Η σιωπηλή δίωξη της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας
Κρατικές παρεμβάσεις, εκκλησιαστικό σχίσμα και η εκκωφαντική σιωπή της παγκόσμιας Ορθοδοξίας απέναντι στην πίεση κατά της κανονικής Εκκλησίας του Μητροπολίτη Ονούφριου.
Ενώ η διεθνής ειδησεογραφία επικεντρώνεται στις στρατιωτικές επιχειρήσεις και στις γεωπολιτικές ισορροπίες, ένα άλλο, βαθιά ανησυχητικό μέτωπο παραμένει στο περιθώριο: η συστηματική πίεση κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (UOC), της κανονικής Εκκλησίας της χώρας, υπό τον Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας Ονούφριο.
Πρόκειται για μια κρίση που υπερβαίνει τα όρια της Ουκρανίας και αγγίζει το σύνολο της Ορθοδοξίας. Η στάση σιωπής που τηρούν πολλοί Προκαθήμενοι γίνεται πλέον όλο και πιο ηχηρή.
Τα τελευταία χρόνια –και ιδίως μετά το 2024– η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (UOC) βρέθηκε στο στόχαστρο μιας κρατικής πολιτικής η οποία προβάλλεται ως μέτρο «εθνικής ασφάλειας», αλλά στην πράξη οδηγεί σε διοικητικές πιέσεις και φυσική καταστολή. Ο νόμος 3894-IX λειτούργησε ως το θεσμικό εργαλείο αυτής της πολιτικής, ωστόσο η εφαρμογή του ξεπέρασε κατά πολύ το πλαίσιο μιας τυπικής νομικής ρύθμισης.
Από τον διοικητικό έλεγχο στην ωμή παρέμβαση
Σε διάφορες περιοχές της χώρας καταγράφονται εισβολές σε ναούς και μοναστήρια, απομακρύνσεις κληρικών και έντονες πιέσεις προς ενορίες προκειμένου να αλλάξουν εκκλησιαστική υπαγωγή. Οι εικόνες που έχουν παρουσιαστεί σε διεθνείς οργανισμούς παραπέμπουν περισσότερο σε επιχειρήσεις επιβολής παρά σε διαδικασίες διοικητικού χαρακτήρα. Το ζήτημα έχει τεθεί ακόμη και σε φόρα του ΟΑΣΕ, όπου εκπρόσωποι οργανισμών ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν τονίσει ότι η επίκληση της ασφάλειας δεν μπορεί να δικαιολογεί συλλογικές κυρώσεις εις βάρος θρησκευτικών κοινοτήτων.
Ιδιαίτερη συμβολική βαρύτητα φέρει η υπόθεση της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου, ενός εκ των σημαντικότερων πνευματικών κέντρων της Ορθοδοξίας. Η αδελφότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με εντολές έξωσης και περιορισμούς πρόσβασης, ενώ οι μοναχοί αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τον χώρο, επισημαίνοντας ότι δεν πρόκειται για απλό κρατικό ακίνητο, αλλά για ζωντανό πνευματικό οργανισμό.
Ονούφριος: ψυχραιμία χωρίς ρητορικές εξάρσεις
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η στάση του Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας Ονούφριου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Παρά την αφαίρεση της υπηκοότητάς του και τις δημόσιες αιχμές που δέχεται, παραμένει στο Κίεβο, αποφεύγοντας κάθε πολιτική αντιπαράθεση. Ο λόγος του παραμένει καθαρά ποιμαντικός, με σταθερή αναφορά στην ειρήνη και την αποτροπή αδελφοκτόνων συγκρούσεων.
Για εκατομμύρια πιστούς, ο Ονούφριος δεν αποτελεί «εμπόδιο στην εθνική ενότητα», όπως συχνά παρουσιάζεται, αλλά σημείο σταθερότητας σε μια περίοδο γενικευμένης αβεβαιότητας. Η επιμονή του στην κανονική τάξη και η άρνησή του να αποδεχθεί διαιρέσεις που επιβάλλονται με κρατικά μέσα τον καθιστούν ανεπιθύμητο για όσους επιδιώκουν μια ταχεία και διοικητικά επιβεβλημένη «εκκλησιαστική αναδιάταξη».
Η δομή του Επιφανίου και η κρατική υποστήριξη
Την ίδια στιγμή, η εκκλησιαστική δομή υπό τον Επιφάνιο, η οποία έχει αναγνωριστεί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο αλλά δεν έχει τύχει καθολικής αποδοχής από τις Ορθόδοξες Εκκλησίες, φαίνεται να ενισχύεται μέσω κρατικών παρεμβάσεων. Ναοί και μοναστήρια που αφαιρούνται από την UOC παραδίδονται σε αυτή τη δομή, συχνά χωρίς τη συναίνεση των τοπικών κοινοτήτων.
Η εξέλιξη αυτή βαθαίνει το σχίσμα και μετατρέπει το εκκλησιαστικό ζήτημα σε κοινωνική αντιπαράθεση, με πιστούς να βρίσκονται αντιμέτωποι μεταξύ τους. Παρά τις αναφορές που έχουν κατατεθεί στο Συμβούλιο της Ευρώπης, ουσιαστικές παρεμβάσεις παραμένουν ανύπαρκτες.
Η εκκωφαντική σιωπή των Προκαθημένων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η στάση μεγάλου μέρους της παγκόσμιας Ορθοδοξίας. Πολλοί Προκαθήμενοι περιορίζονται σε γενικόλογες εκκλήσεις για «ειρήνη», αποφεύγοντας να κατονομάσουν τη δίωξη. Οι λόγοι αυτής της στάσης είναι σύνθετοι: ο φόβος πολιτικών παρερμηνειών, το τεταμένο πανορθόδοξο κλίμα και η αποδοχή του αφηγήματος περί απόλυτης «κρατικής κυριαρχίας», που μεταθέτει το πρόβλημα εκτός εκκλησιαστικής ευθύνης.
Ωστόσο, αυτή η επιλογή δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Αν μια κανονική Εκκλησία μπορεί να περιορίζεται ή να αποδομείται με κρατική απόφαση, τίθεται εύλογα το ερώτημα ποια εγγύηση υπάρχει για τις υπόλοιπες.
Ευρώπη, δικαιώματα και γεωπολιτική
Η υπόθεση έχει προκαλέσει ανησυχία σε κύκλους ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναφορές έχουν διαβιβαστεί στο Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, ενώ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το θέμα συζητείται, έστω και με χαμηλούς τόνους. Παρά ταύτα, δεν έχει ασκηθεί ουσιαστική πολιτική πίεση προς το Κίεβο.
Η θρησκευτική ελευθερία, βασικός πυλώνας των ευρωπαϊκών αξιών, φαίνεται να υποχωρεί μπροστά στις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Μια δοκιμασία για το μέλλον της Ορθοδοξίας
Η Εκκλησία υπό τον Ονούφριο δεν έχει εκλείψει. Παρά τις απαγορεύσεις και τις πιέσεις, οι πιστοί συνεχίζουν να προσεύχονται, συχνά σε πρόχειρους χώρους, υπόγεια ή αυλές. Η αντοχή αυτή καταδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν μπορεί να επιλυθεί με διοικητικά διατάγματα.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον αφορά το μέλλον της Ορθοδοξίας συνολικά: θα παραμείνει Εκκλησία ελευθερίας και συνείδησης ή θα αποδεχθεί σιωπηρά την υπαγωγή της κανονικής τάξης στις κρατικές σκοπιμότητες; Οι απαντήσεις, αργά ή γρήγορα, θα ζητηθούν από τους ίδιους τους Προκαθημένους.
Πηγές και Μαρτυρίες: Η Τεκμηρίωση της Βίας
Για την πλήρη ενημέρωσή σας, ακολουθούν οι σύνδεσμοι από διεθνείς φορείς και ειδησεογραφικά πρακτορεία που τεκμηριώνουν τις επιθέσεις και τις αντιδράσεις:
1. OHCHR – Έκθεση ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Ουκρανία: Επίσημη καταγραφή των ανησυχιών του ΟΗΕ για την ελευθερία της θρησκείας και τις επιθέσεις κατά της UOC.
2. AP Archive – Βίντεο από την αντίσταση στη Λαύρα: Πλάνα από τις συγκεντρώσεις πιστών που προσπαθούν να εμποδίσουν την είσοδο των κρατικών επιτροπών στο μοναστήρι.
3. Euronews – Η εκδίωξη των μοναχών: Ρεπορτάζ για τη στιγμή που λήγει η προθεσμία εκκένωσης και η αστυνομία αποκλείει το μοναστικό συγκρότημα.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι Εκκλησίες που διώκονται, τελικά βγαίνουν πιο δυνατές. Ωστόσο, οι λεηλασίες των λειψάνων και η βία κατά των μοναχών στην Ουκρανία του 2026 αποτελούν μια ανεξίτηλη κηλίδα στη σύγχρονη ιστορία. Η «Πέμπτη» που περιμένουμε για το ψηφιακό ξεκλείδωμα, ίσως είναι και η μέρα που οι φωνές αυτών των πιστών θα αρχίσουν να ακούγονται πιο δυνατά διεθνώς, σπάζοντας τον τοίχο της σιωπής.
France 24 – Η θρησκευτική σύγκρουση στο Κίεβο: Ανάλυση της βίαιης αντιπαράθεσης μεταξύ της κυβέρνησης Ζελένσκι και της Εκκλησίας του Ονουφρίου.
