Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος, ο ένσαρκος άγγελος και προφήτης
Γιατί ονομάστηκε Τίμιος, Πρόδρομος και Βαπτιστής;
Ανάμεσα στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη βρίσκεται το επισφράγισμα όλων των προφητών και ο μέγιστος αυτών, ο Τίμιος Πρόδρομος. Αυτό το επιβεβαίωσε ο ίδιος ο Κύριος, λέγοντας ότι «οὐκ ἐγήγερται μείζων ἐν γεννητοῖς γυναικῶν τοῦ Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ», δηλαδή δεν γεννήθηκε άνθρωπος σπουδαιότερος από τον Ιωάννη τον βαπτιστή. Αγιογραφείται σε πολλές βυζαντινές εικόνες με φτερά, γιατί έζησε την επίγεια ζωή του ως απεσταλμένος άγγελος Θεού, με σκληρή άσκηση και προσευχή. Είναι ο μεγάλος αγγελιοφόρος της πιο χαρμόσυνης και ελπιδοφόρας αγγελίας όλων των εποχών: της εν Χριστώ απολυτρώσεως του ανθρωπίνου γένους. Η αγία μας Ορθόδοξη Εκκλησία τον έθεσε σε τιμή ακριβώς μετά τη Θεοτόκο. Μάλιστα, στην εικονογραφία παριστάνεται μαζί με την Παναγία μας να ικετεύει τον Κύριο για τη σωτηρία του κόσμου.
Πως γεννήθηκε ο Άγιος Ιωάννης;
Ο Άγιος Ιωάννης γεννήθηκε από θεοσεβούμενους γονείς με θαυμαστό τρόπο. Κάποια μέρα, την ώρα που ο πατέρας του, Ζαχαρίας θυμιάτιζε στο ιερό θυσιαστήριο, του παρουσιάστηκε Άγγελος Κυρίου και του ανήγγειλε ότι θα αποκτούσε γιο με το όνομα Ιωάννης. Ο Ζαχαρίας ενθουσιάστηκε, αλλά προβληματίστηκε, επειδή η γυναίκα του, η Ελισάβετ, ήταν σε προχωρημένη ηλικία για γέννα. Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ του απάντησε και ότι το παιδί θα γεννηθεί και ότι εκείνος λόγω της δυσπιστίας του, θα παραμείνει κωφάλαλος μέχρι να πραγματοποιηθεί η απόφαση του Θεού.
Πράγματι, η Ελισάβετ, (Λουκ.1,7) η οποία καταγόταν από τον ιερατικό οίκο «Ααρών» (Λουκ.1,5) γέννησε μετά από εννέα μήνες. Κατά την περιτομή του παιδιού, οι συγγενείς θέλησαν να δώσουν στο αγόρι το όνομα του πατέρα του, δηλαδή Ζαχαρίας. Εκείνη λοιπόν τη στιγμή, ο Ζαχαρίας, μη μπορώντας να απαντήσει με τη φωνή του, έγραψε πάνω σε μία πλάκα το όνομα “Ιωάννης” και αμέσως επανήλθε η ομιλία του!
Όλοι οι παρευρισκόμενοι χάρηκαν και κατάλαβαν πως γεννήθηκε ο Πρόδρομος του αναμενόμενου Μεσσία. Ο Ζαχαρίας τότε προφήτευσε, με λόγια θεόπνευστα από το Άγιο Πνεύμα, τον ερχομό του Μεσσία και την Αποστολή του γιου του.
Ο Ιωάννης ήταν εκλεγμένος από το Θεό «εκ κοιλίας μητρός», διότι όταν επισκέφτηκε η Θεοτόκος τη συγγενή Της Ελισάβετ, κυοφορούσες και οι δύο άγιες γυναίκες, «εγένετο ως ήκουσεν η Ελισάβετ τον ασπασμόν της Μαρίας, εσκίρτησε το βρέφος εν τη κοιλία αυτής» (Λουκ.1,41). Με την επενέργεια του Αγίου Πνεύματος, κατάλαβε ο Πρόδρομος, ως βρέφος αγέννητο ακόμη, τον ερχομό του Κυρίου και χάρηκε!
Τα προφητικά λόγια του Ζαχαρία επιβεβαιώθηκαν με τη γέννηση του Σωτήρος Ιησού Χριστού, έξι μήνες μετά τη γέννηση του Αγίου Ιωάννη.
Πώς σώθηκε ο Άγιος Ιωάννης από τη σφαγή των Νηπίων που διέταξε ο Ηρώδης;
Ανάμεσα στα παιδιά που ήθελε να θανατώσει ο Ηρώδης ήταν και ο Άγιος Ιωάννης. Μόλις η Ελισάβετ, αντιλήφθηκε το δόλιο σχέδιο του Ηρώδη, πήρε τον Ιωάννη στην αγκαλιά της και έτρεξε ψηλά στο βουνό για να βρει καταφύγιο. Με αγωνία και φόβο Θεού παρακάλεσε τον Κύριο, με δυνατή κραυγή αγωνίας «Όρος Θεού! Δέξου την μάνα και το παιδί». Ξαφνικά, το βουνό κόπηκε στη μέση. Μητέρα και γιος βρέθηκαν ασφαλείς στην απέναντι πλευρά του βουνού. «Η δε Ελισάβετ λαβούσα τον Ιωάννη πέτρα παρεκάλει. Δέξαι μητέρα μετά τέκνον, Λίθος μητέραν συν τέκνον δέχεται» (Όρθρος ΚΘ Δεκεμβρίου).
Στο μεταξύ, ο Ηρώδης διέταξε τους στρατιώτες του να βρουν τον Ζαχαρία και να μάθουν πού βρίσκεται ο Ιωάννης. Ο Ζαχαρίας με παρρησία αρκέστηκε να πει: «Εγώ είμαι λειτουργός του Υψίστου, δεν γνωρίζω πού είναι τώρα ο υιός μου». Ο Ηρώδης έδωσε αμέσως εντολή να τον σκοτώσουν. Οι στρατιώτες έσφαξαν τον Ζαχαρία μεταξύ του ναού και του θυσιαστηρίου (Μτ.23:35).
Ο θαυμαστός βίος του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή
Ο Ιωάννης πήγε στην έρημο της Ιουδαίας έως τη συμπλήρωση των τριάντα χρόνων του, ζώντας ασκητική ζωή, τρεφόμενος με χόρτα και άγριο μέλι. Το λιτό ένδυμα του ήταν φτιαγμένο από τρίχες καμήλας και στη μέση του είχε δερμάτινη ζώνη. Μετακινούνταν στην περιοχή του Ιορδάνη ποταμού, κηρύσσοντας βάπτισμα μετανοίας.
Γιατί ονομάστηκε Βαπτιστής;
Το έργο του Ιωάννη δεν ήταν μόνο να προφητεύει την έλευση του Μεσσία, αλλά να προετοιμάζει και τις ψυχές των πιστών. Όσοι τον άκουγαν με προσήλωση, έπειτα του εξομολογούνταν τις αμαρτίες τους και του ζητούσαν να τους βαπτίσει στον Ιορδάνη ποταμό ως ένδειξη μετανοίας.
Ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός πήγε στον Ιορδάνη ποταμό και του ζήτησε να βαπτιστεί. Από μακριά, ο Τίμιος Πρόδρομος διέκρινε το Χριστό και ομολόγησε: «Ίδε ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου. Ούτος εστιν περί ου εγώ είπον» (Ιωάν.1,29). Ο Ιωάννης γεμάτος δέος και θαυμασμό προς στιγμήν δίστασε, μα ο Ιησούς τον προέτρεψε να ακολουθήσει τα γραπτά της Παλαιάς Διαθήκης. Έτσι, ο Ιωάννης έγινε βαπτιστής του ίδιου του Χριστού, αλλά και μάρτυρας του υπέρτατου γεγονότος, της φανέρωσης της Αγίας Τριάδος. Είδε το Άγιο Πνεύμα να κατεβαίνει από τον ουρανό, ενώ η φωνή του Πατρός επιβεβαίωνε την Θεότητα του Υιού ως του δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδος, λέγοντας: «Ούτος εστίν ο Υιός μου ο αγαπητός εν ω ηυδόκησα».
Γιατί ο Ιωάννης ονομάστηκε Πρόδρομος;
Ο Άγιος Ιωάννης ονομάστηκε Πρόδρομος, γιατί ήταν εκείνος που ήρθε στη γη πριν από τον Ιησού Χριστό και προετοίμαζε τον κόσμο, ανοίγοντας το δρόμο για να έρθει ο Λυτρωτής. Ήταν κορυφαίο όργανο της θείας πρόνοιας και του έργου της σωτηρίας του κόσμου. Με τη φράση του «Μετανοείτε· ήγγικε γαρ ή βασιλεία των ουρανών» προετοίμασε κατάλληλα τον ερχομό του Κυρίου. Με τον πύρινο λόγο του, ο Άγιος Ιωάννης προσέλκυε πλήθος ανθρώπων, οι οποίοι προσέρχονταν απ’ όλα τα μέρη για να ακούσουν το κήρυγμά του. Στην Παλαιά Διαθήκη, ονομάστηκε προφητικά από τον Ησαΐα «φωνή βοώντος εν τη ερήμω, ετοιμάσατε την οδόν του Κυρίου, ευθείας ποιείτε τας τρίβους αυτού», διότι προετοίμασε και προλείανε τις καρδιές των ανθρώπων για να δεχθούν το λυτρωτικό κήρυγμα του Κυρίου. Η προφητική του ιδιότητα δεν εξαντλείται, με το να διδάσκει απλώς το λόγο του Θεού, αλλά με το να προαναγγέλλει και τελικά να υποδεικνύει το πρόσωπο του Ιησού, ως τον αναμενόμενο Μεσσία.
Η Αποτομή της κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου
«Οὐκ ἐξεστὶ σοὶ ἔχειν, τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου» ∙δηλαδή δεν σου επιτρέπεται από τον Θεϊκό νόμο να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου, ο οποίος είναι εν ζωή. Αυτά τα ελεγκτικά λόγια του Τιμίου Προδρόμου ακούστηκαν σαν προσβολή στη διεφθαρμένη συνείδηση του βασιλιά Ηρώδη Αντίπα και της παράνομης συντρόφου του Ηρωδιάδας, που ήταν γυναίκα του αδελφού του, Φιλίππου. Έτσι λοιπόν, εξοργισμένος ο Ηρώδης αποφάσισε να φυλακίσει τον Άγιο. Ο Ηρώδης στα γενέθλιά του, μαγεμένος από τον αισθησιακό χορό της Σαλώμης, κόρης της Ηρωδιάδας, έδωσε όρκο να της δωρίσει ό,τι επιθυμεί. Τότε η Ηρωδιάδα είπε στην Σαλώμη το αδιανόητο: να ζητήσει στο πιάτο το κεφάλι του Ιωάννη!
Πότε εορτάζει ο Άγιος Ιωάννη ο Βαπτιστής;
Στις 7 Ιανουαρίου, μία μέρα μετά τα Θεοφάνεια, εορτάζουμε τη Σύναξη του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή και Πρόδρομου.
Την 23η Σεπτεμβρίου εορτάζεται η σύλληψις του Αγίου υπό της Αγίας Ελισάβετ, 6 μήνες πριν τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου.
Η Εκκλησία μας εορτάζει την γέννηση του Βαπτιστή Ιωάννη στις 24 Ιουνίου.
Στις 24 Φεβρουαρίου τιμάται η εορτή της Α’ και Β’ ευρέσεως της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Προδρόμου. Στις 25 Μαΐου τιμάται η Γ’ εύρεσις της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννη.
Στις 29 Αυγούστου φέρουμε στη μνήμη μας την αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, ως ένα παράδειγμα που θα παραμένει στους αιώνες υπόδειγμα για όλους όσους θέλουν να υπηρετούν θυσιαστικά την αλήθεια και να αγωνίζονται κατά της διαφθοράς.
Που βρίσκονται σήμερα τα Ιερά Λείψανα του Τιμίου Προδρόμου;
Μέρος της Τιμίας Κάρας του βρίσκεται στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου Αγίου Όρους και στο Μεγάλο Τζαμί της Δαμασκού της Συρίας. Το επάνω μέρος της Κάρας του στο Οθωμανικό Μουσείο των Ανακτόρων Τοπ-Καπί της Κωνσταντινούπολης. Το μπροστινό μέρος της Κάρας του στην Αμιάν της Βόρειας Γαλλίας. Μέρος της σιαγόνας στην Ιερά Μονή Σταυρονικήτα Αγίου Όρους. Το αδιάφθορο δεξί του χέρι στην Ιερά Μονή Διονυσίου Αγίου Όρους, αποτμήματα του αριστερού στο Οθωμανικό Μουσείο των Ανακτόρων Τοπ-Καπί Κωνσταντινούπολης, στην Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου, στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου Αγίου Όρους, στην Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννη Μακρυνού Μεγάρων, στις Μονές Ιβήρων, Παντοκράτορος και Αγίου Παντελεήμονος Αγίου Όρους, Κύκκου Κύπρου, στις Λαύρες Αγίας Τριάδος – Αγ. Σεργίου Μόσχας και Αγ. Αλξάνδρου Νέβσκι Αγίας Πετρούπολης στη Ρωσία και στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου στη Βενετία. Στην Ιερά Μονή Ταξιαρχών Αιγιαλείας σώζεται η «πλεξίδα» του.
Το Απολυτίκιο του Αγίου
Μνήμη δικαίου μετ᾽ εγκωμίων, σοι δε αρκέσει η μαρτυρία του Κυρίου Πρόδρομε ανεδείχθης γαρ όντως και Προφητών σεβασμιώτερος, ότι και εν ρείθροις βαπτίσαι κατηξιώθης τον κηρυττόμενον· όθεν της αληθείας υπεραθλήσας, χαίρων ευηγγελίσω και τοις εν άδη, Θεόν φανερωθέντα εν σαρκί, τον αίροντα την αμαρτίαν του κόσμου, και παρέχοντα ημίν το μέγα έλεος.
