Στύλοι Ολυμπίου Διός και ο Νεομάρτυρας Άγ. Μιχαήλ Πακνανάς: Ο άγνωστος Άγιος των Αθηνών
«Χτύπα για την πίστη!»Το ένδοξο μαρτύριο του 18χρονου Νεομάρτυρα κηπουρού στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπίου Διός, στην καρδιά της Αθήνας.
Στις 9 Ιουλίου η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη τού Αγίου Μιχαήλ Πακνανά (ή Μπακνανά), ενός αγνώστου σε πολλούς Νεομάρτυρα που έζησε τον 18ο αι. στην Αθήνα. Γεννήθηκε το 1753 και μεγάλωσε στη συνοικία της Βλασσαρούς η οποία βρίσκεται κάτω από την Ακρόπολη, ακριβώς δίπλα από τον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Αγοράς. Οι γονείς του ήταν φτωχοί αλλά ευσεβείς Χριστιανοί. Δεν κατάφεραν να τον βοηθήσουν να μάθει γράμματα, ωστόσο από μικρή ηλικία τού ενεφύσησαν τα διδάγματα της χριστιανικής πίστης. Από νωρίς ασχολήθηκε με την κηπουρική και μετέβαινε καθημερινά στη σημερινή περιοχή του Νέου Κόσμου, καθώς εκεί βρίσκονταν οι κήποι που φρόντιζε.
Το 1771, μόλις λίγους μήνες μετά την αποτυχημένη επανάσταση των Ρώσων αδελφών Ορλώφ, και με τεταμένη ήδη την ατμόσφαιρα εις βάρος των Ελλήνων, ο Μιχαήλ επιστρέφοντας από την εργασία του συνελήφθη από Τούρκους φύλακες, οι οποίοι τον συκοφάντησαν ότι προμηθεύει με τρόφιμα επαναστάτες που δρούσαν στη Σαλαμίνα ή σύμφωνα με άλλες πηγές ότι μεταφέρει μπαρούτι σε Έλληνες αρματολούς οι οποίοι δυσχέραιναν την είσπραξη του χαρατσιού από τις αρχές των Οθωμανούς.
Τον μετέφεραν στον τοπικό κριτή, όπου με συνοπτικές διαδικασίες και παρά τις διαμαρτυρίες του Μιχαήλ για την κατάφωρη αδικία, καταδικάστηκε σε θάνατο διά αποκεφαλισμού. Μόνος τρόπος για να σωθεί ήταν να αλλαξοπιστήσει και να γίνει μουσουλμάνος. Στις συνεχόμενες απειλές και βωμολοχίες των Οθωμανών, αλλά και στις μεγαλεπήβολες υποσχέσεις τους για μεγάλα πλούτη σε περίπτωση απάρνησης του Χριστιανισμού, απαντούσε με την απλή φράση: “Δεν τουρκίζω!”. Για το μαρτύριό του οδηγήθηκε στον χώρο των Στυλών του Ολυμπίου Διός, που όπως θα δούμε παρακάτω την περίοδο εκείνη είχε θρησκευτική χρήση. Ο δήμιος προκειμένου να τον “λυγίσει” τον χτύπησε αρχικά με την αντεστραμμένη, μη αιχμηρή γωνία του ξίφους. Ο Μιχαήλ μη δειλιάζοντας του φώναξε: “Χτύπα για την πίστη!”. Ο δήμιος τον χτύπησε δεύτερη φορά προκαλώντας του μία μικρή πληγή, αλλά ο 18χρονος νέος επανέλαβε την ίδια φράση. Στη συνέχεια αποκεφαλίστηκε. Ήταν 9 Ιουλίου 1771.
Το γεγονός τού μαρτυρίου του προκάλεσε αίσθηση στην τοπική κοινωνία. Ο βίος του σώζεται από το Χρονικό των Αθηνών, πολύτιμη ιστορική πηγή των νεότερων χρόνων, έργο του Αθηναίου εμπόρου και αγωνιστή Παναγή Σκουζέ (1777–1847), καθώς και από το Νέο Μαρτυρολόγιον του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, το οποίο εκδόθηκε περίπου μία εικοσαετία μετά το μαρτύριο του Αγίου. Μέχρι τον 20ο αιώνα σε έναν εκ των κιόνων του ναού του Ολυμπίου Διός, σωζόταν ένα εγχάρακτο μήνυμα (γκράφιτι της εποχής) από κάποιον Αθηναίο που έγραφε: «1771 Ιουλίου 9 απεκεφαλίσθη ο Πακνανάς Μιχάλης». Επιπλέον, το όνομα του Αγίου έχουν λάβει οδός και στάση του τραμ στην περιοχή του Νέου Κόσμου, ενώ το 2003 ο νεομάρτυρας Μιχαήλ ανακηρύχθηκε προστάτης των διαιτολόγων και διατροφολόγων.
Μάλιστα, λέγεται ότι η κήποι που επιμελούνταν ο Άγιος βρίσκονταν ακριβώς στο σημείο που σήμερα έχει χτιστεί ο Ιερός Ναός Αναλήψεως Νέου Κόσμου. Για τον λόγο αυτό και προς τιμήν του Αγίου Μιχαήλ, υπάρχει παρεκκλήσιο αφιερωμένο στην μνήμη του εντός του Ιερού Ναού, το μοναδικό στην πρωτεύουσα.
Από το 2010 και κάθε χρόνο και μόνο ανήμερα της εορτής τού Αγίου, τελείται με τη φροντίδα της ενορίας Αγίας Φωτεινής Ιλισσού, υπαίθρια Θεία Λειτουργία στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπίου Διός, στον τόπο μαρτυρίου του. Πάντως, είναι άξιο προσοχής και συνάμα συγκινητικό πώς η ιστορία ενός απλού αγράμματου νέου έχει αφήσει το στίγμα της ανεξίτηλο, αφενός στο Αγιολόγιο της Εκκλησίας, αφετέρου στην τοπική ιστορία της πόλης των Αθηνών. Η απλότητα της ζωής του Αγίου, το πολύ νεαρό της ηλικίας του, και προπαντός η αδάμαστη πίστη του που τον οδήγησε στον μαρτυρικό θάνατο, εμπνέουν μέχρι και σήμερα τους πιστούς κάθε ηλικίας να συνεχίζουν τον αγώνα τους. Ας έχουμε την ευλογία και τη χάρη του!
Στύλοι Ολυμπίου Διός & Τουρκοκρατία
Επί τη ευκαιρία του μαρτυρίου του Αγίου, έχει ενδιαφέρον να δούμε συνοπτικά και ορισμένα ιστορικά στοιχεία για τον αρχαιολογικό χώρο του Ναού του Ολυμπίου Διός, εστιάζοντας την προσοχή μας στην περίοδο της Οθωμανοκρατίας.
Σύμφωνα με τον Παυσανία (2ος αι. μ.Χ.), η περιοχή του ναού (700m ανατολικά της Ακρόπολης των Αθηνών) ήταν συνδεδεμένη από αρχαιοτάτων χρόνων με τον Δευκαλίωνα, γενάρχη των Αθηνών. Θέλοντας να τιμήσει αυτήν την παράδοση, ο τύραννος Πεισίστρατος ξεκίνησε την ανέγερση ενός μεγαλεπήβολου ναού, του μεγαλύτερου της εποχής, αφιερωμένο στον Ολύμπιο Δία κατά τα τέλη του 6 αι. π.Χ. Η επικράτηση, όμως, του δημοκρατικού πολιτεύματος διέκοψε την κατασκευή του και παρέμεινε ημιτελής μέχρι τον 2ο αι. π.Χ., όταν ο Αντίοχος ο Δ΄ ο Επιφανής (από την αυτοκρατορία των Σελευκιδών) χρηματοδότησε εκ νέου την κατασκευή και αποπεράτωση του ναού αναθέτοντας το έργο στον Ρωμαίο αρχιτέκτονα Κοσσούτιο. Με τον θάνατο, όμως, του Αντιόχου το 164 π.Χ. το έργο διεκόπη ξανά. Εν τέλει, το έργο ολοκληρώθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό το 129 μ.Χ.
Ο ναός ήταν από τους μεγαλύτερους του αρχαίου κόσμου με διατάσεις 96m Χ 40m. Οι 104 κίονες κατασκευασμένοι από πεντελικό μάρμαρο είχαν ύψος 17m, διάμετρο 2,6m και βάρος 364 τόνους περίπου. Σήμερα σώζονται μόνο 15 από τους αρχικούς κίονες που παραμένουν όρθιοι και ένας πεσμένος όταν το 1852 θυελλώδης άνεμος τον έριξε.Στον σηκό του ναού ο Αδριανός ανήγειρε τεράστιο χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, το οποίο δεν έχει διασωθεί όπως και κανένα από τα πολλά αγάλματα που υπήρχαν στο ναό.
Με το πέρασμα των χρόνων ο Ναός υπέστη μεγάλες λεηλασίες και καταστροφές, με σημαντικότερη αυτήν των Ερούλων το 267 μ.Χ. Κατά τη βυζαντινή περίοδο τα ερείπια του Ναού χρησιμοποιούνταν συστηματικά ως οικοδομικά υλικά για την οικοδόμηση κατοικιών και ναών της Αθήνας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αξιοποίηση του χώρου κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όπου στη νοτιοδυτική γωνία του ναού του Ολυμπιείου υπήρχε υπαίθριο τζαμί, το μοναδικό στην Αθήνα. Η νοτιοδυτική τοποθέτησή του δεν είναι τυχαία, καθώς ο ισλαμικός νόμος επιβάλλει τα τζαμιά να “βλέπουν” προς την κατεύθυνση της Μέκκα. Το τζαμί του Ολυμπιείου μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με την αυλή της κατοικίας του Μωάμεθ στη Μεδίνα, η οποία λέγεται ότι καθιερώθηκε από τον ίδιο ως τόπος προσευχής, και αποτέλεσε το πρότυπο των ισλαμικών τζαμιών.
Το τζαμί χρησιμοποιούνταν από τους Τούρκους σε συγκεκριμένες περιόδους, ιδιαίτερα την εποχή του Μπαϊραμίου που σηματοδοτούσε τη λήξη του Ραμαζανίου, καθώς και σε περιόδους ανομβρίας όπου συγκεντρώνονταν εκεί να προσευχηθούν και να παρακαλέσουν τον Αλλάχ να βρέξει. Η επιλογή του χώρου για τον σκοπό αυτό είναι όλως αξιοπρόσεκτη, αν θυμηθεί κανείς ότι η παράδοση συνέδεε το Ολυμπιείο με τον Κατακλυσμό του Δευκαλίωνα. Σε αυτό το τζαμί προσεύχονταν και οι Αιθίοπες που διέμεναν στην Αθήνα, και για τον λόγο αυτό ο χώρος αποκαλούνταν από τους Αθηναίους ως “προσκύνημα των Αραπάδων”.
Δεν είναι τυχαία, λοιπόν, η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου ως τόπου μαρτυρίου, καθώς αποτελούσε την τοπική θρησκευτική έδρα των Οθωμανών, στην οποία εκτελούνταν όσα επιτάσσει το Κοράνι για τους “απίστους”.
Οι φωτογραφίες από την περσυνή Θεία Λειτουργία που τέλεσε ο προϊστάμενος του Ιερού Ναού της Αγίας Φωτεινής Ιλισσού, Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Μάξιμος Κάππας, μετά του διακόνου π. Ιερωνύμου Καραπιδάκη
Πηγή: Βήμα της Εκκλησίας
Πιθανή εμφάνιση του Ολυμπιείου το 129 μ.Χ.
Πηγή: Wikipedia
Πίνακας του Dodwell (1805) όπου φαίνεται το Ολυμπιείο και στο βάθος η Ακρόπολη των Αθηνών.
Πηγή: Μουσείο Ασιατικής Τέχνης Κέρκυρας
Πηγή: Υπουργείο Πολιτισμού
Διαβάστε για την παρουσία του Μητροπολίτη Κηφισίας στην ορκωμοσία της ΣΜΥΑ.
