Δράξασθε παιδείας: Εις μνήμην του Πατρός Ναυκράτιου Τσουλκανάκη

18:10
6
Δράξασθε παιδείας: Εις μνήμην του Πατρός Ναυκράτιου Τσουλκανάκη Δράξασθε παιδείας: Εις μνήμην του Πατρός Ναυκράτιου Τσουλκανάκη

Ἡ Παρακαταθήκη τοῦ Ἁγίου Ἀμφιλοχίου, Ἀρχιμ. Ἀντίπα Νικηταρᾶ, Δρ. Θεολογίας

Ὁ Βίος

Ὁ μακαριστὸς Ἀρχιμανδρίτης Ναυκράτιος, κατὰ κόσμον Ἰωάννης Τσουλκανάκης, τοῦ Δημητρίου καὶ τῆς Εὐαγγελίας, γεννήθηκε τὸ ἔτος 1934 στὸ Διδυμότειχον τοῦ Ἔβρου.

Ἐκάρη μοναχὸς τὴν 10ην Ἰουνίου 1959, ἀπό τόν Ἅγιο Ἀμφιλόχιο τῆς ἱερᾶς νήσου Πάτμου, ἐχειροτονήθη Διάκονος τὴν 11η Ἰουνίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους στὸν Ἱερὸ Ναὸ τῆς Ἁγίας Τριάδος τῆς Ἱερᾶς Πατριαρχικῆς καὶ Σταυροπηγιακῆς Μονῆς τῆς Χάλκης, καὶ πρεσβύτερος τὴν 19ην Ἰουλίου εἰς τὸν Ἱερὸν Ναὸν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Μακροχωρίου Κωνσταντινουπόλεως.

Ὡς κληρικὸς διηκόνησε μὲ ζῆλο καὶ ἐκκλησιαστικὴ συνέπεια στὴν Πατριαρχικὴ Ἐξαρχία Πάτμου, καθὼς καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸ, ὑπηρετῶντας στίς Ἱερές Μητροπόλεις Γαλλίας καὶ Γερμανίας.

Ἐπίσης, προσεφέρθη στὴν Ἱερὰν Πατριαρχικὴν καὶ Σταυροπηγιακὴν Μονὴν τῶν Βλατάδων, ὅπου κατὰ καιροὺς ἀνέλαβε προσωρινῶς καὶ τὴν Διοίκησιν αὐτῆς.

Ἀκόμη, ἐργάσθηκε ἐκκλησιαστικῶς στὴν Ἱερὰν Ἀρχιεπισκοπὴν Ἀθηνῶν καὶ στίς Ἱερές Μητροπόλεις Θεσσαλονίκης, Νέας Κρήνης καὶ Καλαμαριᾶς, Ἐδέσσης, Πέλλης καὶ Ἀλμωπίας, καθὼς καὶ Κασσανδρείας.

Ὑπῆρξε ἀριστοῦχος πτυχιοῦχος τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς Πάτμου, τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης, τοῦ προπυργίου τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ θεολογικῆς καταρτίσεως τοῦ ὀρθόδοξου κλήρου, στὴ θεολογικὴ ἐπιστήμη καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴ τάξη.. — λαβὼν τὴν ὑψηλὴν διάκρισιν τοῦ Διδασκάλου τῆς Ὀρθοδόξου Χριστιανικῆς Θεολογίας — καθὼς καὶ τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Lille τῆς Γαλλίας, σημαντικοῦ πνευματικοῦ καὶ οὐμανιστικοῦ κέντρου σπουδῶν, ὑποστηριζομένου ἀπὸ φωτισμένους λαϊκοὺς, ἐπισκόπους καὶ ἀφοσιωμένους χριστιανούς.

Τὸ ἔτος 1976 ἀνεδείχθηκε Ἀντιπρόεδρος τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος Πατερικῶν Μελετῶν, ἀφιερωθεὶς στὴν ἔρευνα, τὴν μελέτη καὶ τὴν συστηματικὴ καλλιέργεια τῶν συγγραμμάτων τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας.

Παράλληλα, ἐδίδαξε στὴν Ἀνωτέρα Ἐκκλησιαστικὴ Σχολὴ Θεσσαλονίκης, ἐνῶ διετέλεσε καὶ Γραμματεὺς τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.

Ἐπετέλεσε πολυσήμαντο ἐκκλησιαστικὸ καὶ πνευματικὸ ἔργο ὡς ἱεροκήρυκας καὶ κατηχητής, ἀσκῶν μετὰ ζήλου τὴν ποιμαντικὴ Διακονία του στίς διαφόρους ἐνορίες.

Παράλληλα, ἀνέπτυξε πλούσια κηρυκτικὴ καὶ πνευματική δραστηριότητα, πραγματοποιῶν πνευματικές ὁμιλίες περὶ ποικίλων θεολογικῶν, λειτουργικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν ζητημάτων, συμβάλλων οὕτως καθοριστικῶς στὴν πνευματικὴ οἰκοδομὴ καὶ παιδεία.

Ἐκοιμήθη στήν Θεσσαλονίκη προχθές Δευτέρα, 11η Μαΐου 2026.

Ἡ Ὑποθήκη τοῦ Ἁγίου Ἀμφιλοχίου

Ἡ πνευματικὴ παρακαταθήκη τοῦ Ἁγίου Ἀμφιλοχίου, μεταλαμπαδεύεται σέ ὑποθήκη διακριτή, στοχευμένη καὶ πολύκαρπος στο πρόσωπο τοῦ πατρός Ναυκράτιου Τσουλκανάκη.

Εἶναι ἡ εἰδικὴ ῥήση τοῦ Ἁγίου ἀναφερόμενος στον Πατέρα Ναυκράτιο: «νὰ ἔχῃ τὴν εὐχήν μου· ἐκεῖνος τώρα εἶναι στὸ στοιχεῖο του καὶ θὰ προοδεύσῃ».Προορῶντας ἕνα ἔργο παιδείας τεραστίου μέγεθους, τοῦ πνευματικοῦ του τέκνου , προς Δόξαν Κυρίου.

Ἡ παραγωγὴ τοῦ πολυμαθοῦς καὶ φιλοπόνου ἐργάτου τοῦ Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου τοῦ Κουβαρίου τῆς Ἱερᾶς Νήσου Πάτμου ὑπῆρξε καταλυτική και πολύκαρπος.

Ἡ ἀξιομνημόνευτος συγγραφικὴ του παραγωγή, ἑδράζεται στὴν προτροπὴ καὶ τὴν εὐχὴ τοῦ Γέροντός του, τοῦ Ὁσίου Ἀμφιλοχίου, νά ἀσχολήθῇ ἐπισταμένως περί τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ μοναστικῶν θεμάτων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, καθὼς καὶ μὲ ζητήματα παιδείας στὴν Πάτμο.

Κατά τὴν στελέχωση τοῦ πνευματικοῦ του ἐπιτελείου, ὁ Ἅγιος Ἀμφιλόχιος ἔδωσε διακρίνουσα θέση στὸν φιλομαθῆ καὶ ἔνθερμον ὑποστηρικτὴ τῆς παιδείας καὶ τῆς ἱερᾶς ἐπιστήμης τῆς θεολογίας, Ἀρχιμανδρίτην Ναυκράτιον Τσουλκανάκην.

Στό Ἱερὸ Ἡσυχαστήριον τοῦ Κουβαρίου, σέ αὐτό το φυτώριο τοῦ Ἁγίου Ἀμφιλοχίου θά ἀνθήσει καὶ ὁ πατὴρ Ναυκράτιος Τσουλκανάκης ἐκ Διδυμοτείχου.

Τὸ ἐπιστέγασμα τῆς ἐπιστημονικῆς καὶ ἐρευνητικῆς πορείας ὑπῆρξε, ἀναμφιβόλως, ἡ μακρόπνοος καὶ περισπούδαστη μελέτη του διὰ τὸν Μέγα Διδάσκαλον τοῦ Γένους, Ἅγιο Μακάριο Ἱεροδιάκονο Καλογερᾶ, τὸν Πάτμιον Εὐαγγελιστὴν τῆς Παιδείας τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ.

Στὸν ἐπίλογο τοῦ ἐξαιρέτου τούτου πονήματος θά καταγράψει τὰ ἑξῆς: «Ἡ Πάτμος εἶχε τὸ μοναδικὸ προνόμιο νὰ δώσῃ στὴν χορεία τῶν μεγάλων Διδασκάλων τοῦ Γένους ἕναν ἐπικεφαλῆς Ἅγιο, ὁ ὁποῖος θὰ ἑορτάζεται πλέον καὶ ἐπισήμως μὲ τοὺς ἄλλους ἐφόρους της, τὸν Ἀπόστολον καὶ Εὐαγγελιστὴν Ἅγιο Ἰωάννη τὸν Θεολόγο καὶ τὸν ἱδρυτὴ τῆς Μονῆς, Ὅσιο Χριστόδουλο τὸν Λατρηνό».

Ἡ Πάτμος, ἡ Μεγάλη Μονή, ἡ Πατμιάδα, ὁ Ἅγιος Μακάριος Καλογερᾶς, προτάσσονται στίς ἐρευνητικές καὶ συγγραφικές του μελέτας.

Τὰ ἴχνη ἐπίσης τοῦ μεγάλου Εὐαγγελιστοῦ καὶ Θεολόγου της θα ἀκολουθήσει ἐρευνητικά.

Ἀπὸ τὴν Πάτμον μέχρι τὴν Παλαιστίνην καὶ τὴν Ἔφεσον, θὰ ἐπανευαγγελισθῇ τὸ ὀρθόδοξο πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας, μὲ τὴν ἀνασύνθεση τῶν γραπτῶν ῥημάτων τοῦ Θεολόγου καί Ἠγαπημένου, τοὺς διδασκαλικοὺς καὶ εὐαγγελικοὺς μόχθους τῶν μαθητῶν Του, θά συναγωνισθεῖ στὸν μόχθο τῆς στερεώσεως τῆς μοναχικῆς ζωῆς ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου.

Τὰ πονήματά του εἶναι ἐνισχυτικὰ και καταλυτικά στὴν προσπάθεια χάραξης ἑνὸς ὁλιστικοῦ καὶ κατευθυντηρίου σχήματος ἀγωγῆς καὶ παιδείας τοῦ Γένους, τὸ ὁποῖο θὰ ἀνακατευθύνῃ τὴν σύγχρονη παιδεία τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

Παιδεία προσανατολισμένη στά ἰδεώδη, μὲ ἀκαδημαϊκὴ γνώση ἀλλά ἑδραιωμένη στὴν Χάρι, προτάσσει ὁ πατὴρ Ναυκράτιος. Με Σοφία καὶ φόβο Θεοῦ.

Τό συγγραφικό ἔργο

Τὸ συγγραφικὸ ἔργο τοῦ Ἀρχιμανδρίτου Ναυκρατίου Τσουλκανάκη διακρίνεται διὰ τὸν πολυσχιδῆ χαρακτῆρά του, τὴν θεολογικὴ πληρότητα, τὴν πατερικὴ τεκμηρίωση καὶ τὴν ἰδιαίτερη μέριμνα γιὰ τὴν πνευματικὴ καλλιέργειατοῦ ὀρθοδόξου πληρώματος.

Τὰ συγγράμματά του κινοῦνται κυρίως στὸ πεδίο τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τῆς ἀσκητικῆς θεολογίας, τῆς λειτουργικῆς ζωῆς, τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας, τῆς παιδείας καὶ τῆς ἱεραποστολῆς.

Ἔργα:

Α΄. Ἐρμηνευτικὰ – Ὁμιλητικὰ – Λειτουργικὰ Ἔργα

1. Τὸ Κήρυγμα τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὰς περικοπὰς τῶν Κυριακῶν τοῦ Κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίου (1999)
Ἔργο ἐρμηνευτικὸ καὶ ὁμιλητικὸ, στὸ ὁποῖο ἐπιχειρεῖται ἡ προσέγγιση τῆς διδασκαλίας τοῦ Κυρίου μέσα ἀπὸ τὶς εὐαγγελικὲς περικοπὲς τῶν Κυριακῶν τοῦ Κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίου. Τὸ βιβλίο περιλαμβάνει ὑλικὸ ποὺ χρησιμοποιήθηκε γιὰ τὸ κήρυγμα ἀπὸ τὸν ἱερὸ Ἄμβωνα, συνδυάζοντας πατερικὴ ἐρμηνεία καὶ ποιμαντικὴ ἐμπειρία.

2. Οἱ Χαιρετισμοὶ τῆς Θεοτόκου (1997)

Ἔργο ἀφιερωμένο στὴ θεομητορικὴ λατρεία καὶ τὴν ὑμνολογικὴ παράδοση τῶν Χαιρετισμῶν, μὲ θεολογικὲς καὶ λειτουργικὲς προσεγγίσεις.

3. Ἑορταὶ τῶν Χριστουγέννων

Περιλαμβάνει τό κηρυκτικὸ καὶ το οἰκοδομητικὸ ὑλικὸ γιὰ τὴν περίοδο τῶν Χριστουγέννων, ἱστορικὲς πληροφορίες, ἐρμηνευτικὲς διασαφήσεις τῆς ὑμνογραφίας καὶ ἀνάλυση τῶν Ἁγιογραφικῶν κειμένων.

4. Ἡ Θεία Μεταμόρφωσις τοῦ Χριστοῦ

Μελέτη τοῦ δεσποτικοῦ γεγονότος τῆς Μεταμορφώσεως, μὲ ἀναφορὲς στὶς εὐαγγελικὲς διηγήσεις, τὴ θεολογία τοῦ γεγονότος, τὰ ἱστορικὰ καὶ ἀρχαιολογικὰ δεδομένα τοῦ Ὄρους Θαβώρ.

5. Τριῴδιον τὸ Κατανυκτικὸν καὶ Μυσταγωγικόν

Ἔργον πνευματικῆς καθοδηγήσεως σχετικὸ μὲ τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τὴν καλλιέργεια τῶν ἀρετῶν, τὴ νηστεία, τὴν προσευχὴ καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴ ζωή.

6. Ἀποκάλυψις τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου

(Κείμενον – Μετάφρασις – Σχόλια)Ἐκτενὴς ἐρμηνευτικὴ προσέγγιση τοῦ βιβλίου τῆς Ἀποκαλύψεως, μὲ θεολογικὴ καὶ ἐσχατολογικὴ ἀνάλυση.

Β΄. Ἀσκητικὴ – Μυστικὴ Θεολογία – Νηπτικὴ Παράδοση

1. Ἡ Ἄσκηση τοῦ Ἑλληνορρωμαϊκοῦ Ἐθνισμοῦ σὲ σχέση μὲ τὴ Χριστιανικὴ Ἄσκηση (1997)
Σημαντικὴ συγκριτικὴ μελέτη μεταξὺ τῆς ἐθνικῆς ἀσκήσεως τοῦ ἑλληνορρωμαϊκοῦ κόσμου καὶ τῆς χριστιανικῆς ἀσκήσεως.
Ἐξετάζονται:
Ι ἡ ἱερατικὴ ἄσκηση,
ΙΙ ἡ φιλοσοφικὴ ἄσκηση,
ΙΙΙ ἡ χριστιανικὴ ἄσκηση, oἱ ἀναλογίες καὶ διαφοροποιήσεις μεταξὺ ἐθνικῶν καὶ χριστιανικῶν μορφῶν ἀσκητισμοῦ.

2. Ἡ Παραβιβλικὴ Ἄσκησις τῶν Ἐβραίων*
Μελέτη περὶ τῶν Ἐσσαίων καὶ Θεραπευτῶν, ὅπως παρουσιάζονται στὴν Ἰουδαϊκὴ καὶ Χριστιανικὴ γραμματεία, καὶ ἡ σχέση τους μὲ τὴ χριστιανικὴ ἀσκητικὴ παράδοση.

3. Ἡ Χριστιανικὴ Ἄσκησις μέχρι τὴν Ἀναχώρησιν(μέχρι τὸν γ΄ μ.Χ. αἰῶνα)*
Ἱστορικὴ καὶ θεολογικὴ προσέγγιση τῶν πρώτων μορφῶν χριστιανικοῦ ἀσκητισμοῦ, τοῦ παρθενικοῦ ἰδεώδους, τῶν ἐκκλησιαστικῶν χηρῶν καὶ τῶν πρώτων ἀσκητικῶν κοινοτήτων.

4. Ἡ Ἀσκητικὴ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης

5. Ἡ Ἀσκητικὴ τῆς Καινῆς Διαθήκης

Ἔργα ποὺ ἐξετάζουν τὴ θεία θεμελίωση τῆς χριστιανικῆς ἀσκήσεως μέσα ἀπὸ τὴ βιβλικὴ καὶ πατερικὴ παράδοση.

6. Ἡ Μυστικὴ Θεολογία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας*(Θεσσαλονίκη 2019)

Σπουδαῖο θεολογικὸ σύγγραμμα γιὰ τὴν πράξη καὶ θεωρία τῆς μυστικῆς ζωῆς, τὴ νοερὰ προσευχὴ, τὴ θέωση καὶ τὴν πνευματικὴ ἀναγωγὴ τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸν Θεό. 7. Διερευνήσεις στὸ πεδίο τῆς Νηπτικῆς Ψυχολογίας
Μελέτη τοῦ ψυχοσωματικοῦ βίου τοῦ ἀνθρώπου ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῆς πατερικῆς καὶ μυστικῆς θεολογίας.

Γ΄. Ἁγιολογικὰ – Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία

1. Οἱ Ἅγιοι τῆς Θράκης
Ἐκδοτικὴ σειρὰ ἀφιερωμένη στὶς ἁγιολογικὲς μορφὲς τῆς Θράκης, οἱ ὁποῖες στήριξαν τὸν Θρακικὸ Ἑλληνισμὸ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας.

Στὴ σειρὰ αὐτὴ περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔργα:

1. Δῆμος Ρουμελιώτης, ὁ Νεομάρτυς ἀλιεὺς ἀπὸ τὴ Μακρὰ Γέφυρα τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης.

2 Ὁ Ἅγιος Κύριλλος ΣΤ΄ (1775–1821), ὁ Ἐθνοϊερομάρτυς Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως
Βιογραφικὴ καὶ ἱστορικὴ μελέτη γιὰ τὸν Πατριάρχη Κύριλλο ΣΤ΄, τὴν ἐκκλησιαστικὴ του δράση καὶ τὸ μαρτύριό του.
Ἱστορικὲς καὶ ἀρχαιολογικὲς ἐργασίες σχετικὲς μὲ τὴν περιοχή καὶ τὴν πολιτιστικὴ της παράδοση.

Δ΄. Παιδεία – Ἱστορία τοῦ Γένους –

1. Ἡ Παιδεία στὴν Πάτμο ἀπὸ τὸ 1713 μέχρι τὸ 1900*
Ἱστορικὴ μελέτη γιὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴ παράδοση τῆς Πάτμου καὶ τὴν προσφορὰ τῆς Πατμιάδος Σχολῆς στὸ Γένος.

2. Ἡ Παιδεία στὴν Πάτμο κατὰ τὴ Βυζαντινὴ καὶ Μεταβυζαντινὴ Ἐποχή (1088–1700)
Ἔρευνα γιὰ τὴν καλλιέργεια τῶν γραμμάτων στὴν Πατμιάδα Ἐκκλησιαστική Σχολή καί στην ἱερά Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου τῇ συμβολῇ σημαντικῶν Διδασκάλων.

3. Ὁ Μέγας Διδάσκαλος τοῦ Γένους Ἅγιος Μακάριος Ἱεροδιάκονος Καλογερᾶς (+1737). 1994
Μελέτη γιὰ τὸν σπουδαῖο παιδαγωγὸ καὶ φωτιστὴ τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ.

4. Κωνσταντῖνος Γορδάτος, Διδάσκαλος Χίου (ιη΄ αἰ.).
Ἔρευνα γιὰ τὸν λόγιο Κωνσταντῖνο Γορδάτο καὶ τὴ συμβολὴ του στὴ Σχολὴ τῆς Πάτμου, μὲ δημοσίευση σημαντικοῦ σώματος ἐπιστολῶν.

5. Ἡ Παιδαγωγικὴ τῆς Βίβλου
Θεολογικὴ καὶ παιδαγωγικὴ προσέγγιση τῆς θείας παιδαγωγίας μέσα ἀπὸ τὴν Παλαιὰ καὶ Καινὴ Διαθήκη καὶ τὴν Ἑλληνοχριστιανικὴ παράδοση.

Ε΄. Ἱεραποστολὴ – Πνευματικὴ Διακονία

1. Ἡ Ἱεραποστολὴ στὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία.

Ἔργο ἀφιερωμένο στὴ διαχρονικὴ ἀποστολικὴ μέριμνα τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου, μὲ βάση τὴν εὐαγγελικὴ ἐντολὴ τοῦ Κυρίου.
ΣΤ΄. Πατμιακὲς Μελέτες – Προσκυνηματικὰ Ἔργα

2. Τὸ Ἱερὸ Σπήλαιο τῆς Ἀποκαλύψεως Πάτμου
Σύντομος προσκυνηματικὸς καὶ θεολογικὸς ὁδηγὸς γιὰ τὸ ἱερὸ Σπήλαιο τῆς Ἀποκαλύψεως, μὲ στοιχεῖα ἱστορίας, ἀρχαιολογίας καὶ τοπικῆς παραδόσεως.

Ἐπίλογος

Τὸ ἔργο, ἡ πορεία και ἡ παρουσία τοῦ μακαριστοῦ Πατρός Ἀρχιμανδρίτου Ναυκρατίου Τσουλκανάκη στοιχειοθετοῦν τήν σημαίνουσα καί ζῶσα παράμετρο τῆς πρόταξης τῆς ὀρθόδοξης πνευματικότητας σέ ἄγονους καιρούς.

Τήν Ἀκαδημαϊκή καί Πατερικὴ θεμελίωση τῆς ἀδήρρητης ἀνάγκης τῆς ἐναργοῦς καί διαχρονικῆς παρουσίας τῆς Ὀρθοδόξου παράδοσεως. Ὠς ἐνεργοῦ πόλου και ἄξονα τῆς Παιδείας τοῦ Νεώτερου Ἑλληνισμοῦ. Τῆς Ἀληθοῦς Παιδεία τοῦ ἔσω ἀνθρώπου.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Στήν πρώτη φωτογραφία κατά τήν ἱερά ἐκδημία τοῦ Ἁγίου Ἀμφιλοχίου διακρίνεται ὀ Πατέρας Ναυκράτιος νεαρός ἰερεύς μέ γυαλιά - πρῶτος πάνω δεξιά .

Στήν δεύτερη φωτογραφία εἶναι ὁ νεαρός ἰερέας μαζί μέ τόν Γέροντα Παῦλο Νικηταρᾶ στό χῶρο τοῦ ἰεροῦ Ἡσυχαστηρίου Λουκακίων Πάτμου.

Πηγή-Φωτό: https://www.romfea.gr/katigories/10-apopseis/76636-draksasthe-paideias-eis-mnimin-tou-patros-nafkratiou-tsoulkanaki 

Άγιος Παχώμιος ο Μέγας: ο ιδρυτής του Κοινοβιακού Μοναχισμού

Εάν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επιλέξτε το απαιτούμενο κείμενο και πατήστε Ctrl+Enter ή Υποβολή σφάλματος για να το αναφέρετε στους συντάκτες.
Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επιλέξτε το με το ποντίκι και πατήστε Ctrl+Enter ή αυτό το κουμπί Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επισημάνετε το με το ποντίκι και κάντε κλικ σε αυτό το κουμπί Το επισημασμένο κείμενο είναι πολύ μεγάλο!
Διαβάστε επίσης