Η γιορτή των Φώτων στην σκλαβιά
Τα Θεοφάνεια στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία
Κάποια Φώτα στην τουρκοκρατούμενη Βέροια φάνταζαν αποβραδίς μαύρα και σκοτεινά, σύμφωνα με τη λαογράφο Βούλα Χατζίκου και το έγκυρο περιοδικό "Προς τη Νίκη". Ο Τούρκος κατακτητής είχε διατάξει για μια ακόμη φορά να κλείσουν οι εκκλησιές. Η διαταγή ρητή. Να μην βγει κανείς έξω εκείνη την ημέρα. Όμως, ξημέρωνε η μεγάλη γιορτή των Φώτων. Οι Τούρκοι απαγόρευσαν τις εκδηλώσεις. Είχαν στήσει λοιπόν καρτέρι γύρω από την μητρόπολη, τις εκκλησιές, ακόμη και τα ξωκλήσια, μην τυχόν τολμήσει κάποιος να μπει. Είτε τολμούσε ιερέας, είτε λαϊκός, τον περίμενε εκείνη την μέρα βαριά τιμωρία. Οι βεροιώτες κλεισμένοι στα σπίτια τους, παρακαλούσαν τον Θεό να κάνει και πάλι το θαύμα του, να μην μείνει η πόλη τους χωρίς αγιασμό τέτοια σπουδαία μέρα.
Βαρυχειμωνιά, το χιόνι έπεφτε ακατάπαυστα. Τα πάντα κάτασπρα, παγωμένα. Στο υπόγειο ενός παλιού σπιτιού του χωριού βρίσκονταν τρεις γενναίοι πρόκριτοι, ο δεσπότης και ο διάκος του, να προσεύχονται στο εικονοστάσι. Έχοντας μόνο ένα βαθύ τσίγκινο πιάτο με νερό και ένα κεράκι αναμμένο διάβασαν όλα τα άγια γράμματα και τέλεσαν κανονικά την ακολουθία του αγιασμού. Όμως, έπρεπε οπωσδήποτε να αγιάσουν και τα ύδατα. Έπρεπε να αγιαστεί και το ποτάμι. Κουκουλωμένοι σαν τσοπάνηδες ο δεσπότης με το διάκο του, κρατώντας μια μαγκούρα για να προφυλαχθούν στο δρόμο από τα άγρια πεινασμένα ζώα, πήραν κρυφά τον δρόμο για τον τριπόταμο. Το χιόνι τούς έκοβε την ανάσα. Τα βήματά τους βούλιαζαν στη λάσπη. Έλεγαν όμως ακατάπαυστα την ευχή «Κύριε ημών Ιησού Χριστέ, ο βαπτισθείς, ελέησόν ημας». Έφτασαν με δυσκολία στο παγωμένο ποτάμι.
Ο διάκος άναψε το θυμιατό, δοξολογώντας τον Κύριο και ο δεσπότης ψέλνοντας «εν ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε», έριξε το Σταυρό στο ποτάμι… και τότε ξαφνικά έγινε το θαύμα. Αίφνης, άνοιξαν τα επουράνια. Το ποτάμι φωτίστηκε. Έλαμψε ο Σταυρός και άρχισαν να σχηματίζονται γύρω του κυκλικοί κυματισμοί, που μεγαλώνοντας σταμάτησαν τη ροή του ποταμού! Σαν να έσπρωχναν το ποτάμι προς τα πίσω, επαληθεύοντας για μια ακόμη φορά πως ο Ιορδάνης ποταμός εστράφη προς τα οπίσω, τη στιγμή που ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος βάπτισε τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό.
Μόλις τέλειωσαν οι ψαλμωδίες, έκλεισαν και πάλι τα επουράνια. Συννέφιασε και πάλι ουρανός. Το ποτάμι αγιασμένο πλέον συνέχισε να στέλνει τα ευλογημένα του νερά πέρα στον κάμπο για να γίνονται εύφορα τα σπαρτά των ραγιάδων. Και μέσα απ’ την κατάλευκη απεραντοσύνη, την αγιασμένη τούτη νύχτα, οι δύο ιερείς μετέφεραν στους χριστιανούς το μήνυμα της παρουσίας του Θεού, το μήνυμα της άφατης αγάπης του.
Μέχρι τα ξημερώματα, κρυφά και μυστικά από μικρά εσωτερικά ανοίγματα που συνέδεαν τις αυλές των σπιτιών στις ελληνικές συνοικίες, σταγόνα- σταγόνα οι κάτοικοι μοίρασαν τον αγιασμό σ’ όλη την πόλη της Βέροιας!
Ο τούρκος διοικητής παραφύλαγε με τα πρωτοπαλίκαρά του έξω από την μητρόπολη, στο κρύο, ώρες ολόκληρες, γιατί νόμιζε πως αυτή τη μέρα θα γινόταν οπωσδήποτε τελετή στην Εκκλησία και έτσι θα έπιανε εύκολα όποιον θα αμφισβητούσε την εντολή του. Οι χριστιανοί όμως, μέσα στη «γλυκιά» σπιτική ζεστασιά, καθισμένοι γύρω από τους σοφράδες και τα τραπέζια μπροστά στους σαρμάδες και το κόκκινο μπρούσκο, δόξαζαν στον Θεό για την ευλογία που τους έστειλε και τους αξίωσε και πάλι να αγιαστούν τα σπιτικά τους. Τα Φώτα έγιναν κανονικότατα. Μέγα το όνομα της Αγίας, Ομοουσίου, Ζωοποιού και Αδιαιρέτου Τριάδος, πάντοτε νυν και αεί. Η απαγόρευση των κατακτητών δεν κατέστη δυνατή να εμποδίσει την λαχτάρα των Βεργιωτών να αγιαστούν. Ο φωτισμένος ιεράρχης τους φρόντισε να αγιάσει όλο το ποίμνιό του, διακινδυνεύοντας ακόμη και την ζωή του…
