Η Μητρόπολη Πάφου υπό ιδιότυπη «κατάληψη»
Εξουσία, οικονομικά ερωτήματα και η σιωπή της διαφάνειας.
Η Εκκλησία, όταν παύει να λειτουργεί με διαφάνεια και συνοδικότητα, κινδυνεύει να μετατραπεί από πνευματικό σώμα σε μηχανισμό εξουσίας. Η πρόσφατη κατάσταση στη Μητρόπολη Πάφου εγείρει σοβαρά ερωτήματα όχι μόνο εκκλησιαστικής τάξεως, αλλά και θεσμικής ηθικής, καθώς η συγκέντρωση αρμοδιοτήτων στο πρόσωπο του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Γεωργίου δημιουργεί την εικόνα μιας πρωτοφανούς διοικητικής και οικονομικής ασφυξίας.
Ένα πρωτοφανές φαινόμενο: Αρχιεπίσκοπος και τοποτηρητής
Η απόφαση του Αρχιεπισκόπου Γεωργίου να αναλάβει ο ίδιος τοποτηρητής της Μητρόπολης Πάφου, μετά την απομάκρυνση του Μητροπολίτη Τυχικού, αποτελεί επιλογή που αποκλίνει εμφανώς από την πάγια εκκλησιαστική πρακτική.
Η Εκκλησία της Κύπρου γνωρίζει πολύ καλά ότι, σε ανάλογες περιπτώσεις, ο Αρχιεπίσκοπος δεν αυτοδιορίζεται τοποτηρητής, αλλά αναθέτει τη διαχείριση σε άλλο ιεράρχη, ώστε:
• να αποφεύγεται σύγκρουση συμφερόντων,
• να διασφαλίζεται η αντικειμενικότητα,
• να προστατεύεται το κύρος των αποφάσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος, ο οποίος, σε αντίστοιχη συγκυρία, δεν ανέλαβε ο ίδιος, αλλά όρισε τον τότε Επίσκοπο Αρσινόης Γεώργιο (τον σημερινό Αρχιεπίσκοπο). Το προηγούμενο αυτό καθιστά τη σημερινή επιλογή ακόμη πιο προβληματική.
Γιατί όχι άλλος τοποτηρητής;
Το ερώτημα τίθεται αμείλικτο:
Γιατί δεν ορίστηκε τοποτηρητής ο Επίσκοπος Αρσινόης Παγκράτιος ή άλλος ιεράρχης;
Η απάντηση δεν έχει δοθεί δημόσια. Και όταν δεν δίνονται απαντήσεις, δημιουργούνται υποψίες. Όχι απαραίτητα για ενοχή, αλλά για έλλειψη διαφάνειας.
Στην Εκκλησία, η διαφάνεια δεν είναι δευτερεύουσα αρετή· είναι εκκλησιολογική αναγκαιότητα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος προειδοποιεί ότι:
«Οὐ μόνον τὸ κακόν, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπόνοια τοῦ κακοῦ βλάπτει τὴν Ἐκκλησίαν».
Το οικονομικό ερώτημα που δεν απαντάται
Η Μητρόπολη Πάφου δεν είναι απλώς πνευματικό κέντρο· είναι και σημαντικός οικονομικός οργανισμός, με ακίνητη περιουσία, έργα, αναθέσεις και συμβάσεις.
Όταν ο ίδιος άνθρωπος:
• ελέγχει την Αρχιεπισκοπή,
• ελέγχει προσωρινά τη Μητρόπολη Πάφου,
• είχε στο παρελθόν μακρά θητεία ως Μητροπολίτης Πάφου,
τότε εύλογα γεννάται το ερώτημα:
ποιος ελέγχει τον ελεγκτή;
Η επιλογή της αυτοτοποθέτησης δημιουργεί την εντύπωση ότι:
• δεν επιθυμείται εξωτερικός έλεγχος,
• δεν επιδιώκεται θεσμική απόσταση από το παρελθόν,
• προτιμάται η πλήρης συγκέντρωση ελέγχου.
Ακόμη κι αν δεν υπάρχει κανένα μεμπτό, η εικόνα αυτή είναι βαθιά προβληματική.
Ο ρόλος του Μητροπολίτη Τυχικού
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί βλέπουν τον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό ως ενοχλητικό παράγοντα. Όχι κατ’ ανάγκην για προσωπικούς λόγους, αλλά επειδή:
• δεν εντάχθηκε άκριτα σε συγκεκριμένες επιλογές,
• εξέφρασε διαφορετική εκκλησιολογική και διοικητική αντίληψη,
• φέρεται να στάθηκε εμπόδιο σε πρακτικές που απαιτούσαν «ευελιξία».
Η ταχύτητα με την οποία περιθωριοποιήθηκε, χωρίς πειστική και διαφανή τεκμηρίωση, ενισχύει την αίσθηση ότι η υπόθεση δεν ήταν απλώς πειθαρχική.
Δημόσιος λόγος, συμμαχίες και αξιοπιστία
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η μακρά περίοδος καθημερινής δημόσιας διαπόμπευσης του Μητροπολίτη Τυχικού από συγκεκριμένα πρόσωπα του δημόσιου βίου της Πάφου. Σήμερα, όταν πρόσωπα που εμφανίζονταν ως «ηθικοί τιμητές» αντιμετωπίζουν οι ίδιοι σοβαρά ζητήματα αξιοπιστίας, η Εκκλησία οφείλει να αναρωτηθεί:
• ποιοι μιλούν εξ ονόματός της,
• με ποια κριτήρια επιλέγονται οι άτυποι σύμμαχοί της,
• και πόσο πλήττεται το κύρος της όταν ταυτίζεται με αμφιλεγόμενες φωνές.
Η Εκκλησία δεν κερδίζει τίποτα όταν δανείζεται πρόσωπα και αφηγήματα του κοσμικού συστήματος.
Εξουσία χωρίς έλεγχο: ένα εκκλησιαστικό αδιέξοδο
Η συγκέντρωση εξουσίας, ακόμη κι αν ξεκινά με αγαθές προθέσεις, καταλήγει πάντοτε σε αδιέξοδο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι συνοδική, όχι αρχηγική. Ο Αρχιεπίσκοπος δεν είναι ιδιοκτήτης μητροπόλεων, αλλά διακονών εντός ορίων.
Όταν τα όρια αυτά θολώνουν, τότε:
• η εμπιστοσύνη του λαού διαβρώνεται,
• οι υποψίες πολλαπλασιάζονται,
• και η Εκκλησία τραυματίζεται, ακόμη κι αν δεν έχει διαπραχθεί κανένα ποινικό αδίκημα.
Το αίτημα που μένει
Το ζητούμενο δεν είναι η καταδίκη προσώπων, αλλά η αποκατάσταση της διαφάνειας.
Αν όλα έγιναν σωστά, τότε:
• γιατί όχι ανεξάρτητος οικονομικός έλεγχος;
• γιατί όχι άλλος τοποτηρητής;
• γιατί όχι καθαρός, συνοδικός λόγος προς τον λαό;
Η σιωπή δεν προστατεύει. Αντίθετα, βαθαίνει την κρίση.
Επίλογος
Η Μητρόπολη Πάφου δεν μπορεί να λειτουργεί ως προσωπικό παράρτημα κανενός, όσο υψηλό κι αν είναι το αξίωμά του. Η Εκκλησία είτε θα επιλέξει τη διαφάνεια και τη συνοδικότητα, είτε θα συνεχίσει να παράγει κρίσεις που τραυματίζουν την ίδια την αποστολή της.
Και όπως διδάσκει η ιστορία της Εκκλησίας, το πρόβλημα δεν είναι ποτέ η αλήθεια, αλλά η προσπάθεια να καλυφθεί.
Ο Λαός της Πάφου
Νωρίτερα η ΕΟΔ δημοσίευσε σχόλιο Όταν οι Ιεροί Κανόνες και το Καταστατικό γίνονται εμπόδιο σε προαποφασισμένα σχέδια.
