Βρέθηκε το σύγχρονο δαχτυλίδι του Γύγη;
Το διαδίκτυο ως εργαλείο ή απειλή;
O σοφός Πλάτωνας, στο δεύτερο βιβλίο του έργου του «Πολιτεία», παρουσιάζει ένα βοσκό του βασιλιά της Λυδίας, τον Γύγη, να βρίσκει τυχαία ένα μαγικό δακτυλίδι, την ώρα που έβοσκε τα πρόβατα. Γρήγορα διαπίστωσε ότι το εύρημά του είχε μία αξιοπερίεργη μαγική δυνατότητα! Περιστρέφοντας την πέτρα του δαχτυλιδιού προς το εσωτερικό της παλάμης του, γινόταν αόρατος και εμφανιζόταν πάλι, γυρίζοντας το δακτυλίδι προς την αντίστροφη φορά! Ο Γύγης κατάλαβε αμέσως ότι είχε στα χέρια του ένα τεράστιο όπλο. Μπορούσε να κάνει οτιδήποτε επιθυμούσε, χωρίς να γίνεται αντιληπτός και κυρίως, χωρίς να τιμωρείται. Παρόμοια δύναμη δίνει σήμερα το διαδίκτυο σε κάποιον εξειδικευμένο χειριστή του, ο οποίος γνωρίζει να το χρησιμοποιεί για να πετυχαίνει τους σκοπούς του!
Τον μύθο επιβεβαίωσε το πάθημα της Εσθονίας το 2007, όταν κατέρρευσε ολόκληρο το ηλεκτρονικό σύστημά της, ακόμη και οι ιστοσελίδες υπουργείων και τραπεζών, από εισβολή κράκερ, κακόβουλων χειριστών με εξειδικευμένη γνώση. Η χώρα έκανε διεθνή έκκληση για βοήθεια. Τελικά χρειάστηκαν τρεις μέρες οι ειδικοί για να ανακτήσουν τα δεδομένα του συστήματος της χώρας!
Ποιοι κίνδυνοι κρύβονται πίσω από το διαδίκτυο;
Το διαδίκτυο ενδέχεται να συντελέσει στην ανατροπή του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος! Ο χρήστης περιαγόμενος σε ιστοσελίδες εικονικής πραγματικότητας, μπορεί να δημιουργήσει «άβαταρ»- ψηφιακή τρισδιάστατη απεικόνιση του εαυτού του και να αποκομίζει κέρδος σε νόμισμα του διαδικτύου και έπειτα να εξαργυρώνει τα χρέη του σε ευρώ ή δολάρια. Το άυλο ψηφιακό νόμισμα, bitcoin μπορεί να διακινείται ακόμη και μέσω κινητών τηλεφώνων, καταργώντας τις συναλλαγές με χρήματα, με ό,τι μπορεί βέβαια να συνεπάγεται αυτό!
Απ’ όλα αυτά ελλοχεύει ο κίνδυνος ο χρήστης να θεωρήσει ότι όλα όσα το διαδίκτυο του προσφέρει είναι αυθύπαρκτα, αυτονόητα, δεδομένα. Μπορεί έτσι θεοποιώντας την τεχνολογία, να οδηγηθεί σε έπαρση. Ενδέχεται όμως να φτάσει και στο άλλο άκρο, δηλαδή να καταστεί κάποιος ψηφιακά- λειτουργικά αναλφάβητος.
Τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο. Εθίζονται στην γρήγορη εναλλαγή των εικόνων και αντιμετωπίζουν πρόβλημα συγκέντρωσης μπροστά από ένα βιβλίο που είναι στατικό. Εκτός από τον σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής, ορισμένα παιδιά αρχίζουν να συγχέουν την πραγματικότητα με τη φαντασία και παύουν να αντιλαμβάνονται την αξία άλλων δραστηριοτήτων, πέραν του υπολογιστή, όπως για παράδειγμα του αθλητισμού ή της ανάγνωσης ενός βιβλίου. Στο νοσοκομείο Παίδων στην Αθήνα υπάρχει ειδική μονάδα εξαρτημένων από ηλεκτρονικές συσκευές. Ο πρώην διοικητής του Παίδων Αγία Σοφία-Αγλαΐα Κυριακού, Μανώλης Παπασάββας, παρατήρησε ότι από το 2007 που ξεκίνησε η ειδική πτέρυγα, πάνω από 500 παιδιά από 3-4 ετών μέχρι την ηλικία των 16 ετών έχουν προσέλθει. Όταν βέβαια ο νέος απομονώνεται με τον υπολογιστή του, σημαίνει ότι χαλαρώνουν οι διαπροσωπικές του σχέσεις, ευνοείται η εξατομικευμένη διασκέδαση.
Εκτός όμως από την ατομική επίδραση, το διαδίκτυο λειτουργεί αρνητικά και στον κοινωνικό χώρο. Γίνεται εύκολα το αποτελεσματικότερο μέσο άσκησης κάθε είδους προπαγάνδας, αφού ο καθένας μπορεί να γίνει εκδότης μιας εφημερίδας, ακόμη και αν διαπνέεται από αισθήματα υποτίμησης για ορισμένους ανθρώπους. Η αδυναμία ελέγχου των διακινούμενων πληροφοριών διευκολύνει την εξυπηρέτηση ιδιοτελών- συμφεροντολογικών πολιτικών, θρησκευτικών, οικονομικών σκοπιμοτήτων, από τη στιγμή που οι πληροφορίες κατευθύνονται από συγκεκριμένα κέντρα λήψης αποφάσεων. Με την προβολή ψευδών ή παραπλανητικών στοιχείων καλλιεργούνται ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία, ειδικά σε ανθρώπους ημιμαθείς που στηρίζονται μόνο στις γνώσεις που τους παρέχει το διαδίκτυο.
Είναι εύκολη η πνευματική και πολιτισμική υποδούλωση των παθητικοποιημένων ανθρώπων, η οποία ταυτίζεται με την αποσύνθεση της εθνικής ταυτότητας- παραδόσεων, γλώσσας, ιστορικής μνήμης, ηθικών αρχών- με την προβολή και διάδοση ιδεοληψιών και προτύπων συμπεριφοράς αμφιλεγόμενης ηθικής. Ο άνθρωπος που προσπαθεί να κατανοήσει τη ζωή μέσα από την οθόνη, από την εικονική πραγματικότητα αποκτά στρεβλή αντίληψη γι’ αυτήν.
Καταργείται το προσωπικό απόρρητο και επιχειρείται βάναυσα ο ευτελισμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας με την προβολή σκηνών βίας και ηδονοθηρίας- λαγνείας αλλά και με τη δημιουργία βίαιων υπερηρώων εικονικής πραγματικότητας. Επιπρόσθετα, ακμάζει το ηλεκτρονικό έγκλημα από ειδικευμένους «χάκερς- κράκερς» που διαρρηγνύουν κωδικούς ασφαλείας, κάνουν μεταφορές λογαριασμών, υπεξαιρέσεις, εκβιασμούς, ακόμη και συμβόλαια θανάτου μέσω διαδικτύου! Μάλιστα, οι παράνομοι με «αόρατο» τον υπολογιστή τους, δηλαδή χωρίς να αφήνει ηλεκτρονικό στίγμα, μπορούν να κάνουν παράνομο εμπόριο από το διαδίκτυο! Σημαντικό είναι ότι τα τελευταία οκτώ χρόνια έχει αυξηθεί το παιδικό trafficking στο διαδίκτυο, κατά ποσοστό 1500 %. Παράλληλα, ο ηλεκτρονικός τζόγος δύσκολα μπορεί να ελεγχθεί.
Ποια η προσφορά του διαδικτύου σήμερα;
Η «έκρηξη» της ψηφιακής τεχνολογίας έχει δημιουργήσει μια «επανάσταση» άνευ προηγουμένου στον επιστημονικό- τεχνολογικό τομέα. Μετάδοση δεδομένων μέσω οπτικών ινών, σχεδιασμός προγραμμάτων για την ενεργοποίηση των αισθήσεων μέσω υπολογιστή, ταυτόχρονη επικοινωνία εκατομμυρίων χρηστών του διαδικτύου, είναι επιτεύγματα που και ο πιο ευφάνταστος νους δεν θα μπορούσε να προβλέψει πριν μερικά χρόνια.
Η προσφορά του διαδικτύου είναι ορατή στην καθημερινότητα. Επιτρέπει ευρεία ενημέρωση και ταχύτητα παροχής πληροφοριών επί παντός επιστητού, με μικρό κόστος, ακόμη περισσότερο σε θέματα μάθησης. Οι γνώσεις παρέχονται εύκολα και έτσι διευρύνονται οι πνευματικοί ορίζοντες. Γίνεται πλέον εφικτή η τηλεμάθηση – η «εξ αποστάσεως διδασκαλία» και προάγονται οι επιστήμες με το «Ανοιχτό Πανεπιστήμιο». Η τηλεϊατρική σε συνδυασμό με την ανάπτυξη της ρομποτικής δίνει πολύτιμες λύσεις σε παραμεθόριες περιοχές. Άνθρωποι με αναπηρίες βρίσκουν πρακτικό εργαλείο υποστήριξης. Παράδειγμα, ο βραβευμένος φυσικός Στήβεν Χοκινς. Παράλληλα, απλοποιείται η επικοινωνία με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και την ψηφιακή μικροκάμερα. Διευκολύνεται η ψυχαγωγία με την επίσκεψη σε ιστοσελίδες μουσικής, μουσείων, βιβλιοθηκών, τέχνης.
Χάρη στην ελεύθερη πρόσβαση στις πηγές των πληροφοριών, ευνοείται από την εύκολη ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων. Ο ένας χρήστης μπορεί να γνωρίσει την κουλτούρα του άλλου και έτσι συντελούνται πολιτιστικές ανταλλαγές και μειώνονται οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα.
Το διαδίκτυο, παράλληλα συμβάλλει στην ανεξαρτησία της τέχνης και της επιστήμης. Καλλιτέχνες και επιστήμονες ζητούν την χορηγία του κοινού- έστω και με μηδαμινό ποσό- για την υλοποίηση του έργου τους, λεπτομέρειες του οποίου εκθέτουν σε ιστοσελίδες που δεν απαιτούν συνδρομή.
Η τεχνολογική αναδιάρθρωση της παραγωγής ευνοεί την τηλεργασία, που εξυπηρετεί ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, όπως εργαζόμενες μητέρες και φοιτητές. Η οικονομική πρόοδος ευνοείται και από την ταχύτητα των οικονομικών συναλλαγών, που πολλαπλασιάζει τον ελεύθερο χρόνο. Μάλιστα εταιρείες που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά μέσω διαδικτύου μειώνουν το κόστος των προϊόντων. Παράλληλα, οι δημόσιες υπηρεσίες εκσυγχρονίζονται και αντιμετωπίζεται η γραφειοκρατία.
Πως πρέπει να αντιμετωπίζουμε το ίντερνετ;
Ο συνειδητοποιημένος, ορθά σκεπτόμενος, ηθικά συγκροτημένος και γνωσιολογικά καταρτισμένος χρήστης του διαδικτύου οφείλει να διασταυρώνει τις πληροφορίες. Έχοντας κριτική ικανότητα αναγνωρίζει τους κινδύνους που προβάλλονται δελεαστικά. Το βασικότερο όμως είναι η αίσθηση του μέτρου, το «μηδέν ἄγαν»- μην κάνεις τίποτα υπερβολικό, μέτρον ἄριστον- στη χρήση του διαδικτύου, κατανοώντας την τεράστια δύναμη που δίνει, σαν ένα σύγχρονο δαχτυλίδι του Γύγη!
Αυτή η αίσθηση γίνεται αντιληπτή μ’ ένα ανθρωπιστικό σύστημα παιδείας, που θα καλλιεργεί αξίες και ιδανικά, θα καλλιεργεί το καλλιτεχνικό αισθητήριο, θα τονώνει την εθνική συνείδηση, μεταδίδοντας ανθρωπιστικές γνώσεις, ώστε να μπορεί ο χρήστης να αξιολογεί, να κρίνει, να ιεραρχεί και να αμφισβητεί κάθε προβαλλόμενη πληροφορία. Θα βοηθούσε σ’ αυτή την κατεύθυνση ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο, κοινό για όλες τις χώρες για να τηρείται η ποινική δικονομία και να μην κρύβονται οι παράνομοι πίσω από την ανωνυμία του απρόσωπου διαδικτύου. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δράστες οργανώνουν τις παρανομίες τους σε χώρες που επιβάλλουν μηδαμινές ποινές για «ηλεκτρονικά εγκλήματα», ώστε και αν συλληφθούν να μην αντιμετωπίσουν σοβαρές συνέπειες.
Ποιο το τελικό συμπέρασμα;
Ο ιστός του ιντερνέτ μπορεί να γίνει το «υφάδι, με το οποίο θα κεντηθεί» ο σύγχρονος πολιτισμός, μακριά από προκαταλήψεις και στερεότυπα και κοντά στο συνάνθρωπο. Αρκεί βέβαια να χρησιμοποιηθεί το διαδίκτυο με σύνεση ως «εργαλείο» και μέσο ψυχαγωγίας, χωρίς κάποιος να το θεοποιεί, να το αφορίζει ή προβαίνει σε υπερβολές. Και μόνο το γεγονός ότι ο Λόγος του Ευαγγελίου μεταδίδεται εύκολα και καθαρά σ’ όλο τον κόσμο μέσω του ίντερνετ είναι τεράστια υπόθεση. Οι ομιλίες του μητροπολίτη Λεμεσού Αθανάσιου που μεταδίδονται διαδικτυακά, συγκινούν εκατομμύρια ανθρώπους σ’ όλο τον κόσμο και αποδεικνύουν ότι ο ορθόδοξος Λόγος συγκινεί, κινητοποιεί και ενώνει τους Ορθοδόξους όπου γης…
