεί που λέγει ο ίδιος ο Κύριος : «Ἐγώ εἰμι ὁ Ποιμὴν ὁ καλός»κ.λπ. «και βγάζω τα πρόβατά μου και βόσκουν στο λιβάδι» κ.λπ. κ.λπ. «Ε, αυτήν την τροφή»,λέει, «πρέπει μόνο να τρώμε». Ποια τροφή; Του Χριστού. Κάθε άλλη «ἀλλοτρία», που είναι αίρεσις, όχι. Δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε.
Ο δε Κλήμης ο Αλεξανδρεύς τονίζει και λέγει: «Ὁ εἰς αἵρεσιν ὑποπεσὼν διέρχεται δι’ ἐρημίας ἀνύδρου». Κατά λέξη θα πει: «Αυτός που υπέπεσε σε μίαν αίρεσιν περνάει μίαν άνυδρον, άνυδρον ερημίαν». Ξέρετε δε, το λέει και το Ψαλτήρι και η Αγία Γραφή, στο βιβλίο του «Τωβίτ» είναι γραμμένο και όπου αλλού, ότι η έρημος είναι δια τους δαίμονας. Αυτό θα πει… να το πούμε έτσι, μεταφορικά, γιατί έτσι το γράφει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς ότι ο αιρετικός είναι έρημος Αγίου Πνεύματος ή είναι υπό την επίδρασιν των δαιμόνων. Αυτό είναι ο αιρετικός άνθρωπος.
Είναι δυνατόν, λοιπόν, εκείνος ο οποίος στερείται του Αγίου Πνεύματος, έρημος αγίου Πνεύματος, και λοιπά και λοιπά, να σωθεί; Δεν γίνεται. Έτσι σαφώς και κατηγορηματικώς ο αιρετικός δεν σώζεται. Δεν λέγει ο Απόστολος Παύλος στον Τίτο, συμβουλεύει και λέγει ότι «Να συμβουλεύσεις τον άλλον, αἱρετικὸν ἄνθρωπον, μετὰ πρώτην καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ (: μία φορά, δυο φορές, όχι περισσότερο) εἰδὼς (: αφού γνωρίζεις) ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος (- είναι του ρήματος«ἐκστρέφω» ή «ἐκστρέφομαι». Δηλαδή «ξεστράτησε, βγήκε από τις ράγες, τις γραμμές τις σωστές, ξεστράτησε αυτός») καὶ ἁμαρτάνει ὢν αὐτοκατάκριτος (: δεν έχει κανείς να κατηγορήσει κάτι που φταίει γι’ αυτόν. Αυτός ο ίδιος φταίει από μόνος του)». Αλλού λέει ο Απόστολος ότι ο αιρετικός άνθρωπος έχει καυτηριασμένη την συνείδησή του. Και ούτω καθεξής. Είναι δυνατόν, λοιπόν, ποτέ να σωθεί εκείνος που βρίσκεται σε μία αίρεση; Και την πιο μικρή, το να λέμε ότι «ο Θεός δεν φροντίζει για μας», ότι «ο Θεός είναι άδικος», αυτά της καθημερινότητος, ας είμεθα από δω και μπρος προσεκτικοί στις εκφράσεις μας.
Και ερχόμεθα τώρα, αγαπητοί μου, εις το επόμενον θέμα. Και συνεχίζουμε το δεύτερο μέρος της ερωτήσεώς σας. Εάν κανείς, όπως λέτε, μπορεί να σωθεί εάν είναι εκκοσμικευμένος. Η εκκοσμίκευση του Χριστιανισμού τι κινδύνους εγκυμονεί για την σωτηρία μας.
Τι είναι «εκκοσμίκευσις»; Είναι η πιο συνηθισμένη. Και η πιο ολεθρία αρρώστια που κατατρύχει τους Χριστιανούς. Εάν πρέπει να ψάξομε με κάποια αυστηρότητα, θα δούμε ότι κι εγώ που σας ομιλώ κι εσείς που με ακούτε, σε κάποιο ποσοστό είμεθα εκκοσμικευμένοι Χριστιανοί.
Για να το εννοήσουμε, ας το δούμε λιγάκι πιο άνετα το θέμα αυτό. Ένα βασικό γνώρισμα του αρχαίου κόσμου ήταν ότι μπορούσε ένας άνθρωπος, του προχριστιανικού κόσμου, να αποδέχεται στον χώρο της θρησκευτικότητός του με άνετον τρόπον κάθε ετερόκλητο στοιχείο. Μπορούσε να πιστεύει στο δωδεκάθεο του Ολύμπου, εξίσου και στο ρωμαϊκό πάνθεον ή τις Μικρασιατικές και τις αιγυπτιακές θεότητες.
Όταν κάποτε, προ πολλών ετών, πάνω από 30 χρόνια, είχα επισκεφθεί την Δήλο, είδα ένα άγαλμα, μας ειπώθηκε, αποκεφαλισμένο, μάλιστα της θεάς Ίσιδος. Και είχα πει: «Τι γυρεύει εδώ η θεά Ίσις στην Δήλο, που είναι μία αιγυπτιακή θεότης;». Ή ακόμη, να μετέχει στα μυστήρια της Δήμητρος ή της Περσεφόνης, της «Κόρης», όπως λέγεται, εξίσου, όπως και στα μυστήρια της Ίσιδος ή τα Ορφικά μυστήρια. Δηλαδή, αν θέλετε, μία σύγχρονη πραγματικότης, είναι ο Τεκτονισμός, είναι ο Μασονισμός. Ο Μασονισμός δεν είναι παρά… το λέγουν οι ίδιοι, το λέγουν στα βιβλία τους, εννοείται, δεν το λέγουν στον πολύ κόσμο: «Τι είναι», λέγει, «ο Τεκτονισμός; Η συνέχισις των μυστηρίων της Ίσιδος και της Δήμητρος». Δηλαδή; Βλέπετε. Οπότε, σου λέει: «Εγώ είμαι καλός Χριστιανός. Πηγαίνω στην Εκκλησία, κοινωνώ κ.τ.λ.». Δεν μπορείς. Δεν γίνεται. Αυτό, όμως, στην αρχαιότητα δεν υπήρχε. Δηλαδή δεν υπήρχε, θα λέγαμε, αποκλειστικότης. Μπορούσες να δέχεσαι ό,τι θέλεις. Και μάλιστα μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, γεννήθηκε και απλώθηκε ο Γνωστικισμός.
Τι είναι ο «Γνωστικισμός»; Ο οποίος είναι στην επικαιρότητα. Οι μεγάλες πόλεις έχουν «γνωστικά κέντρα». Θα το ξέρετε αυτό το πράγμα. Και πάμπολλα βιβλία Γνωστικών κυκλοφορούν. Η Λάρισα έχει «γνωστικά κέντρα». Και η Θεσσαλονίκη και η Αθήνα και άλλες πόλεις. Δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας θρησκευτικός συγκρητισμός – το «κρη» με ήτα. Δεν είναι από το «συγκρίνω»· σύν + Κρῆτες. Δεν θα αναλύσω πιο πολύ. Κι αυτός ο θρησκευτικός συγκρητισμός δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα συνονθύλευμα, ένα ανακάτεμα όλων των μυστηρίων και των θρησκειών. Και το πράγμα μένει ανενόχλητο. Δεν ενοχλείται κανείς απ’ αυτό. Σου λέει: «Γιατί να ενοχληθώ;». Ύστερα μιλάμε για μια διακίνηση ιδεών στην εποχή μας, αλλά αυτά τα ταιριάζομε στο φαινόμενο της Δημοκρατίας και άλλα πολλά.
Αυτό, όμως, δεν είναι δυνατόν να συμβεί εις τον χώρον του Χριστιανισμού. Δεν είναι δυνατόν. Ο Χριστός θέλει μία απόλυτη αποκλειστικότητα. Γι’αυτό εξάλλου υπάρχει εκείνη, κατ΄ επανάληψιν μάλιστα, εκείνη η ανθρωποπαθής έκφρασις, ιδίως στην Παλαιά Διαθήκη: «Ἐγώ Θεὸς ζηλωτής». Ξέρετε τι θα πει «ζηλωτής»; Ζηλιάρης. Δηλαδή «Εγώ είμαι Θεός ζηλιάρης». Είναι ανθρωποπαθής έκφρασις. Για να εκφραστεί αυτό που σας είπα τόσην ώρα, η αποκλειστικότητα. Όπως δηλαδή μέσα εις την συζυγία, μέσα εις τον γάμο, δεν μπορεί ο σύζυγος να ανέχεται άλλους άνδρες. Και τι λέει στην γυναίκα του; «Κοίταξε να δεις, εγώ είμαι ο άνδρας σου, πρόσεξε, δεν ανέχομαι τίποτε άλλο». Και μπορεί να θεωρηθεί αυτό ένα είδος ζηλοτυπίας. Δεν πρόκειται περί ζηλοτυπίας, αλλά περί προστασίας του γάμου. Δεν μπορώ να αφήσω την γυναίκα μου να κινείται με οποιονδήποτε. Και «γυναίκα», εν προκειμένω, είναι ο Ισραήλ, είναι η Εκκλησία.
Όπως και στην Καινή Διαθήκη, είναι η Εκκλησία των Ιουδαίων, των Εβραίων. Εδώ έχομε την Εκκλησία του Χριστού. Θα μπορούσε να το πει και ο Χριστός αυτό. Ότι «είμαι Θεός ζηλωτής». Δηλαδή: «Δεν ανέχομαι να υπάρχει ερωτοτροπία με άλλους θεούς». Αν το θέλετε, το βασικό, το βασικό αμάρτημα των Ισραηλιτών ήταν αυτό. Ότι ερωτοτροπούσαν με τους ξένους θεούς, των γειτόνων των τους θεούς. Κι ο Θεός ήρχετο και τιμωρούσε. Κι έλεγε: «Ἐγώ Θεὸς ζηλωτής». Στην Καινή Διαθήκη υπάρχει στο Πνεύμα το Άγιον, είναι σε μία επιστολή που λέγει ότι όχι ματαίως το Πνεύμα το Άγιον λέγει ότι για ζήλο αυτά κ.τ.λ. . Δηλαδή διασώζει την έννοιαν «Θεός ζηλωτής».
Δηλαδή, με άλλα λόγια, πρέπει να υπάρχει αποκλειστικότης. Και υπάρχει αποκλειστικότης. Γι’ αυτόν τον λόγο η έννοια που είπε ο Χριστός: «Ὦ γενεὰ ἄπιστος καὶ μοιχαλίς». Γιατί την αποκαλεί την γενεά Του «μοιχαλίδα»; Γιατί στην εποχή Του υπήρχαν μοιχοί; Όχι! Είναι στον χώρο τον θρησκευτικό. Τι θα πει αυτό; Μία εποχή, μία γενεά που φεύγει από τον αληθινό Θεό και πηγαίνει και ερωτοτροπεί με άλλες θεότητες. Γι’αυτό απεκάλεσε την γενεά Του ο Κύριος «μοιχαλίδα». Δηλαδή, αν το θέλετε, αυτή η έκφρασις είναι πανομοιότυπος, αλλά με άλλα λόγια, με εκείνο της Παλαιάς Διαθήκης, «Ἐγώ Θεὸς ζηλωτής».
Στην Καινή Διαθήκη ακούστε τι σημειώνεται· ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος. «Μοιχοί καί μοιχαλιδες (: δηλαδή σεις που απομακρύνεσθε από τον Θεό)! Οὐκ οἴδατε ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου – γιατί τι είναι η «εκκοσμίκευσις»; Να στραφώ προς τον κόσμον και να ταυτιστώ μαζί του- ἔχθρα τοῦ Θεοῦ ἐστίν; (: ότι είναι έχθρα του Θεού;). Ὃς ἂν βουληθῇ φίλος εἶναι τοῦ κόσμου, ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καθίσταται (:Όποιος θα θελήσει –λέγει- να γίνει φίλος του κόσμου – εννοείται… ποιου «κόσμου»; Ἐν ἐννοίᾳ πνευματικῇ, ἐν ἐννοίᾳ ἠθικῇ. Δηλαδή, με άλλα λόγια, να ταυτίσει τις θέσεις του, την αντίληψή του, τον τρόπο ζωής του και τον τρόπο του σκέπτεσθαι, με τον τρόπο ζωής και σκέπτεσθαι του κόσμου. Αυτός – λέγει- είναι εχθρός του Θεού. Δεν μπορείς να είσαι φίλος του Θεού)».
Και λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης τώρα: «Μὴ ἀγαπᾶτε τὸν κόσμον(- Προσέξτε. Δεν αναφέρεται εδώ στην προσβολή της αγάπης. Μην αγαπάτε τα τερτίπια του κόσμου, πώς ζει ο κόσμος και πώς σκέπτεται) μηδὲ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ (:ούτε εκείνα τα οποία βρίσκονται μες στον κόσμο και συνιστούν τον κόσμο. Λέγει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος: «Τι είναι κόσμος; –ακούστε μια ωραία απάντησις: «Είναι», λέγει, «συνοπτικόν όνομα των παθών». Συνοπτικόν όνομα των παθών. «Αν θα θέλαμε να αναλύσομε», λέγει, «αυτό το συνοπτικόν όνομα, θα μιλούσαμε για τα επιμέρους πάθη. Αυτό», λέγει, «είναι κόσμος». «Ἐάν τις ἀγαπᾷ τὸν κόσμον –λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης- οὐκ ἔστιν ἡ ἀγάπη τοῦ πατρὸς ἐν αὐτῷ (:η αγάπη του Θεού δεν είναι εις αυτόν)». Και τι συνιστά τον κόσμον ή την εκκοσμίκευση; Ποιο είναι το περιεχόμενον; Ο ευαγγελιστής Ιωάννης με τρεις χαρακτηρισμούς μάς δίνει όλες τις διαστάσεις του κοσμικού φρονήματος. Είναι στην Α΄ του επιστολή, στο 2ο κεφάλαιο: «ὅτι πᾶν τὸ ἐν τῷ κόσμῳ ( – δηλαδή: ό,τι υπάρχει στον κόσμο, τι είναι;) ἡ ἐπιθυμία τῆς σαρκὸς –πρώτον- καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν –δεύτερο- καὶ ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίου –τρίτον- οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ πατρός, ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ κόσμου ἐστί».
Για να δούμε αυτά τα τρία. Τι λέγει; «Ἡ ἐπιθυμία τῆς σαρκὸς». Είναι η ανηθικότης, η ακράτεια, η ανηθικότης. Θέλετε να την πείτε υπό μορφήν πορνείας, προγαμιαίες σχέσεις, που είναι διάχυτη αυτή η θέσις, διάχυτη. Όταν λέει, φερειπείν, ο πατέρας: «Άσε το παιδί, μα αγόρι είναι, άστο να κινηθεί». Πού πας; Έχεις κοσμικό φρόνημα. «Άσε την κόρη να γυρίσει. Πού θα βρούμε τον γαμπρό; Αν δεν γυρίσει λιγάκι και παραέξω, θα την έχομε εδώ μέσα, δεν θα παντρευτεί ποτέ». Κοσμικόν φρόνημα! Λοιπόν, είναι όλες οι σαρκικές αμαρτίες. Πορνεία, μοιχεία, ομοφυλοφιλία και ό,τι άλλο στο ρεπερτόριο υπάρχει των σαρκικών αμαρτημάτων.
Κατόπιν· είναι «ἡ ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν». Τι θα δούμε. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι, το ξέρετε, «ἄρτος καὶ θεάματα» έλεγαν. Αν οι αυτοκράτορες κατάφερναν εις την Ρώμην να δίδουν άρτον και θεάματα, τότε κρατούσαν την κατάστασιν την πολιτική. «Δώσε να φάει ο λαός και δώσ’ του θεάματα». Το Κολοσσαίο είναι το σήμα κατατεθέν της εκφράσεως «ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν». Είναι το σήμα κατατεθέν. Το Κολοσσαίο στην Ρώμη. Εκεί που εμαρτύρησαν και οι Χριστιανοί. Πολλοί Χριστιανοί εκεί εμαρτύρησαν, παλεύοντες με τα θηρία, με τα λεοντάρια κ.τ.λ. κι έδιναν ένα ευχάριστο θέαμα εις τους θεατάς. Εκπληκτικόν! Σήμερα έχομε την τηλεόραση. Πείτε σε κάποιον να μην υπάρχει η τηλεόραση σπίτι. Θα σου πει: «Αδύνατον». Είναι η «ἐπιθυμία τῶν ὀφθαλμῶν».
Και το τρίτον είναι «ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίου». Τι είναι «ἡ ἀλαζονεία τοῦ βίου»; Η επίδειξις του πλούτου. Όχι να είσαι απλώς πλούσιος. Αλλά να επιδεικνύεις τον πλούτον σου. Αγοράζεις αυτοκίνητο. Σήμερα δεν μπορούμε να πούμε ότι το αυτοκίνητο δεν είναι πρώτης ανάγκης. Όταν, όμως, αγοράζεις ένα αυτοκίνητο, του οποίου η μάρκα και η τιμή είναι πολύ υψηλότερα από τα άλλα αυτοκίνητα των γύρω, των φίλων σου κ.τ.λ. επιδεικνύεις μίαν αλαζονείαν. Ότι «εγώ έχω τέτοιο αυτοκίνητο». «Εγώ έχω τέτοιο σπίτι». «Έχω τέτοια διακόσμηση και έπιπλα κ.τ.λ. μέσα στο σπίτι μου». «Έχω αυτά τα ρούχα να φορώ». «Πηγαίνω σε εκείνα τα ταξίδια». Αυτά είναι… όχι ότι απαγορεύεται να έχομε σπίτι, ούτε απαγορεύεται να ντυθούμε, ούτε απαγορεύεται να πάμε ταξίδι· όταν τα προβάλλομε αυτά, τότε προβαλλόμενα ασκούμε μίαν αλαζονείαν του βίου. Αυτή είναι η «αλαζονεία του βίου». Και λέει εδώ ο ευαγγελιστής Ιωάννης ότι όλα αυτά δεν είναι από τον Θεό. Είναι από τον κόσμο.
Με αυτήν την έννοια ο Κύριος μάς δίδαξε στη σημερινή ευαγγελική περικοπή αν προσέξατε: «Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν». «Δεν μπορείς να δουλεύεις σε δύο αφεντικά». Ο Χριστός ήλθε, αγαπητοί μου, στον κόσμον, για να μας ξεχωρίσει από τον κόσμον. Προσέξτε, ανά πάσα στιγμή, υπογραμμίζω, «κόσμος» ἐν ἐννοίᾳ ἠθικῇ. Δεν είναι οι άνθρωποι. Είναι ο τρόπος που σκέπτεται και ζει ο κόσμος. Δεν είναι οι άνθρωποι απλώς. Θα πούμε την «καλημέρα» μας σε όλους, θα συνεργαστούμε ενδεχομένως κ.λπ. Δεν θα ζήσομε, όπως ζει ο κόσμος. Να είμαι σαφής, για να μην παρανοηθούμε.
Έτσι, λοιπόν, λέει ο Χριστός που ήρθε να μας ξεχωρίσει από τον κόσμον, λέει το Πνεύμα του Θεού: «Ὁ κόσμος ὅλος ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται». Λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ο ευαγγελιστής της αγάπης. Που λένε: «Α… πρέπει να…, ο ευαγγελιστής της αγάπης, μιλάει για την αγάπη». Ποια αγάπη; Ἐν ἀληθείᾳ, όμως. «Ο κόσμος», λέει, «όλος, όλος, δεν έχει κάτι που να του περισσεύει, βρίσκεται εις την αγκαλιά του διαβόλου. Ὅλος ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται».
Ακόμη, ο κόσμος σταυρώνει τον Χριστό. Τον σταυρώνει πάντοτε. Θυμηθείτε εκείνο το πρώτο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως, που λέει ότι θα δουν εκείνοι που σταύρωσαν τον Κύριον και Τον εξεκέντησαν. Ποιοι; Ένας Τον εξεκέντησε. Πήρε την λόγχη… ένας, ένας στρατιώτης. Κι επιτέλους έκανε το καθήκον του ο άνθρωπος αυτός. Δεν εγνώριζε Ποιος είναι ο Ιησούς. Ήταν ο… αξιωματικός, να το πούμε έτσι, επί της χαριστικής βολής. Γιατί η χαριστική βολή ήταν ο λογχισμός. Για να βρει την καρδιά και να μην υπάρξει πλέον θέμα αν ζει ή δεν ζει. Ο άνθρωπος έκανε καθήκον στρατιωτικό. Αυτός; Όχι. Είναι εκείνοι οι οποίοι λογχίζουν και σταυρώνουν κάθε μέρα τον Χριστό με τον τρόπο τους, με την ζωή τους. Ένας που ζει κοσμική ζωή σταυρώνει τον Χριστό.
Ακούστε, λοιπόν, πώς το λέει ο Απόστολος Παύλος εις την επιστολή του στους Φιλιππησίους 3,17 και εξής. Λέει: «Σκοπεῖτε τοὺς οὕτω περιπατοῦντας (:εξετάζετε –λέει- εκείνους που έτσι περπατούν, δηλαδή πολιτεύονται, δηλαδή ζουν) τοὺς ἐχθροὺς τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, ὧν τὸ τέλος ἀπώλεια (:που το τέλος τους είναι η απώλεια, η αιωνία κόλασις. Τι κάνουν τώρα αυτοί;), ὧν (:των οποίων) ὁ θεὸς ἡ κοιλία -Τι είναι; Οι ευημερούντες κι εκείνοι που στηρίζονται στην τσέπη τους, στην αλαζονεία του βίου, τι θα φάμε, τι θα πιούμε. Τίποτε άλλο δεν ενδιαφέρει· «ὧν (:των οποίων) ὁ θεὸς ἡ κοιλία (:που η κοιλία είναι ο θεός τους». Είναι τρομερό – καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν (:και η δόξα τους, το καύχημά τους είναι σε πράγματα που έπρεπε να ντρέπονται!)». Όταν, επί παραδείγματι, διηγείται ένας τέτοιος άνθρωπος στους φίλους του τι εξωγαμικές, φερειπείν, δραστηριότητες έχει. Τι, τι, τι κάνει. Πράγματα που θα έπρεπε να ντρέπεται κανείς να τα λέει αυτά. Κι όμως, νομίζει η δόξα του, η ικανότητά του ότι είναι σπουδαίο πρόσωπο, ότι είναι άνδρας, εάν καυχηθεί για πράγματα άξια ντροπής! «Οἱ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες». Γενικός χαρακτηρισμός. «Εκείνοι οι οποίοι φρονούν τα επίγεια». Είναι αυτό ό,τι τόσην ώρα σας λέγω. Τι είναι «κόσμος»; «Οἱ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες». «Τι θα κάνομε, τι θα φάμε, τι θα πιούμε. Τίποτ’ άλλο. Υπάρχει Βασιλεία Θεού; Υπάρχει πίστις; Υπάρχει εγκράτεια; Υπάρχει πνευματική ζωή; Δεν ενδιαφερόμεθα».
Πέστε μου τώρα, ρίξτε μια ματιά στον πληθυσμό μας τον ελληνικό. Υπάρχουν σπουδαίοι άνθρωποι. Άγνωστοι πιθανώς. Άνθρωποι που μπορεί να ζουν ή σε μια πολυκατοικία ή σε μια καλύβα, δεν έχει σημασία. Υπάρχουν πνευματικοί άνθρωποι, δόξα τω Θεώ. Στο σύνολό μας, σαν Έλληνες, τι πιστεύομε; Σαν Ορθόδοξοι Χριστιανοί: «Οἱ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες»… Αυτό είναι.
Γι’αυτό θα πει ο Παύλος, η άλλη πλευρά: «Δι᾿ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ». «Για μένα ο κόσμος είναι νεκρός, εγώ για τον κόσμο είμαι νεκρός». Αυτό θα πει σταύρωσις. Ο Χριστιανός συνεπώς αποχωρίζεται από τον κόσμο, προσέξτε, τροπικά. Θα πείτε: «Δεν πηγαίνομε εκεί. Γιατί εκεί δεν είναι καλός τόπος, δεν είναι καλή διασκέδασις». Δεν σου λέει κανείς να μην ψυχαγωγηθείς. Πάρε το αυτοκίνητό σου, το λεωφορείο, το τραίνο, ό,τι θέλεις, πήγαινε λίγο στη θάλασσα, κάνε μπάνιο, δεν είναι αμαρτία. Πάρε το φαγάκι σου να φας στο βουνό, δεν ξέρω πού, δεν είναι αμαρτία. Αν μιγείς με τους άλλους και ζήσεις, δηλαδή διασκεδάσεις όπως οι άλλοι, αυτό είναι αμαρτία. Αν πηγαίνομε στην παραλία για να δούμε γύμνιες και να μας δουν, είναι αμαρτία. Για να μην πολυπραγμονώ, είναι εκείνο που λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Καὶ λουτρῶν καὶ τραπέζαις μέτεχε – και άλλα πολλά λέγει – ἁμαρτίας ἄπεχε». «Από την αμαρτία να απέχεις». Αν απέχεις από την αμαρτία, τροπικά είσαι χωρισμένος από τον κόσμο. Ακούσατε τι είπα; Τροπικά. Κάποτε και τοπικά. Ένα μοναστήρι, επί παραδείγματι, είναι και τοπικά χωρισμένο. Ε, δεν θέλει να ζει μέσα σε μία πόλη.
Αν ο Χριστιανός ερωτοτροπεί με τον κόσμον, έχομε ως κατάληξη τον εκκοσμικευμένο Χριστιανισμό. Τον εκκοσμικευμένο Χριστιανό και, κατ’ επέκτασιν, έχομε τον εκκοσμικευμένο Χριστιανισμό. Και τι είναι αυτός; Είναι νοθευμένος. Μάλιστα, για να μην αισθανόμεθα άσχημα, καθιερώνομε μία κατάσταση. Πρέπει να σας πω ότι εκκοσμικευμένοι δεν είναι μόνο οι πιστοί. Είναι και οι κληρικοί. Από το ύπατον αξίωμα της ιερωσύνης, μέχρι τον διάκονον και τον μοναχόν. Μπορεί να έχομε κοσμικόν φρόνημα, όπως και οι λαϊκοί και κάποτε και περισσότερο. Κάποτε και περισσότερο. Ναι
Τι σημαίνει, λοιπόν, «εκκοσμίκευσις»; Ο Χριστός ήλθε να εκκλησιαστικοποιήσει τον κόσμο. Προσέξτε αυτό το σημείο. Να εκκλησιαστικοποιήσει τον κόσμον. Πώς μεγαλώνει ένας καρπός; Ένα καρπούζι πώς μεγαλώνει; Πώς ξεκινάει; Ξεκινάει από το λουλούδι, είναι πάρα πολύ μικρό, μέσα εκεί στου λουλουδιού την ανθοδόχη κ.τ.λ. κ.λπ. κ.λπ. να μην πολυπραγμονώ, μεγαλώνει, μεγαλώνει, μεγαλώνει, μεγαλώνει εκ των έσω προς τα έξω. Έτσι πρέπει να απλωθεί η Εκκλησία εις τον κόσμον. Εκ των έσω προς τα έξω να μεγαλώσει. Δηλαδή να προσλαμβάνει κόσμον και να τον εκκλησιαστικοποιεί. Αυτό ήρθε να κάνει ο Χριστός. Ο διάβολος προσπαθεί το αντίθετο. Να κοσμικοποιήσει την Εκκλησία. Να μπει μέσα στην Εκκλησία και να την κάνει κόσμο. Να την κάνει κόσμο. Αντιλαμβάνεστε τι σημαίνει αυτό;
Έτσι, «εκκοσμίκευσις» σημαίνει νοθεία του Χριστιανισμού από στοιχεία του κόσμου. Αν πείτε σε έναν Χριστιανό… «Μα, μα έτσι κάνουν όλοι» θα σου πει –ακούστε την φράση: «Μα έτσι κάνουν όλοι!». – «Μα, τι λέει το Ευαγγέλιον;». – «Μα το Ευαγγέλιον θα προσέξομε;». Εκκοσμίκευσις. Για να μην πάω σε επιμέρους σημεία.
Ο πλούτος, ο πλούτος είναι στοιχείο εκκοσμικεύσεως; Όχι. Όχι. Λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Τί οὖν; Οὐχ ὁ Ἀβραὰμ πλούσιος ἦν;». «Ο Αβραάμ», λέει, «δεν ήτο πλούσιος;». Και μάλιστα, χαριτωμένο, στην παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου έχομε τον διάλογο δύο πλουσίων. Ο πλούσιος που δεν έδινε σημασία εις τον φτωχόν Λάζαρον και ο Αβραάμ από την άλλη μεριά· και ανοίγεται διάλογος μεταξύ δύο πλουσίων. Ο ένας είναι στον Άδη –πλούσιος- και ο άλλος είναι στον Παράδεισο. Ο πλούτος τούς έφερε εκεί; Όχι. Η στάση τους απέναντι στον πλούτο. Και συνεχίζει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Οὐχ ὁ Ἰὼβ καὶ οἱ κατ’ ἐκεῖνον; (:Και ο Ιώβ – λέει- δεν ήταν πλούσιος; Και οι γύρω του δεν ήταν πλούσιοι;). Μή μοι τοὺς πλουτοῦντας εἴπῃς, ἀλλὰ τοὺς δουλεύοντας». «Μη μου πεις λοιπόν δια τοὺς πλουτοῦντας, αλλά για κείνους που δουλεύουν, είναι δούλοι στον πλούτον». Αυτοί που είναι κολλημένοι στον πλούτον. Και είπα το θέμα «πλούτος» γιατί είναι ένα βασικό στοιχείο.
Μια πολύ ωραία εικόνα εκκοσμικεύσεως ακούστε που μας αναφέρει εδώ το «Λευιτικόν». Θα σας το διαβάσω γρήγορα γρήγορα, θα σας το διηγηθώ με δυο λόγια:«Καὶ λαβόντες οἱ δύο υἱοὶ Ἀαρὼν Ναδὰβ καὶ Ἀβιοὺδ – Αυτοί χειροτονήθηκαν εκείνη την ημέρα, παιδιά του Ααρών. Χειροτονήθηκαν ιερείς. Καινούριες στολές κ.λπ.- ἕκαστος τὸ πυρεῖον αὐτοῦ λαβόντες (:ο καθένας πήρε το δικό του θυμιατήριον) ἐπέθηκαν ἐπ᾿ αὐτὸ πῦρ καὶ ἐπέβαλον ἐπ᾿ αὐτὸ θυμίαμα καὶ προσήνεγκαν ἔναντι Κυρίου πῦρ ἀλλότριον (:έβαλαν φωτιά μέσα στο θυμιατό τους, έβαλαν θυμίαμα και προσέφεραν εις τον Κύριον. Ό,τι κάνομε όλοι όταν θυμιάζομε στο σπίτι μας. Πήραν όμως, λέει, ‘’πῦρ ἀλλότριον’’. Θα σας εξηγήσω τι είναι αυτό. Και προσέφεραν εις τον Κύριον), ὃ (:το οποίον πυρ) οὐ προσέταξε Κύριος αὐτοῖς (:Δεν έδωσε εντολή ο Κύριος να χρησιμοποιούν αυτό το πυρ, το αλλότριον, το ξένο) καὶ ἐξῆλθε πῦρ παρὰ Κυρίου καὶ κατέφαγεν αὐτούς, καὶ ἀπέθανον ἔναντι Κυρίου (:πετάχτηκε φωτιά και τους έκαψε επί τόπου, την ημέραν της χειροτονίας των)».
Τι είναι αυτό το «πῦρ τό ἀλλότριον»; Αγαπητοί μου, είναι κάτι εκπληκτικό. «Ἀλλότριον» θα πει «ξένον». Ο Θεός, αν το γνωρίζετε από την Παλαιά Διαθήκη… κάποτε διατηρούσαν το πυρ αυτό εφάπαξ, κατέβηκε από τον ουρανό, όπως στον προφήτη Ηλία, στην εποχή του προφήτη Ηλία, εφάπαξ, στην έρημο έγινε αυτό κι έφαγε τα σφάγια, δηλαδή κατέκαυσε τα σφάγια. Το πυρ αυτό το πήραν, το κράτησαν, το διατηρούσαν, για να προσφέρουν τις θυσίες των οι Εβραίοι. Οι δυο υιοί του Ααρών τι έκαναν; Δεν πήγαν να πάρουν από αυτό το πυρ. Πήραν άλλο πυρ, άλλη φωτιά, «ἀλλότριον πῦρ». Θα το λέγαμε έτσι: «κοσμικόν πυρ». Και τότε θύμωσε ο Κύριος και εξαπέστειλε πυρ και τους έφαγε εκείνη την ώρα. Αυτό το πυρ, το «ἀλλότριον πῦρ», είναι μία εικόνα της εκκοσμικεύσεως. Αυτό που είναι ξένο. Αυτό που δεν ανήκει στον Θεό. Αυτό το πυρ που είναι μακριά από τον Θεό.
Ποιο είναι το πυρ του Θεού; Το Πνεύμα το Άγιον! Δεν μπορείς, λοιπόν, να χρησιμοποιήσεις αυτό το ξένο πυρ, το κοσμικό. Θα σε κάψει ο Θεός. Πρόσεξε.
Ακόμη, «ἀλλότριον πῦρ» -την στιγμή που υπήρχε το πυρ του Θεού, αυτό διατηρούσε μία παράδοση. Διότι από εκεί έπρεπε να παίρνεις. Όταν έγινε η αιχμαλωσία από τους Βαβυλωνίους, ξέρετε, το πυρ αυτό το είχαν κρύψει μέσα σε ένα πηγάδι. Δεν είναι της ώρας να το πούμε αυτό. Τι σημαίνει; Παράδοσις. Όταν κάνεις διακοπή της Παραδόσεως; Τιμωρείσαι. Εδώ, λοιπόν, κόβεις την Παράδοση και παίρνεις κάτι ξένο, κάτι από τον κόσμο. Και συνεπώς χρησιμοποιείς τον κόσμο. Γι’αυτό αυτή η περικοπή πάντα μου έκανε εντύπωση και γι’αυτό σας την είπα.
Γι’ αυτό δεν θα σωθούν, αγαπητοί μου, όλοι οι Χριστιανοί. Δεν θα σωθούν. Το δείχνει αυτό θαυμαστά, θαυμαστά το δείχνει το βιβλίον της Ἀποκαλύψεως στο 11ο κεφάλαιο όταν του λέγει ο άγγελος, του Ιωάννου: «Μέτρησε», λέει, «τον ναό και το θυσιαστήριο». Κάποια στιγμή του λέει: «Μη μετράς άλλο. Διότι το υπόλοιπον…». Να σας το διαβάσω γρήγορα: «Καὶ ἐδόθη μοι κάλαμος ὅμοιος ῥάβδῳ, λέγων· ἔγειρε καὶ μέτρησον τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ θυσιαστήριον καὶ τοὺς προσκυνοῦντας ἐν αὐτῷ· καὶ τὴν αὐλὴν τὴν ἔξωθεν τοῦ ναοῦ (:την αυλήν· το «κοσμικόν», όπως ελέγετο) ἔκβαλε ἔξω καὶ μὴ αὐτὴν μετρήσῃς (:μην την μετρήσεις), ὅτι ἐδόθη τοῖς ἔθνεσι, καὶ τὴν πόλιν τὴν ἁγίαν πατήσουσι μῆνας τεσσαράκοντα δύο (: θα ποδοπατηθεί η αυλή από τους εθνικούς)». Είναι οι Χριστιανοί, οι οποίοι έβαλαν στη ζωή τους το κοσμικό φρόνημα. Δεν μετριώνται. Θα πει: Δεν είναι στη μνήμη του Θεού. Δεν είναι στην προστασία του Θεού.
Ακόμη, η εκκοσμίκευσις είναι έργον του ψευδοπροφήτου. Λέγει στην «Ἀποκάλυψη»: «Καὶ εἶδον ἄλλο θηρίον ἀναβαῖνον ἐκ τῆς γῆς (: Ανέβαινε από την γη. Δηλαδή, κόσμος. Από την γη), καὶ εἶχε κέρατα δύο ὅμοια ἀρνίῳ – Εδώ τι γίνεται; Είναι το ψευδο-αρνίον. Είναι, λοιπόν, ο ψευδόχριστος- καὶ ἐλάλει ὡς δράκων (: μιλούσε όμως σαν δράκων, σαν φίδι)». Προσωπείον, λοιπόν. Υποκρίνεται και πλανά τους κατοικούντας επί της γης.
Γι’αυτό λέγει ο Κύριος… είναι και στην Παλαιά και στην Καινή· Β΄ προς Κορινθίους 6,17: «Ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν καὶ ἀφορίσθητε (:χωριστείτε), λέγει Κύριος, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε (:ό,τι υπάρχει ακάθαρτον εις τον κόσμον και το ακάθαρτον είναι μόνο το αμαρτωλόν, μην το αγγίζετε, ούτε καν να το αγγίζετε), κἀγὼ εἰσδέξομαι ὑμᾶς, λέγει Κύριος (: κι Εγώ θα σας δεχθώ)».
Το συμπέρασμα; Η εκκοσμίκευσις είναι ήδη μία αίρεσις, όπως είπαμε, στον χώρο της πνευματικότητος και της κοινωνικότητος. Συνεπώς, αίρεσις και εκκοσμίκευσις, αγαπητοί μου, δεν σώζουν.
Δεν ξέρω εάν κατάφερα να απαντήσω στην απορία σας, αλλά τουλάχιστον ένα χοντρικό διάγραμμα μπορεί να δόθηκε, ότι αυτά τα δυο δεν είναι δυνατόν να σώσουν. Γι’ αυτόν τον λόγο η Εκκλησία μας αγωνίζεται εναντίον των αιρέσεων και νομίζουν μερικοί ότι… – άνθρωποι του κόσμου- ότι εξαντλούμε όλη μας την δραστηριότητα εναντίον των αιρέσεων. «Τι θα πει», λέει, «οι Σύνοδοι εναντίον των αιρετικών; Εδώ έχομε άλλα πράγματα». Δεν είναι μικρής σημασίας, την στιγμή που η αίρεσις δεν σώζει, πρέπει να προστατεύσομε το ποίμνιό μας, γι’αυτό και αγωνιζόμεθα εναντίον και της κοσμικότητος και της αιρέσεως.
Σας ευχαριστώ πολύ που με ακούσατε.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
ψηφιοποίηση και επιμέλεια κειμένου:
Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.
https://arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/proskynhtvn/proskynhtvn_068.mp3
