Ο ρόλος της οικογένειας στη νέα σχολική χρονιά
Η νέα σχολική χρονιά ξεκινά και η οικογένεια καλείται να σταθεί δίπλα στο παιδί, προσφέροντας αγάπη, ασφάλεια, στήριξη και δύναμη σε κάθε του βήμα.
Κάθε Σεπτέμβρης έχει έναν δικό του ήχο. Είναι το ξυπνητήρι που αρχίζει πάλι να χτυπά νωρίς, οι τσάντες που ετοιμάζονται από το προηγούμενο βράδυ, τα καινούργια τετράδια που ακόμη μυρίζουν χαρτί. Είναι οι δρόμοι που γεμίζουν παιδιά και οι γονείς που, λίγο πριν κλείσει η πόρτα του σχολείου, φωνάζουν εκείνο το τελευταίο «καλή μέρα να έχεις».
Για ένα παιδί, όμως, η νέα σχολική χρονιά δεν είναι μόνο βιβλία, μαθήματα και βαθμοί. Είναι μια καινούργια αρχή. Και πίσω από αυτή την αρχή υπάρχει σχεδόν πάντα μια οικογένεια που αγωνιά, ελπίζει, κουράζεται και προσπαθεί να βρίσκεται δίπλα του.
Το πρώτο κουδούνι χτυπά και στο σπίτι
Συνηθίζουμε να λέμε ότι το σχολείο αρχίζει όταν χτυπήσει το πρώτο κουδούνι. Στην πραγματικότητα, η σχολική χρονιά έχει ήδη αρχίσει μέσα στο σπίτι.
Έχει αρχίσει όταν η μητέρα ή ο πατέρας αγοράζει τα απαραίτητα, όταν συζητούν με το παιδί για την τάξη που θα πάει, όταν προσπαθούν να επαναφέρουν το πρόγραμμα του ύπνου μετά το καλοκαίρι. Ακόμη περισσότερο, αρχίζει όταν προσπαθούν να καταλάβουν τι αισθάνεται.
Γιατί δεν περιμένουν όλα τα παιδιά το σχολείο με την ίδια χαρά?
Κάποιο παιδί ανυπομονεί να συναντήσει τους φίλους του. Κάποιο άλλο φοβάται έναν καινούργιο δάσκαλο. Ένα πρωτάκι μπορεί να κρατά σφιχτά το χέρι της μητέρας του στην αυλή, ενώ ένας έφηβος ίσως να μη λέει τίποτα, αλλά να κουβαλά τη δική του αγωνία για τους βαθμούς, τις παρέες, την αποδοχή.
Εκεί ακριβώς αρχίζει ο πρώτος ρόλος της οικογένειας... να ακούσει.
Όχι να έχει αμέσως μια απάντηση για όλα. Απλώς να ακούσει.
«Πώς πέρασες σήμερα;»
Είναι ίσως μία από τις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις που ακούγονται στα ελληνικά σπίτια το μεσημέρι.
«Πώς πήγε το σχολείο;»
Και πολλές φορές η απάντηση είναι η αναμενόμενη:
«Καλά».
Πίσω από αυτό το «καλά», όμως, μπορεί να κρύβεται μια ολόκληρη ημέρα. Ένα διαγώνισμα που δεν πήγε όπως περίμενε. Ένας φίλος που του μίλησε άσχημα. Ένας καθηγητής που το ενθάρρυνε. Μια στιγμή στην τάξη που το έκανε να αισθανθεί περήφανο. Ή κάτι που το στενοχώρησε και δεν ξέρει ακόμη πώς να το πει.
Η επικοινωνία με ένα παιδί δεν χτίζεται με ανάκριση. Χτίζεται σιγά σιγά, όταν εκείνο καταλαβαίνει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς κάθε κουβέντα του να μετατρέπεται σε συμβουλή, παρατήρηση ή κριτική.
Το σπίτι πρέπει να είναι το μέρος όπου το παιδί επιστρέφει και αισθάνεται ασφαλές.
Το παιδί δεν είναι ο βαθμός του
Μία από τις μεγαλύτερες αγωνίες κάθε οικογένειας είναι φυσικά η πρόοδος του παιδιού.
Οι γονείς θέλουν να το δουν να προσπαθεί, να μαθαίνει, να προχωρά. Και είναι απολύτως φυσικό. Το πρόβλημα αρχίζει όταν, χωρίς πολλές φορές να το καταλαβαίνουμε, η επίδοση γίνεται το μέτρο της αξίας του.
Ένα 19 φέρνει χαμόγελα. Ένα 12 απογοήτευση.
Όμως ένα παιδί δεν μπορεί να μεγαλώνει πιστεύοντας ότι η αγάπη και η αποδοχή εξαρτώνται από έναν αριθμό στο χαρτί.
Υπάρχουν παιδιά που θα αριστεύσουν στα μαθηματικά και άλλα που θα δυσκολευτούν. Κάποια θα γράψουν εξαιρετικές εκθέσεις και κάποια θα ανακαλύψουν ότι έχουν ταλέντο στη μουσική, στον αθλητισμό, στην τέχνη ή σε κάτι που σήμερα ακόμη δεν γνωρίζουν.
Το σημαντικό είναι να μάθουν να προσπαθούν.
Ένα παιδί που απέτυχε σε ένα διαγώνισμα αλλά σηκώθηκε, διάβασε ξανά και προσπάθησε περισσότερο έχει μάθει ίσως ένα μάθημα πολύ σημαντικότερο από εκείνο που βρισκόταν στις σελίδες του βιβλίου.
Όταν οι γονείς αγχώνονται περισσότερο από τα παιδιά
Υπάρχει και μια παγίδα που συναντάται όλο και συχνότερα: το άγχος των ενηλίκων περνά στα παιδιά.
Το πρόγραμμα γεμίζει. Σχολείο, ξένες γλώσσες, φροντιστήριο, αθλητισμός, δραστηριότητες, διάβασμα. Όλα πρέπει να προλάβουν να γίνουν και όλα πρέπει να γίνουν καλά.
Μέσα σε αυτή την καθημερινή διαδρομή υπάρχει όμως μια απλή ερώτηση:
Υπάρχει χρόνος για να είναι το παιδί απλώς παιδί;
Χρόνος να παίξει, να βαρεθεί, να καθίσει στο τραπέζι με τους γονείς του, να διηγηθεί κάτι ασήμαντο, να γελάσει, να κάνει ένα λάθος χωρίς να αισθανθεί ότι καταστράφηκε ο κόσμος.
Η οικογένεια δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε δεύτερο σχολείο.
Χρειάζεται να παραμένει οικογένεια.
Γονείς και εκπαιδευτικοί στην ίδια πλευρά
Το σχολείο και το σπίτι δεν είναι δύο αντίπαλοι κόσμοι. Έχουν έναν κοινό σκοπό: το καλό του παιδιού.
Η συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικών μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά. Όχι μόνο όταν εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα, αλλά από την αρχή της χρονιάς.
Ο εκπαιδευτικός βλέπει το παιδί μέσα στην τάξη και στην ομάδα. Ο γονιός το γνωρίζει μέσα στο σπίτι. Οι δύο αυτές εικόνες, όταν συναντηθούν με καλή διάθεση και αλληλοσεβασμό, μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά.
Και κάτι ακόμη: τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερο απ' όσο νομίζουμε.
Όταν ακούν συνεχώς τους μεγάλους να απαξιώνουν τον δάσκαλο ή το σχολείο, δύσκολα θα μάθουν τα ίδια να τα σέβονται. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας εκπαιδευτικός δεν μπορεί να κάνει λάθος. Σημαίνει ότι ακόμη και οι διαφωνίες μπορούν να λύνονται με τρόπο που διδάσκει στα παιδιά σεβασμό και υπευθυνότητα.
Τα μαθήματα που δεν γράφονται στον πίνακα
Υπάρχουν πράγματα που κανένα σχολικό βιβλίο δεν μπορεί να διδάξει μόνο του.
Το παιδί μαθαίνει τι σημαίνει σεβασμός βλέποντας πώς μιλούν οι γονείς του στους άλλους. Μαθαίνει τη συγχώρεση όταν τη βλέπει να εφαρμόζεται μέσα στο σπίτι. Μαθαίνει να μοιράζεται, όταν βλέπει τους μεγάλους να προσφέρουν. Μαθαίνει την ευγένεια, την υπομονή, την ευγνωμοσύνη, όχι επειδή κάποιος του τα έγραψε στον πίνακα, αλλά επειδή τα έζησε.
Και για μια χριστιανική οικογένεια υπάρχει ακόμη μία διάσταση.
Η προσευχή για το παιδί, ένας σταυρός πριν φύγει το πρωί από το σπίτι, ένα «ο Θεός μαζί σου» δεν είναι μικρά πράγματα. Δεν εγγυώνται ότι η χρονιά θα είναι χωρίς δυσκολίες. Υπενθυμίζουν όμως ότι το παιδί δεν πορεύεται μόνο του και ότι η γνώση αποκτά πραγματικό νόημα όταν συνοδεύεται από ήθος, αγάπη και αλήθεια.
Στο τέλος, τι θα θυμηθούν;
Σε μερικά χρόνια τα βιβλία αυτής της σχολικής χρονιάς θα βρίσκονται πιθανότατα σε κάποιο παλιό ράφι. Τα περισσότερα διαγωνίσματα θα έχουν ξεχαστεί και οι βαθμοί που σήμερα φαίνονται τόσο σημαντικοί δύσκολα θα έρχονται στη μνήμη.
Κάποια πράγματα, όμως, θα μείνουν.
Το χέρι που τα κράτησε την πρώτη ημέρα. Ο άνθρωπος που κάθισε δίπλα τους όταν είπαν «δεν μπορώ άλλο». Το χαμόγελο όταν γύρισαν με έναν καλό βαθμό, αλλά και η αγκαλιά όταν γύρισαν με έναν κακό. Το σπίτι στο οποίο ήξεραν ότι μπορούν πάντα να επιστρέψουν.
Αυτός ίσως είναι και ο σημαντικότερος ρόλος της οικογένειας στη νέα σχολική χρονιά.
Όχι να εξασφαλίσει ότι το παιδί δεν θα πέσει ποτέ.
Αλλά να του δώσει τη βεβαιότητα ότι, κάθε φορά που θα πέφτει, θα υπάρχει κάποιος δίπλα του για να το βοηθήσει να σηκωθεί ξανά.
Ευχαριστώ τον εκπαιδευτικό και συγγραφέα, Διονύση Λειμονή, για την πολύτιμη βοήθεια στην συγγραφή του άρθρου.
Προηγουμένως, η ΕΟΔ έγραψε για την ευθύνη των γονιών, απέναντι στα παιδιά
