Όντως η Ορθόδοξη Εκκλησία Τσεχίας αποτελεί κίνδυνο για εθνική ασφάλεια;
Αντιφάσεις, ελλιπή στοιχεία και επιφανειακή γνώση καταλογίζει στην Ακαδημία Επιστημών της Τσεχίας το μέλος του Επαρχιακού Συμβουλίου Πράγας, Jakub Jiří Jukl.
Πρόσφατα, η συντακτική ομάδα της ΕΟΔ στη Τσεχία δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «Η Τσεχική Ορθόδοξη Εκκλησία ως απειλή για την ασφάλεια», που δημοσιεύτηκε στην πύλη Dingir, το οποίο ήταν αφιερωμένο στην παρουσίαση της έκθεσης «Κίνδυνοι ασφαλείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας». Η παρουσίαση αυτή πραγματοποιήθηκε στις 14 Ιανουαρίου στην Ακαδημία Επιστημών της Τσεχίας και δεν ήταν ανοιχτή στο κοινό κατά τη στιγμή της παρουσίασής της.
Πριν από λίγες ημέρες, η Ακαδημία Επιστημών της Τσεχικής Δημοκρατίας δημοσίευσε το έγγραφο. Η συντακτική ομάδα της ΕΟΔ στη Τσεχία κατάφερε στη συνέχεια να λάβει ένα σχόλιο από τον Jakub Jiří Jukl, μέλος του Επαρχιακού Συμβουλίου της Ορθόδοξης Επαρχίας της Πράγας, ο οποίος σχολίασε το περιεχόμενο του εγγράφου.
Παρακάτω παρατίθεται το πλήρες κείμενο του σχολίου του.
Το έγγραφο που δημοσιεύτηκε από την Ακαδημία Επιστημών της Τσεχικής Δημοκρατίας (εδώ PP_03 εντός 20st.cdr) δίνει με την πρώτη ματιά την εντύπωση μιας επιστημονικά επεξεργασμένης ανάλυσης. Αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι. Οι συντάκτες του όχι μόνο επιδεικνύουν μόνο μια επιφανειακή γνώση της ζωής της τοπικής μας Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά σε ορισμένα σημεία δίνει ακόμη και την εντύπωση ότι σίγουρα δεν προχώρησαν «sine ira et studio» («χωρίς θυμό και πάθος»), κάτι που θα έπρεπε να είναι καθήκον κάθε ειδικού.
Ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούν τη συσχέτιση της Ορθοδοξίας της Τσεχίας με την κατάσταση στην Ουκρανία υποδηλώνει ότι είναι δέσμιοι μιας μονόπλευρης αφήγησης και αρνούνται να δουν την κατάσταση σε αυτή τη χώρα σε όλη της την πολυπλοκότητα.
Ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ρωσία είναι σαφώς ο επιτιθέμενος (και εδώ μπορεί κανείς να συμφωνήσει με τους συντάκτες) και φέρει την κύρια ευθύνη για το ξέσπασμα του πολέμου το 2022, τα γεγονότα στην ίδια την Ουκρανία, τουλάχιστον από το 2014 (και σε εκκλησιαστικά ζητήματα από την ανεξαρτησία το 1991), δεν έχουν πλέον μια τόσο απλή ερμηνεία. Η διαμάχη μεταξύ δύο (ή και τριών) Ορθόδοξων εκκλησιών στην Ουκρανία, στην οποία η Κωνσταντινούπολη παρενέβη σημαντικά και τελικά πολύ ανελέητα, ακόμη και του ίδιου του κράτους, ο περιορισμός των γλωσσικών δικαιωμάτων του ρωσόφωνου πληθυσμού της Ουκρανίας (από τους οποίους υπάρχουν περίπου οι μισοί, συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Προέδρου Ζελένσκι), τα γεγονότα γύρω από το Μαϊντάν το 2014, η ανατροπή του τότε Προέδρου Γιανουκόβιτς και η επακόλουθη ένοπλη σύγκρουση στο Ντονμπάς - όλα αυτά είναι πράγματα στα οποία δεν πρέπει να πέσουμε στην προπαγάνδα και στις γνωστές αφηγήσεις. Ούτε από τη μία (ρωσική) πλευρά ούτε από την άλλη.
Για την κατανόηση (όχι μόνο) της εκκλησιαστικής κατάστασης στην Ουκρανία, δεν είναι τόσο σημαντικό το γεγονός ότι οι συντάκτες του εγγράφου πιθανότατα αντιφάσκουν με την πραγματικότητα με τη μονόπλευρη ερμηνεία των γεγονότων, αλλά πάνω απ' όλα ότι θα διαφωνούσαν με ένα αρκετά σημαντικό μέρος της ουκρανικής κοινωνίας. Στην περίπτωσή μας, με τον προαναφερθέντα «φιλορωσικό προσανατολισμένο κλήρο» και ίσως ακόμη και με τους πιστούς. Αυτοί οι άνθρωποι στην Ουκρανία, σε αντίθεση με τους συντάκτες της μελέτης, έχουν ζήσει τη ζωή τους, γνωρίζουν τι συνέβαινε σε αυτή τη χώρα, πώς λειτουργούσαν τα πράγματα, τι ακολούθησε το 2014. Αν έχουν οποιεσδήποτε θέσεις, αυτές δίνονται σε μεγάλο βαθμό από την εμπειρία τους. Η οποία φυσικά δεν χρειάζεται να είναι αντικειμενική, αλλά ποτέ δεν είναι. Δεν μπορούμε πραγματικά να το δικαιολογήσουμε λέγοντας ότι υπάρχουν «x εκατομμύρια» φιλορώσοι συνεργάτες στην Ουκρανία.
Βλέπω μια άλλη μεθοδολογική παγίδα αυτού του έργου στο γεγονός ότι επαναλαμβάνει τον ισχυρισμό περί «φιλορωσικών θέσεων» - όσο πιο αόριστα, τόσο πιο συχνά. Ποιες είναι αυτές οι φιλορωσικές θέσεις ή ακόμα και η «υποστήριξη του ρωσικού ιμπεριαλισμού»; Οι συντάκτες δεν αναλύουν πολύ αυτό το θέμα, και αν τελικά το φτάσουν, τα επιχειρήματά τους είναι αρκετά αδύναμα.
Πρέπει να ειπωθεί ότι τα τελευταία τέσσερα χρόνια, εμείς στην Τσεχική Δημοκρατία έχουμε βιώσει πώς είναι να κατηγορούμαστε για «φιλορωσικές συμπεριφορές». Αρκεί να παρεκκλίνουμε μόνο ελαφρώς από την καθορισμένη κατεύθυνση: «Η Ρωσία είναι μια κακή αυτοκρατορία, μεθυσμένοι αγρότες κλέβουν πατατάκια, ο Πούτιν πεθαίνει από καρκίνο, ο ρωσικός στρατός σύντομα θα καταρρεύσει, η Ουκρανία κερδίζει, δόξα στους ήρωες και δεν υπάρχουν Μπαντεριστές εκεί». Οι περισσότεροι άνθρωποι που κατηγορούνται για φιλορωσικές συμπεριφορές στη χώρα μας απλώς αρνούνται να παπαγαλίσουν αυτό το μάντρα και προσπαθούν να δουν ολόκληρο τον πόλεμο ρεαλιστικά. Φυσικά, δεν αρνούμαι ότι μπορεί να υπάρχουν κάποιοι φιλορώσοι συνεργάτες εδώ. Αυτό ακριβώς...
Και εδώ έγκειται η μεγαλύτερη αδυναμία όλου του έργου. Ως Ορθόδοξος πιστός και μέλος του Επαρχιακού Συμβουλίου της Ορθόδοξης Επαρχίας της Πράγας, σίγουρα δεν θέλω η λειτουργία της εκκλησίας μας να επηρεάζεται από συνεργάτες οποιασδήποτε ξένης δύναμης. Έτσι, περίμενα από τους συντάκτες του εγγράφου να παράσχουν στους αναγνώστες ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τέτοιους κινδύνους ασφαλείας. Αλλά εδώ είναι που αποτυγχάνουν περισσότερο.
Θα περιμέναμε να βρούμε κάτι τέτοιο στην ενότητα «Επιλεγμένες Περιπτώσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Τσεχική Δημοκρατία». Στην προηγούμενη ενότητα Κίνδυνοι για την Ασφάλεια της Ορθόδοξης Εκκλησίας, μάθαμε το πολύ ότι ορισμένοι κληρικοί κάνουν λαθρεμπόριο αλκοόλ και τσιγάρων από την Ουκρανία, καθώς και ανθρώπων - ναι, αυτό έχει αυξηθεί πρόσφατα, και αυτοί είναι απλώς πρόσφυγες πολέμου. Συγκεκριμένα, άνδρες που οι ουκρανικές αρχές θα εμπόδιζαν να φύγουν από τη χώρα και θα τους έπαιρναν στο μέτωπο. Δεδομένου ότι η Τσεχική Δημοκρατία δεν επιστρέφει άνδρες σε ηλικία στράτευσης στην Ουκρανία και τους χορηγεί το καθεστώς των προσφύγων πολέμου, αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα από την άποψη του τσεχικού δικαίου.
Και τώρα στο κεφάλαιο «Επιλεγμένες Περιπτώσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Τσεχική Δημοκρατία». Ο τίτλος έχει σκόπιμα σχεδιαστεί με τόσο γενικό τρόπο, επειδή τότε ήταν δυνατό να κρυφτούν από κάτω δύο ζητήματα που σχετίζονται με την Αυλή του Πατριαρχείου Μόσχας. Δεν θα σχολιάσω αυτά, επειδή είναι φυσικά πολύ πιθανό η Εκκλησία του Πατριαρχείου Μόσχας να υποστηρίζει τη ρωσική πολιτική. Απλώς για να σας δώσω μια ιδέα: στην Τσεχική Δημοκρατία υπάρχει μία εκκλησία στο Κάρλοβι Βάρι, και στην απογραφή του 2021, 497 πιστοί δήλωσαν ότι ανήκουν σε αυτήν.
Φυσικά, η κύρια ορθόδοξη εκκλησία στη χώρα μας είναι η Ορθόδοξη Εκκλησία στις Τσεχικές Χώρες, στην οποία προσχώρησαν πάνω από 40.000 πιστοί το 2021 και η οποία φροντίζει επίσης πνευματικά δεκάδες ή μάλλον εκατοντάδες χιλιάδες πιστούς μεταξύ τους και Ουκρανούς πρόσφυγες που ήρθαν στην Τσεχία μετά το 2022.
Αλλά από τις επτά περιπτώσεις που σχετίζονται με την Ορθόδοξη Εκκλησία στις Τσεχικές χώρες, οι πέντε είναι καθαρά οικονομικής φύσης, συμπεριλαμβανομένης της αποξένωσης του μοναστηριού στο Λοντένιτσε. Η περιγραφή ολόκληρης της υπόθεσης δείχνει ότι οι συντάκτες της μελέτης δεν κατάλαβαν καθόλου την πραγματική κατάσταση. Ναι, η Ορθόδοξη Επαρχία της Πράγας έχει οικονομικά προβλήματα. Αυτό είναι γεγονός. Η έναρξη της ανάκλησης της άσκησης ειδικών δικαιωμάτων από το Τσεχικό Υπουργείο Εσωτερικών σχετίζεται επίσης με αυτό. Και αυτό δικαιολογείται πραγματικά από την οικονομική κατάσταση, όχι από τις απειλές για την ασφάλεια. Αλλά τι σχέση έχει αυτό με το θέμα ολόκληρου του εγγράφου «Κίνδυνοι για την ασφάλεια της Ορθόδοξης Εκκλησίας»; Τι μαρτυρά αυτό, τι αποδεικνύει - εκτός από την κακή διαχείριση; Ναι, ίσως κάποιος θα μπορούσε να προσφέρει χρήματα στην εκκλησία για κάτι... αλλά ας αποδείξουν οι συντάκτες ότι συνέβη κάτι τέτοιο. Εμείς, ως μέλη της εκκλησίας, θα ενδιαφερόμασταν πραγματικά πολύ για αυτό, ώστε να μπορέσουμε να εργαστούμε με αυτές τις πληροφορίες.
Δύο άλλοι ισχυρισμοί, καθαρά θεωρητικοί, αφορούν κάποια ρωσική επιρροή στην εκκλησία, δηλαδή ότι κάποια στιγμή το 2023, ο Αρχιεπίσκοπος της Πράγας Μιχαήλ τράβηξε μια φωτογραφία με τη ρωσική συμμορία μοτοσικλετιστών Night Wolves, η οποία συνδέεται με κάποιο τρόπο με τη ρωσική κυβέρνηση. Λοιπόν, ίσως (πιθανώς) να συνδέεται. Αλλά θεωρώ ότι αυτό είναι θλιβερά ανεπαρκές για να κατηγορηθεί η Ορθόδοξη Εκκλησία στις Τσεχικές χώρες για κάποιο είδος «υποστήριξης του ρωσικού ιμπεριαλισμού». Η τελευταία περίπτωση είναι η μακροχρόνια συνεργασία του ιερέα του Μπρνο, Γιόζεφ Φέισακ, με τη συμμορία Night Wolves, οι οποίοι λέγεται ότι χρηματοδοτούν την εκκλησία του. Και αυτό θα έπρεπε να είναι όλο.
Υπάρχει μάλιστα μία πρόταση στο τέλος: «Γίνεται λόγος για τη χρήση κονδυλίων της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας για έργα στην Τσεχική Δημοκρατία και τη Σλοβακία».
Ποιος το λέει; Πού συμβαίνει; Ερωτήσεις, πολλές ερωτήσεις. Αυτό ακριβώς πρέπει να μας πουν οι συντάκτες του εγγράφου. Αυτό ενδιαφέρει όχι μόνο τα μέλη της εκκλησίας, αλλά και το κοινό. Πώς ασκείται ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ η ρωσική επιρροή στην Ορθόδοξη Εκκλησία στις Τσεχικές Χώρες; Και αυτό ακριβώς δεν είδαμε σε ολόκληρο το έργο. Γιατί μόνο όταν γνωρίζουμε για συγκεκριμένους κινδύνους ασφαλείας, θα μπορέσουμε ως εκκλησία να τους αντιμετωπίσουμε. Και τολμώ να πω ότι κανείς στην Ορθόδοξη Εκκλησία στις Τσεχικές Χώρες δεν θέλει να αποτελεί κίνδυνο για την ασφάλεια κανενός.
Jakub Jiří Jukl, μέλος του Επαρχιακού Συμβουλίου της Ορθόδοξης Επαρχίας της Πράγας.
Νωρίτερα η ΕΟΔ έγραψε για αναστολή συμμετοχής Ορθόδοξης Εκκλησίας Τσεχίας από το Οικουμενικό Συμβούλιο.
