Η τηλεόραση και η παιδική αθωότητα
Είναι η τηλεόραση "εχθρός" της παιδικής αθωότητας;
Η παιδική αθωότητα στην εποχή της οθόνης. Όταν η τηλεόραση γίνεται "δάσκαλος".
Η παιδική αθωότητα είναι από τα πιο πολύτιμα και εύθραυστα στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης. Στα πρώτα χρόνια της ζωής, το παιδί διαμορφώνει την εικόνα του για τον κόσμο μέσα από όσα βλέπει, ακούει και βιώνει. Σήμερα όμως, ο κόσμος αυτός δεν περιορίζεται στο σπίτι, στο σχολείο ή στη γειτονιά. Ένα μεγάλο κομμάτι της πραγματικότητας των παιδιών περνά μέσα από μια οθόνη και πιο συγκεκριμένα, μέσα από την τηλεόραση. Το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό αλλά βαθιά ανησυχητικό... τι είδους “κόσμο” δείχνει η τηλεόραση στα παιδιά και πώς αυτός επηρεάζει την αθωότητα και την ψυχική τους ανάπτυξη;
Είναι όμως η τηλεόραση, ένα «παράθυρο στον κόσμο?
Η τηλεόραση παρουσιάστηκε αρχικά ως μέσο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Υποσχέθηκε γνώση, εικόνες από μακρινούς τόπους, πολιτισμούς, ιστορίες και ιδέες. Για τα παιδιά, ειδικά, έγινε ένα παράθυρο προς έναν κόσμο φανταστικό αλλά και πραγματικό. Μέσα από παιδικά προγράμματα, κινούμενα σχέδια και εκπαιδευτικές εκπομπές, πολλά παιδιά έμαθαν γράμματα, αριθμούς, βασικές αξίες όπως η φιλία και η συνεργασία.
Το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η ύπαρξη της τηλεόρασης. Το πρόβλημα ξεκινά όταν το “παράθυρο στον κόσμο” γίνεται ανεξέλεγκτο, όταν το παιδί εκτίθεται σε εικόνες βίας, υπερσεξουαλικοποίησης, κυνισμού, υλισμού και φόβου χωρίς φίλτρο, χωρίς πλαίσιο και χωρίς καθοδήγηση. Τα παιδιά δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως την ικανότητα κριτικής σκέψης. Δεν μπορούν εύκολα να διαχωρίσουν το φανταστικό από το πραγματικό, ούτε να φιλτράρουν το τι είναι κοινωνικά αποδεκτό και τι όχι. Όταν λοιπόν η τηλεόραση προβάλλει σκηνές βίας ως «κανονικότητα», όταν παρουσιάζει πρότυπα ζωής βασισμένα στη δύναμη, στη φήμη ή στο χρήμα, το παιδί απορροφά αυτά τα μηνύματα σαν σφουγγάρι.
Η συνεχής έκθεση σε σκληρές εικόνες μπορεί να οδηγήσει σε εξοικείωση με τη βία. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί σταδιακά παύει να σοκάρεται, παύει να συμπονά. Η αθωότητα δεν χάνεται απότομα· διαβρώνεται λίγο-λίγο, μέσα από μικρές καθημερινές εικόνες που παρουσιάζονται ως φυσιολογικές.
Φίλες και φίλοι, υπάρχει όμως αλλόιωση των αξιών και των προτύπων?
Ένα ακόμα σοβαρό ζήτημα είναι τα πρότυπα που προβάλλονται. Η τηλεόραση συχνά προωθεί έναν τρόπο ζωής που βασίζεται στην εμφάνιση, στη δημοσιότητα και στην επιτυχία με κάθε κόστος. Τα παιδιά αρχίζουν να πιστεύουν ότι αξίζουν μόνο αν είναι “όμορφα”, “διάσημα” ή “νικητές”. Αυτό υπονομεύει την εσωτερική τους αξία και την αυθεντικότητα της παιδικής ψυχής, που κανονικά θα έπρεπε να χτίζεται πάνω στην αποδοχή, στο παιχνίδι και στην ελευθερία της έκφρασης.
Παράλληλα, πολλά τηλεοπτικά προγράμματα παρουσιάζουν καρικατούρες ρόλων, ο «δυνατός» που επιβάλλεται, ο «έξυπνος» που κοροϊδεύει, ο «δημοφιλής» που έχει δύναμη πάνω στους άλλους. Αυτές οι απλουστευμένες εικόνες γίνονται πρότυπα συμπεριφοράς, ειδικά όταν δεν υπάρχει αντιστάθμισμα από την οικογένεια ή το σχολείο. Οι ειδήσεις αποτελούν ένα από τα πιο σκληρά σημεία επαφής του παιδιού με την τηλεόραση. Πόλεμοι, εγκλήματα, καταστροφές, δυστυχήματα παρουσιάζονται με εικόνες έντονες και συχνά ωμές. Ένα παιδί που εκτίθεται σε τέτοιο περιεχόμενο χωρίς εξήγηση μπορεί να αναπτύξει άγχος, φόβο για τον κόσμο γύρω του και αίσθηση ότι ο κόσμος είναι ένα επικίνδυνο μέρος όπου “κακό” μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή.
Αυτός ο φόβος δεν εκφράζεται πάντα άμεσα. Μπορεί να εμφανιστεί ως διαταραχές ύπνου, εφιάλτες, υπερβολική προσκόλληση στους γονείς ή ακόμη και επιθετική συμπεριφορά. Η παιδική αθωότητα βασίζεται στην αίσθηση ασφάλειας. Όταν αυτή διαρρηγνύεται, το παιδί χάνει κάτι βαθύτερο από την απλή ανεμελιά, χάνει την εμπιστοσύνη του στον κόσμο. Η τηλεόραση δεν επηρεάζει μόνο το περιεχόμενο που δέχεται το παιδί, αλλά και τον τρόπο που ζει. Η πολύωρη παρακολούθηση ενισχύει την παθητικότητα. Το παιδί συνηθίζει να “καταναλώνει” εικόνες αντί να δημιουργεί, να παίζει, να φαντάζεται. Η παιδική φαντασία, που είναι βασικό συστατικό της αθωότητας, περιορίζεται όταν όλα δίνονται έτοιμα, σε μορφή εικόνας και ήχου.
Το παιχνίδι, η ζωγραφική, η κίνηση και η εξερεύνηση του πραγματικού κόσμου αντικαθίστανται από έναν κόσμο οθόνης. Έτσι, το παιδί μαθαίνει να δέχεται αντί να αναζητά, να παρακολουθεί αντί να συμμετέχει. Μακροπρόθεσμα, αυτό μπορεί να επηρεάσει τη δημιουργικότητα, τη συγκέντρωση και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Η τηλεόραση από μόνη της δεν είναι «κακή». Το πρόβλημα είναι η απουσία ορίων και καθοδήγησης. Οι ενήλικες έχουν κρίσιμο ρόλο, να επιλέγουν κατάλληλο περιεχόμενο, να συζητούν με τα παιδιά όσα βλέπουν, να εξηγούν, να θέτουν πλαίσια. Η συνειδητή παρακολούθηση, όπου ο γονιός ή ο παιδαγωγός σχολιάζει και ερμηνεύει όσα προβάλλονται, μπορεί να μετατρέψει την τηλεόραση από απειλή σε εργαλείο μάθησης.
Παράλληλα, η κοινωνία οφείλει να απαιτεί ποιοτικότερα παιδικά προγράμματα και αυστηρότερη σήμανση περιεχομένου. Η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο την οικογένεια αλλά και τα μέσα ενημέρωσης, που συχνά θέτουν την τηλεθέαση πάνω από την παιδαγωγική αξία.
Η προστασία της παιδικής αθωότητας δεν σημαίνει απομόνωση των παιδιών από την πραγματικότητα. Σημαίνει σταδιακή, ελεγχόμενη επαφή με τον κόσμο, με τρόπο που να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, την κριτική σκέψη και την ψυχική ανθεκτικότητα. Η τηλεόραση μπορεί να συμβάλει θετικά όταν χρησιμοποιείται ως αφορμή για συζήτηση, προβληματισμό και μάθηση.
Το ζητούμενο δεν είναι να “κλείσουμε” την οθόνη, αλλά να “ανοίξουμε” τη σχέση του παιδιού με αυτήν: να μάθει να βλέπει, να σκέφτεται, να αμφισβητεί. Μόνο έτσι η παιδική αθωότητα δεν θα χαθεί μέσα στην εικόνα, αλλά θα εξελιχθεί σε συνειδητή, ώριμη ματιά απέναντι στον κόσμο.
Φίλες και φίλοι...
Σε μια εποχή όπου η εικόνα κυριαρχεί, η παιδική αθωότητα κινδυνεύει όχι επειδή τα παιδιά βλέπουν τον κόσμο, αλλά επειδή τον βλέπουν χωρίς φίλτρο, χωρίς πλαίσιο και χωρίς καθοδήγηση. Η τηλεόραση μπορεί να γίνει είτε ένας σιωπηλός διαβρωτής της παιδικής ψυχής είτε ένας σύμμαχος στην καλλιέργεια συνείδησης. Η επιλογή αυτή δεν ανήκει στην οθόνη. Ανήκει σε εμάς.
Προηγουμένως η ΕΟΔ, έγραψε:https://eeod.gr/news/86392-ekoimthi-o-p-stfanos-anagnostpoulos
Γίνετε μέλη στην μεγάλη ομάδα της ΕΟΔ στο VIBER και προσκαλέστε τους φίλους σας :https://invite.viber.com/?g2=AQAfsYZxqEXuYlJaPfyrLNQMH7RN1pI7dIuOf084sY31IWt%2BOMk5%2B2dlQ4jNwzYK
