Τροποποιείται ο Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Κύπρου με απλή πλειοψηφία;
Γράφει ο Δρ. Αναστάσιος Βαβούσκος, Δικηγόρος, Άρχων Ασηκρήτης της Μ.τ.Χ.Ε.
Εδώ και αρκετό καιρό ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ. Γεώργιος έχει θέσει ως κεντρικό ζήτημα της θητείας του την τροποποίηση του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου. Φαίνεται, μάλιστα, να αποδέχεται την άποψη, ότι αυτή – η τροποποίηση – μπορεί να γίνει και με απλή πλειοψηφία των μελών της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου, μη απαιτουμένης της ενισχυμένης πλειοψηφίας των ¾, που προβλέπει ο Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Κύπρου.
Ας δούμε, λοιπόν, καταρχήν τα κύρια σημεία των απόψεων του Αρχιεπισκόπου Κύπρου και στην συνέχεια και το ζήτημα του είδους της απαιτουμένης πλειοψηφίας.
Κύρια σημεία της προτάσεως του Μακαριωτάτου, όπως αυτά προκύπτουν από τα κατά καιρούς δημοσιεύματα, είναι τα εξής:
Α. κατάργηση της συμμετοχής του λαϊκού στοιχείου στην εκλογή επισκόπων και μητροπολιτών, όχι όμως στην εκλογή του Αρχιεπισκόπου.
Την άποψη για την γενική κατάργηση του λαϊκού στοιχείου στις εκλογές αρχιερέων και Αρχιεπισκόπου – και όχι μόνο για την εκλογή Επισκόπων και Μητροπολιτών – την είχα προτείνει προ τεσσάρων ετών, με σχετικό άρθρο μου, που είχε δημοσιευθεί τότε αλλά είχα κατηγορηθεί αδίκως ως ο «λαγός» τότε του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Συνεπώς, εκφράζω την ικανοποίηση μου, διότι ο Μακαριώτατος ασπάζεται την άποψη μου, λυπούμαι όμως που θα την περιορίσει, εξαιρώντας την εκλογή του Αρχιεπισκόπου Κύπρου. Έτσι, η πρόταση τροποποιήσεως θα είναι ελλειπής.
Β. απλοποίηση της διαδικασίας ενώπιον των εκκλησιαστικών δικαστηρίων της Εκκλησίας της Κύπρου. Και αυτή η πρόταση – καταρχήν – με ικανοποιεί, διότι και για αυτό το θέμα έχω ήδη διατυπώσει τις απόψεις μου με αφορμή τον χειρισμό της υποθέσεως της Ιεράς Μονής Αββακούμ, υποστηρίζοντας την απλοποίηση της διαδικασίας, ώστε να είναι πιο συμβατή με τους ιερούς κανόνες και τα θέσμια της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Όμως, εξ όσων αντιλαμβάνομαι, η σκέψη αυτή του Μακαριωτάτου έχει ως αφετηρία την εισέτι εκκρεμή αυτή υπόθεση, και προσανατολίζεται σε αλλαγές εκείνων μόνον των διατάξεων, που κατά την εξέλιξη της ανωτέρω υποθέσεως κατέστησαν σαφή της αδυναμία της Εκκλησίας της Κύπρου να ανταπεξέλθει στην εφαρμογή της εκκλησιαστικής διαδικασίας. Ιδίως, όταν μεταξύ των φημολογούμενων αλλαγών είναι η κατάργηση της παραστάσεως δικηγόρου, η οποία έχει ως αφορμή τον δικό μου αποκλεισμό από την παράσταση μου ως συνηγόρου μελών της Αδελφότητας της Ιεράς Μονής Αββακούμ ενώπιον του Συνοδικού Δικαστηρίου. Αλλά τέτοιες αφορμές δεν οδηγούν εκ των πραγμάτων και σε εύστοχη τροποποίηση.
Την τελευταία διαπίστωση ενισχύει – δυστυχώς – και η είδηση που ανέγνωσα στον τύπο της Κύπρου (βλ. άρθρο του δημοσιογράφου Βάσου Βασιλείου), ότι με βάση προφορικές γνωματεύσεις που έχει ενώπιον του ο Μακαριώτατος, απαιτείται απλή πλειοψηφία των μελών της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου.
Η άποψη αυτή, που κατά το άρθρο φέρεται να υιοθετεί και ο Μακαριώτατος, είναι εντελώς εσφαλμένη και παγιδεύει τον Αρχιεπίσκοπο σε μία άκυρη διαδικασία και θα εξηγήσω αμέσως γιατί.
Συμφώνως προς το άρθρο 92 του Καταστατικού Χάρτη «Τροποποίηση του Καταστατικού Χάρτη είναι δυνατή με απόφαση της Ιεράς Συνόδου, που λαμβάνεται με πλειονοψηφία των τριών τετάρτων των μελών της, επιφυλασσομένης της διατάξεως του άρθρου 2 παρ. 2».
Πριν προχωρήσουμε όμως στην ερμηνεία του άρθρου 92, ας δούμε, τι λέει, και το άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη. Το άρθρο 2:
α) στην πργφ. 1 ορίζει από πόσες αρχιερατικές επαρχίες απαρτίζεται η Εκκλησίας της Κύπρου, τις οποίες και απαριθεί,
β) στην πργφ. 2 ορίζει, ότι η κατά τα ανωτέρω συγκρότηση των επαρχιών μπορεί να τροποποιηθεί (δηλαδή να μεταβληθεί ο αριθμός τους) μόνο με απόφαση της Ιεράς Συνόδου, για την λήψη της οποίας απαιτείται αυξημένη πλειονοψηφία των τριών τετάρτων των μελών της και συναίνεση του οικείου Αρχιερέως
Από τα παραπάνω δύο άρθρα προκύπτει, ότι:
1) για την τροποποίηση οποιασδήποτε διατάξεως του καταστατικού χάρτη απαιτείται πλειοψηφία των τριών τετάρτων των μελών της συνόδου (άρθρο 92),
2) για την τροποποίηση του αριθμού των αρχιερατικών επαρχιών της Εκκλησίας της Κύπρου απαιτείται επίσης πλειοψηφία των τριών τετάρτων των μελών της συνόδου (άρθρο 2 πργφ. 2), μόνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση απαιτείται επιπλέον και η συναίνεση του οικείου αρχιερέως. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, της επιπλέον προϋποθέσεως της συναινέσεως του οικείου αρχιερέως, υπάρχει η επιφύλαξη στο άρθρο 92.
Άρα, για να τροποποιηθεί ο καταστατικός χάρτης της εκκλησίας της Κύπρου, απαιτείται σαφώς αυξημένη πλειοψηφία των τριών τετάρτων των μελών της Ιεράς Συνόδου και δεν αρκεί η απλή πλειοψηφία των μελών αυτής.
Συνεπώς όποιος διαβεβαίωσε και συνεχίζει να διαβεβαιώνει τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Κύπρου, ότι αρκεί η απλή πλειοψηφία, είτε δεν γνωρίζει βασικές αρχές του Δικαίου και τί λέει ακριβώς ο Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Κύπρου, είτε γνωρίζει αλλά συμβουλεύει εν γνώσει του εσφαλμένως τον Μακαριώτατο, σύροντας τον σε λάθος επιλογές και εν τέλει σε άκυρη τροποποίηση.
Η ευθύνη, όμως, από μία τέτοια συμβουλή είναι βαρεία. Βαρύτερη, όμως, είναι προσβολή του κύρους του Μακαριωτάτου και της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου.
Εκείνο, δε, το οποίο επιθυμώ, να τονίσω, είναι, ότι η διάταξη του άρθρου 92 του Καταστατικού Χάρτη είναι σαφής και ξεκάθαρη. Και όταν το «γράμμα» του νόμου είναι σαφές, δεν προσφεύγουμε ποτέ στο «πνεύμα» του νόμου.
Βασική αρχή του Δικαίου, η οποία όταν παραβιάζεται, δεν οδηγεί σε ερμηνεία του νόμου αλλά σε διαστρέβλωση του νόμου.
Αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει και το άρθρο 7 του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου, το οποίο ορίζει:
α) στην πργφ. 1 ότι η Ιερά Σύνοδος έχει το τεκμήριο αρμοδιότητας και κατά συνέπεια, διασκέπτεται και αποφασίζει για κάθε εκκλησιαστική υπόθεση, για την οποία δεν υπάρχει ρητή πρόβλεψη από τους ιερούς κανόνες και τον Καταστατικό Χάρτη,
β) στην πργφ. 3 ότι η Ιερά Σύνοδος ερμηνεύει αυθεντικώς τις διατάξεις του Καταστατικού Χάρτη, συντάσσει και ψηφίζει κανονιστικές πράξεις για τη ρύθμιση εκκλησιαστικών θεμάτων, για τα οποία δεν υπάρχει ειδικότερη πρόβλεψη στον Καταστατικό Χάρτη.
Στην περίπτωση, όμως, του άρθρου 92, ζήτημα δεν τίθεται, διότι και ρητή πρόβλεψη στο άρθρο αυτό υπάρχει αλλά και η ειδικότερη ρύθμιση που υπάρχει στο άρθρο 2 πργφ. 2 είναι επίσης σαφής, αν και ρυθμίζει διαφορετικό ζήτημα.
Θέμα, λοιπόν, ερμηνείας δεν υφίσταται, ούτε και από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Κύπρου με βάση το άρθρο 7.
Είναι αδιαμφισβήτητο και αδιαπραγμάτευτο γεγονός, ότι η τροποποίηση οποιασδήποτε διατάξεως του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου επιτυγχάνεται, εφόσον την ψηφίσουν τα τρία τέταρτα των μελών της Ιεράς Συνόδου, πλήν της περιπτώσεως που αυξάνεται ο αριθμός των επαρχιών, οπότε εκτός από τη σύμφωνη γνώμη των τριών τετάρτων των μελών της Ιεράς Συνόδου, απαιτείται και η σύμφωνη γνώμη του οικείου Αρχιερέως. Μόνον αυτό.
Καλοστημένο σκηνικό λάσπης εις βάρος του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού
