Τι μας αναγγέλουν τα κάλαντα των Φώτων
Μια μικρή ιστορία, μέσα απο τα κάλαντα των Φώτων.
Τα Κάλαντα των Φώτων αποτελούν έναν από τους πιο ιδιαίτερους και βαθιά συμβολικούς κρίκους της Ελληνικής λαϊκής και Εκκλησιαστικής παράδοσης.
Τραγουδιούνται παραμονή Των Θεοφανείων, στις 5 Ιανουαρίου, και συνδέονται άμεσα με τη μεγάλη εορτή της Ορθοδοξίας που τιμά τη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό και τη φανέρωση της Αγίας Τριάδας. Σε αντίθεση με τα χαρούμενα και κοσμικά κάλαντα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, τα κάλαντα των Φώτων έχουν πιο έντονο θρησκευτικό, ποιητικό και θεολογικό χαρακτήρα.
https://www.youtube.com/watch?v=4823rpqg3FE
Η λέξη «κάλαντα» προέρχεται από τις Ρωμαϊκές calendae, τις πρώτες ημέρες κάθε μήνα, όταν οι πολίτες αντάλλασσαν ευχές. Στον Ελληνορθόδοξο κόσμο, το έθιμο ενσωματώθηκε ήδη από τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια και προσαρμόστηκε στις μεγάλες γιορτές του Δωδεκαημέρου, Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά και Θεοφάνεια.
Τα κάλαντα των Φώτων, όπως διασώθηκαν στη λαϊκή παράδοση, παρουσιάζουν έντονη επίδραση από τη βυζαντινή υμνογραφία. Οι στίχοι τους θυμίζουν Εκκλησιαστικούς ύμνους, τόσο στη γλώσσα όσο και στο ύφος. Πολλές παραλλαγές τους ανά την Ελλάδα αναφέρονται με ποιητικό τρόπο στον Ιορδάνη ποταμό, στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και στη φωνή Του Θεού που ακούστηκε κατά τη Βάπτιση.
Παραδοσιακά, τα παιδιά που έλεγαν τα κάλαντα κρατούσαν τρίγωνα, καμπανάκια ή ακόμη και αυτοσχέδια καραβάκια, κατάλοιπα ναυτικών συμβολισμών και ευχών για καλό ταξίδι, καθαρμό και ευλογία του νέου χρόνου.
Σε πολλές εκδοχές, τα κάλαντα ξεκινούν με έναν πανηγυρικό τόνο:
«Σήμερα τα Φώτα κι ο φωτισμός
και χαρά μεγάλη στους ουρανούς…»
Από τους πρώτους στίχους γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται απλώς για ευχές, αλλά για αναγγελία ενός κοσμικού γεγονότος, του φωτισμού όλης της κτίσης. Περιγράφεται η κάθοδος του Χριστού στον Ιορδάνη, ο αγιασμός των υδάτων και η μαρτυρία της Αγίας Τριάδας. Το νερό, βασικό στοιχείο της ζωής, αγιάζεται και μετατρέπεται σε φορέα θείας χάρης.
Τα κάλαντα δεν αφηγούνται απλώς ένα περιστατικό. Λειτουργούν σαν λαϊκή θεολογία σε μορφή τραγουδιού.
Τι μας αναγγέλουν πραγματικά τα Κάλαντα των Φώτων.
Ο πυρήνας των καλάντων είναι το φως. Όχι μόνο το φυσικό, αλλά κυρίως το πνευματικό. Ο «φωτισμός» δεν αφορά απλώς τη γιορτή, αλλά την αποκάλυψη Του Θεού στον κόσμο. Τα κάλαντα μάς υπενθυμίζουν ότι ο άνθρωπος δεν καλείται μόνο να γιορτάσει, αλλά να κατανοήσει, να δει καθαρότερα, να στραφεί προς την αλήθεια.
Σε έναν σύγχρονο κόσμο υπερπληροφόρησης αλλά συχνά πνευματικής σύγχυσης, το μήνυμα αυτό παραμένει επίκαιρο, ανάγκη για εσωτερικό φως, διάκριση και νόημα.
Η αναφορά στον Ιορδάνη και στα νερά δεν είναι τυχαία. Τα κάλαντα των Φώτων τονίζουν ότι ο Χριστός δεν αγιάζει μόνο τον άνθρωπο, αλλά ολόκληρη τη δημιουργία. Το νερό των ποταμών, των θαλασσών και των σπιτιών γίνεται φορέας ευλογίας.
Έτσι, τα κάλαντα μας μεταφέρουν ένα οικολογικό και υπαρξιακό μήνυμα, ο κόσμος δεν είναι κάτι ξένο προς το θείο, αλλά χώρος παρουσίας του. Η καθημερινότητα, το σπίτι, η εργασία, οι σχέσεις μπορούν να «φωτιστούν» και να μεταμορφωθούν.
Τα Φώτα έρχονται στο τέλος του Δωδεκαημέρου και στην καρδιά του χειμώνα. Παραδοσιακά θεωρούνταν το όριο όπου φεύγουν τα κακά πνεύματα και οι φόβοι (καλικάντζαροι) και αρχίζει μια καθαρότερη περίοδος. Τα κάλαντα, λοιπόν, σηματοδοτούν ένα πέρασμα από το σκοτάδι στο φως, από την αβεβαιότητα στην ελπίδα.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, αυτό αντανακλά την ανάγκη του ανθρώπου για ανανέωση. Δεν είναι τυχαίο ότι ακούμε για «φώτισμα» του νου, για «καθαρή αρχή», για επαναπροσδιορισμό πορείας.
Το γεγονός ότι τα κάλαντα λέγονται από παιδιά έχει ιδιαίτερη σημασία. Τα παιδιά λειτουργούν ως αγγελιοφόροι χαράς, πίστης και συνέχειας της παράδοσης. Τα κάλαντα δεν είναι ιδιωτική προσευχή, αλλά δημόσιος λόγος, βγαίνουν στον δρόμο, μπαίνουν στα σπίτια, ενώνουν τη γειτονιά.
Έτσι, μεταφέρουν αξίες, φιλοξενία, μοίρασμα, ευχή, συλλογική μνήμη. Σε έναν κόσμο ατομικισμού, υπενθυμίζουν ότι το φως δεν βιώνεται μόνο, αλλά μεταδίδεται.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία των καλάντων των Φώτων είναι ότι μεταφέρουν βαθιά θεολογικά νοήματα χωρίς διδακτισμό. Δεν αναλύουν δογματικά τη Βάπτιση, τη ζωγραφίζουν με εικόνες, ήχους και ρυθμό. Το ποτάμι, η περιστερά, η φωνή από τον ουρανό, γίνονται ποιητικά σύμβολα.
Αυτό μας δείχνει πώς η παράδοση κατάφερε να κάνει την πίστη βιώσιμη, προσιτή και συναισθηματικά ενεργή.
Τα Κάλαντα των Φώτων δεν είναι απλώς ένα ακόμη έθιμο. Είναι ένα πολυεπίπεδο κείμενο της λαϊκής ψυχής που ενώνει ιστορία, θεολογία, ποίηση και κοινωνική πράξη. Μιλούν για φως, όχι ως διακόσμηση, αλλά ως μεταμόρφωση. Μιλούν για νερό, όχι ως ύλη, αλλά ως ζωή. Και μιλούν για τον άνθρωπο, όχι ως θεατή, αλλά ως συμμέτοχο.
Στον σύγχρονο κόσμο, όπου οι γιορτές συχνά περιορίζονται στην επιφάνεια, τα κάλαντα των Φώτων μας καλούν να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει πραγματικά «φωτίζομαι», να καθαρίζω τη ματιά μου, να αγιάζω την καθημερινότητά μου και να μεταφέρω φως στους άλλους.
Προηγουμένως η ΕΟΔ έχει αναρτήσει την επιστολή του Μητροπολίτη Τυχικού προς την Ι. Σύνοδο.
