Βάπτιση ανηλίκου, γονική μέριμνα και συμφέρον του τέκνου!
Του Αρχιμανδρίτη Αθηναγόρα Σουπουρτζή, Καθηγητή Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου Θεολογικής Ακαδημίας Volyn Ουκρανίας-Επισκέπτη Καθηγητή Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών.
Σκέψεις με αφορμή την απόφαση υπ´ αριθ. 1750/2025 του Αρείου Πάγου
Αφορμή για τις ακόλουθες σκέψεις αποτελεί η απόφαση ΑΠ 1750/2025 του Αρείου Πάγου, με την οποία απορρίφθηκε αίτηση αναιρέσεως πατέρα και επικυρώθηκαν πλήρως οι κρίσεις των δικαστηρίων της ουσίας σε υπόθεση έντονης και παρατεταμένης γονικής σύγκρουσης.
Η υπόθεση αφορούσε επιμέρους ζητήματα άσκησης της γονικής μέριμνας ανήλικου τέκνου, μεταξύ των οποίων και η τέλεση της βάπτισής του κατά το ορθόδοξο χριστιανικό τυπικό.
Με τη συγκεκριμένη απόφαση, τα δικαστήρια ρύθμισαν ζητήματα που είχαν καταστεί αντικείμενο αδιεξόδου λόγω αδυναμίας συναπόφασης των γονέων.
Ειδικότερα, κρίθηκε ότι το τέκνο θα βαπτισθεί κατά το εκκλησιαστικό ορθόδοξο χριστιανικό τυπικό, καθορίσθηκε συγκεκριμένος τόπος τέλεσης της βάπτισης- συγκεκριμένος Πανεπιστημιακός Ιερός Ναός στην Αθήνα, απορρίφθηκε πρόταση διπλής ή τριπλής ονοματοδοσίας ως πιθανό σημείο μελλοντικής νέας σύγκρουσης και επελέγη το όνομα “Μ.”, το οποίο τιμά η Ορθόδοξη Εκκλησία την ημέρα γέννησης της ανήλικης καθώς εκτιμήθηκε ότι θα συμβάλει στην τήρηση της ασφάλειας της ταυτότητας του παιδιού και ρυθμίστηκαν συναφή ζητήματα επιμέλειας και διατροφής.
Οι ρυθμίσεις αυτές θεμελιώθηκαν αποκλειστικά στην αρχή του συμφέροντος του τέκνου και στις διατάξεις του οικογενειακού δικαίου.
Η απόφαση παρουσιάζει αναμφίβολα έντονο νομικό και νομολογιακό ενδιαφέρον.
Θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο εκτενούς ανάλυσης ως προς τη συστηματική ερμηνεία των άρθρων του Αστικού Κώδικα περί γονικής μέριμνας, τη στάθμιση συνταγματικών αγαθών και τα όρια της δικαστικής παρέμβασης σε ιδιωτικές οικογενειακές σχέσεις κ.ά.
Η παρούσα παρέμβαση, ωστόσο, δεν αποσκοπεί σε πλήρη νομική ανάλυση της απόφασης, η οποία προϋποθέτει διαφορετικό επιστημονικό πλαίσιο και έκταση.
Σκοπός των ακόλουθων σκέψεων είναι να αναδειχθεί η θεσμική και εκκλησιαστική διάσταση της δικαστικής κρίσης.
Ιδίως, να καταδειχθεί ότι η βάπτιση δεν αντιμετωπίζεται από το δικαστήριο ως πράξη ιδεολογικής ή θρησκευτικής επιβολής, αλλά ως στοιχείο του πραγματικού οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αναπτύσσεται το παιδί.
Το δικαστήριο δεν αξιολογεί θρησκευτικά δόγματα ή πεποιθήσεις, ούτε επιλέγει θρησκευτική ταυτότητα, αλλά ρυθμίζει μια έννομη σχέση ιδιωτικού δικαίου, όταν η γονική συναπόφαση έχει καταρρεύσει.
Η γονική μέριμνα, κατά το ισχύον οικογενειακό δίκαιο, δεν συνιστά απεριόριστη ατομική εξουσία.
Αποτελεί θεσμική λειτουργία που αποβλέπει στη συνολική ανάπτυξη της προσωπικότητας του τέκνου.
Στο πλαίσιο αυτό, η θρησκευτική αγωγή, εφόσον εντάσσεται οργανικά στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού, μπορεί να αποτελέσει στοιχείο σταθερότητας και συνέχειας και όχι πεδίο μόνιμης αντιπαράθεσης των γονέων.
Η απόφαση ΑΠ 1750/2025 δεν θίγει τον πυρήνα της θρησκευτικής ελευθερίας.
Αντιθέτως, αναδεικνύει ότι η άσκηση των ατομικών δικαιωμάτων στο πλαίσιο της γονικής μέριμνας υπόκειται σε λειτουργικούς περιορισμούς, όταν αυτό επιβάλλεται από το συμφέρον του παιδιού.
Η δικαστική παρέμβαση δεν δεσμεύει τη μελλοντική θρησκευτική αυτοδιάθεση του ανηλίκου, ούτε μετατρέπει τη δικαιοσύνη σε φορέα ιδεολογικών επιλογών.
Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, η νομολογιακή αυτή εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία.
Χωρίς θριαμβολογικό λόγο και χωρίς ιδεολογικές εξάρσεις, αναγνωρίζεται εμμέσως πλην σαφώς ο θεσμικός της ρόλος ως παράγοντας κοινωνικής συνοχής και συνέχειας, καθώς και στοιχείο ταυτότητας του λαού μας, όταν αυτός ανταποκρίνεται στο πραγματικό περιβάλλον ζωής του παιδιού.
Η Εκκλησία δεν εμφανίζεται ως αντίπαλος του δικαίου, αλλά ως στοιχείο του κοινωνικού πλαισίου που το δίκαιο καλείται να συνεκτιμήσει.
Η υπόθεση αυτή υπενθυμίζει, τέλος, ότι το οικογενειακό δίκαιο είναι κατεξοχήν δίκαιο σχέσεων.
Στο επίκεντρο δεν βρίσκονται οι αντιτιθέμενες βουλήσεις των ενηλίκων, αλλά το παιδί ως αυτοτελές υποκείμενο δικαίου.
Όταν η γονική συναπόφαση καταρρέει, η δικαστική παρέμβαση δεν συνιστά κρατικό πατερναλισμό, αλλά αναγκαία θεσμική εγγύηση υπέρ του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου.
Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε για τις ομαδικές βαπτίσεις κατηχουμένων στην Ιερά Μητρόπολη Κινσάσας.
