Ἡ Σύνοδος τῆς Κρήτης
Επέτειος 10 χρόνων από τη σύγκληση της Συνόδου της Κρήτης: σκέψεις και προβληματισμοί με αφορμή την επέτειο.
Συμπληρώνονται σήμερα 10 χρόνια από τη σύγκληση της «Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας», της «Πανορθοδόξου» Συνόδου της Κρήτης.
Η ιδέα για τη σύγκλησή της γεννήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1920, ενώ η προετοιμασία της άρχισε με την Α΄ Πανορθόδοξη Διάσκεψη της Ρόδου το 1961. Στα 55 αυτά χρόνια της προετοιμασίας (1961-2016) συγκλήθηκαν:
α) έξι συνελεύσεις της «Διορθοδόξου Προπαρασκευαστικής Επιτροπής»,
β) τρεις συνελεύσεις της «Ειδικής Διορθοδόξου Επιτροπής»,
γ) πέντε Προσυνοδικές Πανορθόδοξες Διασκέψεις,
δ) τρεις ιερές Συνάξεις των Προκαθημένων των Ορθοδόξων Εκκλησιών,
ε) δύο ειδικά θεολογικά Συνέδρια για την σύνταξη ενός βασικού Κανονισμού λειτουργίας των Επισκοπικών Συνελεύσεων στην Ορθόδοξη Διασπορά και
στ) δύο επιστημονικά Συνέδρια αφ’ ενός μεν για το ημερολογιακό ζήτημα και το θέμα του κοινού εορτασμού του Πάσχα με τους ετεροδόξους, αφ’ ετέρου δε για τα σύγχρονα ζητήματα βιοηθικής.
Ο αρχικός σχεδιασμός ήταν η Σύνοδος να διεξαχθεί στον Ι. Ν. της Αγ. Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη, όπου και συνεκλήθη η Β΄Οικουμενική Σύνοδος. Λόγω όμως των τότε διεθνών εξελίξεων η Σύνοδος τελικά συνεκλήθη υπό την προεδρία του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου στην Ορθόδοξη Ακαδημία στο Κολυμπάρι της Κρήτης στις 16 Ιουνίου 2016 και οι εργασίες της διήρκεσαν μέχρι τις 27 Ιουνίου, οπότε ολοκληρώθηκαν με διορθόδοξη Θ. Λειτουργία στον Ι. Ν. Αγ. Μηνά στο Ηράκλειο της Κρήτης.
Ας έλθουμε να δούμε επιγραμματικώς κάποια αριθμητικά στοιχεία για τη Σύνοδο:
- Εκκλησίες: συμμετείχαν 10 από τις 14 Τοπικές Ορθόδοξες (ποσοστό συμμετοχής: 71%) Δεν συμμετείχαν: Πατριαρχείο Αντιοχείας, Πατριαρχείο Ρωσίας, Πατριαρχείο Γεωργίας και Πατριαρχείο Γεωργίας.
- Εκπροσώπηση Ορθοδόξου λαού: γύρω στο 30% των Ορθοδόξων! Δηλ. το 70% των Ορθοδόξων δεν εκπροσωπήθηκε στην «Πανορθόδοξη» Σύνοδο!
- Επίσκοποι: Ο Κανονισμός της Συνόδου προέβλεπε 25μελή εκπροσώπηση κάθε τοπικής Εκκλησίας υπό τον Προκαθήμενό της.
- είχαν προσκληθεί 350, αλλά συμμετείχαν τελικά μόνο 162 επίσκοποι (ποσοστό: 46%)
- συμμετείχαν 162 από τους 850 ανά τον κόσμον επισκόπους (ποσοστό: 19%)
- Αποφασιστική ψήφο σύμφωνα με τον Κανονισμό είχαν μόνο οι Προκαθήμενοι των Εκκλησιών, οι οποίοι θα έπρεπε να ψηφίσουν σύμφωνα με την απόφαση της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας τους. Τελικά φήφισαν:
- μόνο 10 επίσκοποι επί συνόλου 162 συνέδρων (ποσοστό 6%), ή
- μόνο 10 επίσκοποι επί συνόλου 850 επισκόπων ανά τον κόσμο (ποσοστό 1,1%)
Η Σύνοδος ασχολήθηκε με έξι ζητήματα, τα οποία είχαν προετοιμαστεί σε προηγηθείσες Πανορθόδοξες Προπαρασκευαστικές Επιτροπές και Διασκέψεις καθώς και σε Συνάξεις Προκαθημένων και εξέδωσε τα εξής κείμενα:
1. Η Αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εις τον σύγχρονον κόσμο.
2. Το Μυστήριον του Γάμου και τα κωλύμα.τα αυτού.
3. Η Ορθόδοξος Διασπορά.
4. Το Αυτόνομον και ο τρόπος ανακηρύξεως αυτού.
5. Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν Χριστιανικόν κόσμον.
6. Η σπουδαιότης της νηστείας και η τήρησις αυτής σήμερον.
Επίσης εξέδωσε και δύο ακόμα γενικότερης σημασίας κείμενα:
1. Εγκύκλιος της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
2. Μήνυμα της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Από τα ανωτέρω στοιχεία είναι εμφανές ότι η Σύνοδος της Κρήτης δεν εξελίχθηκε όπως την είχαν οραματιστεί όσοι την εμπνεύστηκαν και συνέπραξαν στα 55 χρόνια προετοιμασίας της. Δεν αναδείχθηκε σε «Αγία και Μεγάλη» ούτε και «Πανορθόδοξη».
Το πιο σοβαρό όμως είναι ότι για τη Σύνοδο υπήρξε σοβαρή αντίδραση στο Λαό του Θεού (κληρικούς, μοναχούς και λαϊκούς) στην μετασυνοδική περίοδο, που ακολούθησε, ενώ με την πάροδο του χρόνου όλο και λιγότεροι ασχολούνται πλέον με τη Σύνοδο και τις αποφάσεις της. Εύστοχα είχε διαβλέψει και επισημάνει ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος, ήδη από τον πρώτο χρόνο μετά τη Σύνοδο: «Το πλέον ανησυχητικό όμως είναι ότι η μετασυνοδική αυτή πραγματικότητα επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ελάχιστοι ακαδημαϊκοί θεολόγοι και ακόμη λιγότεροι επίσκοποι πλέον ασχολούνται με τα ιδιαίτερα θέματα της Συνόδου… Δεν θα ήταν επίσης υπερβολή να ειπωθεί ότι τελικά η υπόθεση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου διασώζεται στην επικαιρότητα χάρις στην κριτική, την οποία ασκούν οι λεγόμενοι φονταμενταλιστικοί κύκλοι», ενώ η άτυπη «Σύναξη Κληρικών και Μοναχών» τη χαρακτήρισε ως «το πρωτοσέλιδο που κατάντησε μονόστηλο»! Εφέτος, 10 χρόνια μετά, μόνο στην Ελλάδα έγινε μία μικρή αναφορά σε ημερίδα που δεν είχε σοβαρή ανταπόκριση ούτε στην Ιεραρχία ούτε στον ακαδημαϊκό χώρο και βέβαια κανένα ενδιαφέρον από το πλήρωμα της Εκκλησίας.
Από τις άλλες τοπικές Εκκλησίες μόνο η Εκκλησία της Κύπρου επικαλέστηκε και “αξιοποίησε” τη Σύνοδο της Κρήτης και αυτό για να βρεθεί κάποια θεολογική, τάχα, δικαιολόγηση της έκπτωσης και επιβολής αργίας στον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό! Απαίτησε από τον Μητροπολίτη Τυχικό να ομολογήσει ότι αποδέχεται τις αποφάσεις της Συνόδου της Κρήτης, τη στιγμή κατά την οποία 5 από τα 16 άλλα μέλη της Ιεραρχίας της Κύπρου που συμμετείχαν, δεν προσυπέγραψαν τις συνοδικές αποφάσεις επειδή διαφωνούσαν και συνεπώς δεν την αναγνωρίζουν!
Τελικά, αρνήθηκαν να την αναγνωρίσουν ως Αγία καὶ Μεγάλη Πανορθόδοξο Σύνοδο:
i. Το Πατριαρχείο Αντιοχείας στην απόφαση της 27.6.16 αναφέρει: «Θεωρεί την Συνάντηση της Κρήτης ως μία προκαταρκτική Συνέλευση της Πανορθοδόξου Μεγάλης Συνόδου. Αρνείται την απόδοση του συνοδικού χαρακτήρα σε οποιανδήποτε ορθόδοξη συνέλευση, στην οποία δεν συμμετέχουν όλες οι Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες… Η Εκκλησία της Αντιοχείας, επομένως, αρνείται την ονομασία της Συνελεύσεως της Κρήτης ως "Μεγάλης και Πανορθοδόξου Συνόδου" ή "Μεγάλης και Αγίας Συνόδου". Όλες οι αποφάσεις, αλλά και όλα όσα εκδόθηκαν από τη Συνέλευση της Κρήτης δεν δεσμεύουν κατά οποιονδήποτε τρόπο το Πατριαρχείο Αντιοχείας»!
ii. Το Πατριαρχείο Ρωσίας (Απόφαση Ι. Συνόδου 15.7.16) «η γενομένη στην Κρήτη Σύνοδος είναι αδύνατο να θεωρείται Πανορθόδοξη ούτε τα έγγραφα τα οποία ενέκρινε αποτελούν έκφραση της πανορθοδόξου ομοφωνίας». Επιφυλάσσεται για το θεολογικό σχολιασμό των αποφάσεων της Κρήτης. Η Σύνοδος χαρακτηρίζεται «forum 10 Εκκλησιών»!
iii. Το Πατριαρχείο Βουλγαρίας, στην συνοδική απόφαση της 15.11.16 αναφέρει: «Η Ιερά Σύνοδος συνοψίζει την απόφασή της ότι η Σύνοδος της Κρήτης δεν είναι ούτε Μεγάλη, ούτε Πανορθόδοξη:
1. Λόγω της μη συμμετοχής σε αυτήν μίας σειράς Ορθοδόξων Εκκλησιών εξαιτίας οργανωτικών και θεολογικών λαθών που υπήρξαν κατά την προετοιμασία της.
2. Η προσεκτική μελέτη των κειμένων που εγκρίθηκαν από τη Σύνοδο της Κρήτης οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κάποια από αυτά περιέχουν θέσεις αντίθετες με την Ορθόδοξη Εκκλησία, τη δογματική και κανονική παράδοση της Εκκλησίας, το πνεύμα και το γράμμα των Οικουμενικών και Τοπικών Συνόδων.
3. Απαιτείται περαιτέρω θεολογική συζήτηση και επεξεργασία των κειμένων ώστε να διορθωθούν ή να αντικατασταθούν με νέα που θα είναι σύμφωνα με το πνεύμα και την παράδοση της Εκκλησίας».
iv. Το Πατριαρχείο Γεωργίας με αιτιολογημένη απόφαση της Ι. Συνόδου (10.6.16) δεν συμμετείχε λόγω έντονης διαφωνίας με τα προσυνοδικά κείμενα περί Γάμου, Αποστολή της Εκκλησίας, και κυρίως Σχέσεις με ετεροδόξους.
v. Ακόμα και το Πατριαρχείο Ρουμανίας, που συμμετείχε στη Σύνοδο, απεφάνθη ότι «τα έγγραφα μπορούν να εξηγηθούν, να διαφοροποιηθούν εν μέρει ή να αναπτυχθούν από μία μελλοντική Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ωστόσο η ερμηνεία τους και η σύνταξη νέων συνοδικών εγγράφων για διάφορα θέματα δεν θα πρέπει, να γίνει κάτω από την πίεση του χρόνου, αλλά ούτε εν τη απουσία της πανορθόδοξης συναίνεσης, αλλιώς θα πρέπει να αναβληθεί και να τελειοποιηθεί μέχρι να επιτευχθεί συναίνεση».
vi. Στην Εκκλησία της Ελλάδος (Σύνοδος Ιεραρχίας 24.11.16), ο εισηγητής στην Ιεραρχία Μητροπολίτης Σερρών Θεολόγος πρότεινε η Εκκλησία μας «να αναθέσει σε αρμοδίαν ή και σε ειδικήν Συνοδικήν Επιτροπήν την σε βάθος μελέτην και θεολογικήν αποτίμησιν των εκκλησιολογικώς και θεολογικώς τεκμηριωμένων κειμένων που έχουν ήδη γραφεί και εμπεριέχουν είτε θετικές ή και επιφυλακτικές θέσεις για τις αποφάσεις της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου. Οφείλομεν, ως υπεύθυνοι και φιλόστοργοι Ποιμένες, μετά μεγίστης προσοχής και ποιμαντικής ευαισθησίας να ακούωμεν όλες τις σοβαρές και εποικοδομητικές θέσεις. Το καταστάλαγμα αυτής της μελέτης, που θεωρώ ότι εκφράζει δυνατά ένα Συνοδικόν ήθος και ποιότητα, μπορεί να βοηθήσει, καταλλήλως αξιοποιούμενον, ουσιαστικώς και την Αγιωτάτην Εκκλησίαν μας και την Πανορθοδοξίαν συνολικώς»
vii. Ακόμα και πολλοί Αρχιερείς που συμμετείχαν την αμφισβητούν: Ο επίσκοπος Μπάτσκας (Σερβίας) Ειρηναίος (Μπούλοβιτς) δήλωσε: «Περί της νεωστί θριαμβευτικώς μέν, ουχί δε και κατά πάντα πειστικώς ληξάσης εν Κολυμπαρίω Κρήτης “Αγίας και Μεγάλης Συνόδου” της καθ’ ημάς Εκκλησίας, ήδη μη αναγνωριζομένης ως τοιαύτης υπό των απουσιασασών Εκκλησιών, χαρακτηριζομένης μάλιστα υπ’ αυτών ως “συνελεύσεως εν Κρήτη”, υπ’ αμφισβήτησιν τιθεμένης και υπό πλείστων συμμετασχόντων εν αυτή ορθοδόξων αρχιερέων»!
Ασφαλώς και δὲν υπάρχει προηγούμενο Ορθοδόξου Συνόδου που να αμφισβητείται τόσο έντονα απὸ τόσες Τοπικὲς Εκκλησίες!
Τελικά, σήμερα, 10 χρόνια μετά τη σύγκληση της λεγομένης «Αγίας και Μεγάλης Συνόδου» αποτιμώντας την δεν μπορούμε να μη διαπιστώσουμε:
• Προετοιμαζόταν επί 60 χρόνια ως «Πανορθόδοξη», αλλά δεν εκπροσωπήθηκε σ’ αυτή ούτε το 60% των Ορθοδόξων!
• Χαρακτηρίστηκε ως «Πανορθόδοξη», αλλά δεν την έχει αποδεχθεί η εκκλησιαστική συνείδηση άνω του 60% των Ορθοδόξων, όπως αυτή έχει εκφραστεί αρμοδίως και κανονικώς μέσω των Συνόδων των τοπικών Εκκλησιών!
• Η θεολογική της παραγωγή αμφισβητείται έντονα από επισκόπους και τοπικές Εκκλησίες, ακόμα και από αυτούς που συμμετείχαν. Και πώς να μην αμφισβητηθεί όταν:
o Προσέδωσε τον χαρακτηρισμό «Εκκλησία» σε αιρετικές και καταδικασμένες από Οικουμενικές και Τοπικές Συνόδους αιρετικές κοινότητες.
o Αποδέχθηκε τον Οικουμενισμό, τον οποίο όλοι ανεξαιρέτως οι σύγχρονοι Άγιοι έχουν καταδικάσει! Ο πνευματοφόρος π. Εφραίμ Κατουνακιώτης έχει δηλώσει ότι κατόπιν πολλής προσευχής ο Θεός του αποκάλυψε ότι ο Οικουμενισμός κυριαρχείται από πονηρά πνεύματα. Αυτό το Κίνημα η Σύνοδος της Κρήτης το αποδέχθηκε…
o Απεφάνθη ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία «εκτιμά θετικώς» τα κακόδοξα κείμενα του ΠΣΕ!
• Αντί να γίνει αφορμή για σφυρηλάτηση της διορθοδόξου ενότητας, έγινε αιτία, λόγω των μεθοδεύσεων που χρησιμοποιήθηκαν, προκλήθηκαν δυσθεράπευτες πληγές στο Σώμα της Εκκλησίας.
• Συνεκλήθη για να εκφράσει την ενότητα της Ορθοδοξίας προς τους έξω, αλλά διασάλπισε urbi et orbi τα ενδοορθόδοξα προβλήματα.
• Στόχευσε να εξυψώσει το κύρος του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, αλλά το υποτίμησε – δυστυχώς για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και συνολικά για την Ορθοδοξία!
• Δημιούργησε σοβαρότατα προβλήματα αμφισβήτησης της θεολογικής και ποιμαντικής υπευθυνότητας των επισκόπων, με απρόβλεπτες συνέπειες για την ενότητα των τοπικών Εκκλησιών.
• Δεν κατόρθωσε να καλύψει ούτε μία θεολογική ή ποιμαντική ανάγκη. Υποστηρίχθηκε ανερυθριάστως ότι «η Σύνοδος έπρεπε να γίνει για να … γίνει»!
• Δεν μπορούμε να μη διαπιστώσουμε με θλίψη ότι από τη Σύνοδο της Κρήτης ο μεγάλος χαμένος είναι ο ίδιος ο Συνοδικός Θεσμός!
Πρεσβύτερος
Ἀναστάσιος Κ. Γκοτσόπουλος
Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος καλεί τις 4 απούσες Εκκλησίες να υιοθετήσουν αποφάσεις του Κολυμπαρίου.
