Γιατί όλοι παραπονιούνται για το σχολείο;

Σήμερα 07:32
0
το παιδί σκέφτεται το μέλλον του το παιδί σκέφτεται το μέλλον του

Ο μεγάλος μας ασθενής… το σχολείο!

Σήμερα, αμφισβητείται ο τρόπος με τον οποί­ο μεταβιβάζονται οι γνώσεις, οι πεποιθήσεις και οι ιδέες από το σχολείο. Όλοι όσοι εμπλέκονται με την εκπαίδευση φαίνονται δυσαρεστημένοι! Οι μαθητές εκφράζουν έντονη δυσαρέσκεια για την ανάγκη πολλών φροντιστηριακών εξωσχολικών απαιτήσεων, που τους εκμηδενίζουν τον ελεύθερο χρόνο∙ οι γονείς πληρώνουν πακτωλό χρημάτων γι’ αυτό, ενώ και οι καθηγητές εκφράζουν εύλογα παράπονα για τους πενιχρούς μισθούς. Το Υπουργείο Παιδείας βλέπει τα διατιθέμενα κονδύλια να μην αποδίδουν τα αναμενόμενα. Ο σχολικός θεσμός φαίνεται να μην ανταποκρίνεται στις πραγματικές μορφωτικές ανάγκες του νέου και της κοινωνίας γενικότερα. Το εκπαιδευτικό σύστημα διέρχεται κρίση, γιατί δεν κατορθώνει να ανταποκριθεί στον ουσιαστικό του ρόλο, δηλαδή τη διάπλαση χρηστών- δημοκρατών, ευαίσθητων πολιτών και την κοινωνική πρόοδο.

Αυτό τεκμηριώνεται εκ των πραγμάτων από τέσσερις σοβαρούς δείκτες: πρώτον, από τον δείκτη εγκληματικότητας. Οι ειδεχθείς πράξεις αποτυπώνουν ηθική χαλαρότητα και έλλειψη σεβασμού προς τον συνάνθρωπο. Δεύτερον από την μεγάλη δικομανία! Πάνω από μισό εκατομμύριο δίκες κατ’ έτος εκκρεμούν, γιατί δεν υπάρχουν τα χρονικά περιθώρια να εκδικαστούν. Συνεπώς, οι άνθρωποι δεν προτιμούν να λύνουν ειρηνικά και εξωδικαστικά τις διαφορές τους, δεν έχουν διδαχτεί το μεγαλείο της συγγνώμης στις καθημερινές τους υποθέσεις, αλλά αλληλομηνύονται για επουσιώδεις λόγους. Τρίτον, στις εξετάσεις του Διεθνούς Προγράμματος για την Αξιολόγηση των Μαθητών (Programme for International Student Assessment – PISA) διαπιστώθηκε ότι σχεδόν ένας στους δύο 15χρονους δεν φτάνει ούτε στο βασικό επίπεδο μαθηματικής επάρκειας, ενώ στις φυσικές επιστήμες και την κατανόηση κειμένου τα αντίστοιχα ποσοστά δεν ξεπερνούν το 59% και το 56%. Πρόκειται για «λειτουργικό αναλφαβητισμό», που «ακρωτηριάζει» πνευματικά τα παιδιά. Τέταρτον, τα Πανεπιστήμια δεν είναι συνδεδεμένα με την αγορά εργασίας. Αρκετοί πτυχιούχοι δεν βρίσκουν δουλειά και αναγκάζονται να εργαστούν σε τομείς διαφορετικούς απ’ αυτούς που σπούδασαν ή να μεταναστεύσουν.

Ποια είναι τα τρωτά του σύγχρονου σχολείου;

Η ουσία του σχολείου φαίνεται να περιορίζεται μόνο στο σύστημα αξιολόγησης της βαθμολογικής επίδοσης. Τότε το σχολείο χάνει το μορφωτικό του χαρα­κτήρα και ευτελίζεται σε «εκδοτήριο απολυτηρίων» ή «δεύτερο φροντιστήριο» εισαγωγής στο Πανεπιστήμιο. Εμποδίζει την αυτενέργεια και την πρωτοβουλία του μαθητή. Ευνοεί την αποστήθιση. Δεν ενθαρρύνει τον μαθητή ώστε να διασταυρώνει απόψεις, με αποτέλεσμα να αφαιρείται κάθε ίχνος ενδιαφέροντος για δυναμική μάθηση και να κυριαρχούν η πλήξη, η αδιαφο­ρία και η ανία. Ο μαθητής γίνεται παθητικός δέκτης γνώσεων και δεν αξιοποιεί τις επιμέρους κλίσεις του, αφού δεν τις γνωρίζει! Ένα τέτοιο μηχανιστικό σύστημα παράγει μία ομοιομορφία γνώσεων, κρίσεων και αντιδράσεων. Τότε, ο μαθητής δεν χαίρεται να πηγαίνει σχολείο.

Η υλικοτεχνική υποδομή δεν βοηθά πάντα, για παράδειγμα πολλά σχολικά βιβλία χρειάζονται αγορά επεξηγηματικού βοηθήματος. Οι κομ­ματικές επεμβάσεις ουκ ολίγες. Ορισμένοι εκπαιδευτικοί θεωρούν εργάζονται διεκπεραιωτικά στα πλαίσια του συγκεκριμένου ωραρίου εργασίας, οριζόμενου βάσει παλαιότητας. Παράλληλα, η μονοδιάστατη τεχνολογική εκπαίδευση συντελεί στην πνευματική μονομέρεια του νέου, του διαμορφώνει μονόπλευρη σκέψη, με αποτέλεσμα την αποστασιοποίηση από τα κοινωνικοπολιτικά δρώμενα και την απουσία κριτικής και αποσαφηνισμένης ιδεολογίας, την αποδυνάμωση της εθνικής συνείδησης και των δεσμών με την παράδοση.

Ποιοι ορίζονται ως βασικοί πυλώνες της εκπαίδευσης;

Στην έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον 21ο αιώνα τονίζεται ότι η δια βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες, που αποτελούν διαφορετικά είδη μάθησης: 1. Μαθαίνω πώς να αποκτώ τη γνώση, συνδυάζοντας ικανοποιητικά μια ευρύτατη γενική παιδεία με τη δυνατότητα εμβάθυνσης σε ορισμένα θέματα. 2. Μαθαίνω να ενεργώ με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποκτώ όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζω διάφορες καταστάσεις και να εργάζομαι αρμονικά σε ομάδες. 3. Μαθαίνω να συμβιώνω, κατανοώντας τους άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων -συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των συγκρούσεων-, με σεβασμό στις αξίες του πλουραλισμού, της αμοιβαίας κατανόησης και της ειρήνης. 4. Μαθαίνω να ζω με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την προσωπικότητά μου και να μπορώ να ενεργώ με μεγαλύτερη αυτονομία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα. Για τον λόγο αυτόν η παιδεία δεν πρέπει να παραμελεί την ανάπτυξη των ατομικών δυνατοτήτων, τη μνήμη, τη λογική κρίση, την αίσθηση του ωραίου, τις φυσικές ικανότητες του ατόμου και τη δεξιότητα της επικοινωνίας, με παράλληλη ευαισθησία στη χρήση της μητρικής γλώσσας.

Πως θα θεραπεύσουμε τα προβλήματα της παιδείας;

Αντίδοτο αποτελεί η δια βίου μάθηση. «Δράξασθε Παιδείας» λέει κατηγορηματικά ο Δαυίδ (ψαλμός β 12). Γηράσκω αεί διδασκόμενος, έλεγε ο Σωκράτης. Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται διαρκή επιμόρφωση σε παιδαγωγικά ζητήματα, στην ψυχολογία εφήβου και σε νέες τεχνολογίες. Η ουσία του ρόλου τους δεν είναι να «παραγεμίσουν το κεφάλι» των παιδιών με πληροφορίες, αλλά να τα βοηθήσουν ν’ ανακαλύψουν τη μοναδικότητά τους, να τα διδάξουν πώς να την αναπτύξουν.

Γι’ αυτό και η κομματικοποίηση δεν έχει καμία θέση στο σχολείο. Είναι απαραίτητος ο ιδεολογικός και εκφραστικός πλουραλισμός. Ο μαθητής πρέπει να αγαπήσει το εξωσχολικό βιβλίο. Είναι αδήριτη ανάγκη να ενισχυθεί ο παιδευτικός διάλογος, με «αγώνες λόγου και επιχειρηματολογίας, αλλά και με ημερίδες για φλέγοντα σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα, όπως ο αλκοολισμός, το κάπνισμα, ο τζόγος, τα τροχαία ατυχήματα, με σκοπό την αφύπνι­ση της κρίσης του μαθητή. Ο διάλογος εθίζει το μαθητή σε μία ελευθερία έκφρασης, τον κάνει να έχει τεκμηριωμένη γνώμη, επιχειρηματολογία και υπευθυνότητα, δημοκρατικότητα χωρίς να υποκύπτει στον δογματισμό και τη χειραγώγηση.

Η εξάλειψη του νοσηρού φαινομένου της βαθμοθηρίας θα ενισχύσει το καλό κλίμα της τάξης. Η αυτενέργεια, μέσα από ερευνητικές εργασίες, πειράματα, καλλιτεχνικές δημιουργίες, προβάλλει ως επιτακτική ανάγκη, με σκοπό τη διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων του μαθητή.

Χρειάζεται ένα ανθρωποκεντρικό σύστημα παιδείας που κάνει τη σχολική τάξη «κυψέλη πολιτισ­μού». Οι νέοι «σαν τις μέλισσες», όπως έλεγε ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, πρέπει να επιλέγουν το καλύτερο από ό,τι καθημερινά συναντούν. Θα καταλάβουν πως εκπαιδευτικό ιδανικό δεν είναι μόνο η παραγωγή υλικών αγαθών αλλά και προαγωγή ήθους και στο­χασμού. Τότε θα μεταστοιχειωθεί το σχολικό έθος σε υψηλό κοινωνικό ήθος. Η ολόπλευρη καλλιέργεια αποτρέπει την κατασκευή ενός μονολιθικού, μο­νοδιάστατου ανθρώπου. Τη θέση του παίρνει ο σφαιρικά καλλιεργημένος, ο πνευμα­τικός άνθρωπος, με πνεύμα ανεκτικότητας απέναντι στην ιδιαιτερότητα και στην ετερότητα του άλλου, έστω κι αν πρεσβεύει μια άλλη θρησκεία, έστω κι αν έχει διαφορετικό χρώμα. Ο άνθρωπος δεν πρέπει μόνο να θεωρείται αλλά και να είναι η πρώτη αξία. Ανθρωπισμός είναι η καλλιέργεια του ανθρώπου, η πίστη στην αξία του ως ελεύθερο ον και η πεποίθηση ότι αποτελεί ηθική και πνευματική ύπαρξη κι όχι μόνο βιολογική.

Ο νέος τότε διδάσκεται τον χρυσό κανόνα ηθικής συμπεριφοράς που συμπυκνώνεται σε πέντε λέξεις. Ὅσα μισεῖς ετέρω μη ποιήσης, αντιμετωπίζει τους γύρω του, όπως ακριβώς θα ήθελε θα ήθελε να αντιμετωπίζεται απ’ αυτούς. Μεθοδικά, με την παιδεία πρέπει να επιχειρείται η αφύπνιση των δυνάμεων του καλού που κρύβει μέσα του ο άνθρωπος. Τότε, αυτές οι δυνάμεις αποκτούν ισχύ και γίνονται κριτές της ελεύθερης βούλησής του στην καθημερινή του δραστηριότητα. Ενώ συγχρόνως, όταν θριαμβεύουν οι δυνάμεις του καλού, οι δυνάμεις του κακού, τα άγρια ένστικτα και τα πάθη υποτάσσονται στην κυριαρχία της λογικής και κατασιγάζονται. Παράλληλα, καλλιεργούνται τα ψυχικά και πνευματικά εφόδια, η υπομονή και το δυναμικό της συμπλήρωμα η επιμονή, η αγωνιστικότητα, η πίστη, το θάρρος, η αποφασιστικότητα, η αισιοδοξία. Όταν η παιδεία εκτός από το ρόλο της ως απάντηση στην αιώνια αγωνία του ανθρώπου για μάθηση και γνωριμία με τη φύση και τον εαυτό του, εκπληρώνει και το ρόλο της διδαχής του Αγαθού και της προσέγγισης της Αρετής, για την κάλυψη των αποριών του κάθε ανθρώπου για τη ζωή και τη δημιουργία, για την αιωνιότητα και τη μεταφυσική προσδοκία, τότε μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένη και άξια να διαπλάσει επιτυχημένους ανθρώπους.

    Η παιδεία αφυπνίζει τη συνείδηση- τον εσωτερικό σταθμό ελέγχου του ανθρώπου που τον βοηθεί στον εντοπισμό λαθών και παραλείψεων- και διαμορφώνει ένα εσωτερικό κόσμο σε κάθε άνθρωπο, έτσι που να έχει την αίσθηση του ωραίου- καλαισθησία-, να εμπλουτίζεται με ιδανικά, τιμιότητα, αγάπη, αλτρουισμό, διακριτικότητα, ειλικρίνεια, αφιλοκέρδεια. Το σχολείο βοηθά τον άνθρωπο να αντιλαμβάνεται την αξία των άλλων ανθρώπων, που δεν παύουν να είναι κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση. Σιγά σιγά τρέπεται το μήνυμα της εποχής, το «ατομικώς συμφέρειν» με την συνδρομή της παιδείας σε «κοινωνικώς συμφέρειν». Ο νέος απομακρύνεται από δεισιδαιμονίες, πλάνες, στερεότυπα, προκαταλήψεις. Έρχεται σε επαφή με τον ορθό λόγο, την επιστημονική γνώση, την αλήθεια και την αντικειμενικότητα. Έτσι, μαθαίνει να αναγνωρίζει την προσπάθεια χειραγώγησης από τα μέσα ενημέρωσης.

Σημαντική παράμετρος, η βιωματική μύηση στην τέχνη, η οποία οφείλει να αποσκοπεί στην «κάθαρση» με την Αριστοτελική έννοια του όρου, την ψυχική αποφόρτιση. Αυτοί οι στόχοι είναι εφικτοί με τη σύσταση καλλιτεχνικών εργαστηρίων, θεατρικών ομάδων, την επαφή με καλλιτέχνες- πνευματικούς ανθρώπους. Παράλληλα, η αξιοποίηση των ηλεκτρονικών μέσων και της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να βοηθήσει παιδιά με σοβαρές μαθησιακές δυσκολίες. Η αύξηση των δαπανών για την παιδεία θα ενίσχυε την αξιοπρέπεια όλων. Ταυτόχρονα, απαιτείται ουσιαστικός προγραμματισμός στα πανεπιστημιακά ιδρύματα που δεν θα υποκύπτει σε μικροκομματικές σκοπιμότητες, ώστε να αυξηθεί η επαγγελματική αξία των πτυχίων. Είναι κρίσιμης σημασίας η σύνδεση των σπουδών με την παραγωγική διαδικασία, την οικονομία.

Ταυτόχρονα, η Ελλάδα, με την βελτίωση των υποδομών, μπορεί να καταστεί συμβολικά «πνευματική Ελβετία» (!), με την διαφορά ότι όλοι οι πολίτες του κόσμου δεν θα στέλνουν τα χρήματά τους εδώ, όπως κάνουν στην Ελβετία, αλλά θα στέλνουν ό,τι πολυτιμότερο έχουν, τα παιδιά τους να σπουδάσουν στα σπουδαία Ελληνικά Πανεπιστήμια που ίδρυσαν ο Καποδίστριας, ο Αριστοτέλης, ο Δημόκριτος και άλλοι σκαπανείς του παγκόσμιου πνευματικού στερεώματος!

Μια τέτοια παιδεία αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση του νέου στην ψυχική – ηθική καλλιέργειά του. Ο νέος μαθαίνει να μην υποτάσσεται στην καταλυτική δύναμη της συνήθειας. Αναβιβάζει στην αξιολογική ιεραρχία την ομορφιά της φύσης, αποκτά ορθά αισθητικά κριτήρια και νιώθει την αξία του μέτρου και της ισορροπίας, της εσωτερικής πληρότητας και αρμονίας. Διαμορφώνει εκείνα τα αισθητικά κριτήρια που επιτρέπουν στον άνθρωπο να διακρίνει το ωραίο από το ευτελές, το γνήσιο από το εμπορευματοποιημένο. Καλλιεργεί υγιείς ψυχικές δυνάμεις στον άνθρωπο, όπως την υπομονή και το δυναμικό της συμπλήρωμα την επιμονή, το θάρρος, την αγωνιστικότητα, την φιλεργία και οδηγεί στην ηθική ελευθερία μέσα από τη συγκρότηση μιας στέρεης ηθικής συνείδησης.

Επιπρόσθετα, η παιδεία αναλαμβάνει να πολιτικοποιήσει τον νέο. Η πολιτικοποίηση είναι δύσκολο έρ­γο, γιατί οι διδάσκοντες θα πρέπει να αποστούν από τις προσωπικές τους θέσεις, να είναι αντικειμενικοί, ακριβοδίκαιοι και δημοκρατικοί. Τα σπουδαία μέσα που έχουν στη διάθεσή τους είναι ο διάλογος και η μελέτη της ιστορίαςž ποτέ η βία, ο εξαναγκασμός και οι τιμωρίες. Στόχος είναι η διαμόρφωση γνήσιου δημοκρατικού φρονήματος, η συμμετοχή στα κοινά, με σεβασμό στους πολιτειακούς δημοκρατικούς θεσμούς, η συνείδηση των υποχρεώσεων αλλά και η περιφρούρηση των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων.

Πότε το σχολείο λειτουργεί τέλεια;

Τελικά, η παιδεία καθίσταται ο κινητήριος μοχλός της ατομικής και της κοινωνικής προόδου. Εδώ βρίσκει εφαρμογή η ιστορική φράση του Αρχιμήδη, όταν εφηύρε τους μοχλούς, «Δός μοι πᾶ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινάσω», δώσε μου τόπο να σταθώ και τη Γη θα μετακινήσω. Και πράγματι μόνο με την παιδεία μπορεί να αλλάξει, να μετακινηθεί ο κόσμος. Ο αρχηγέτης της πνευματοκρατίας του αρχαίου Ελληνικού κόσμου, Αριστοτέλης, έδωσε τον σαφέστερο και ευστοχότερο ορισμό για την παιδεία. Επιτυχής παιδεία είναι αυτή που μαθαίνει τον άνθρωπο να χαίρεται μ’ αυτά που πραγματικά προκαλούν χαρά και να λυπάται με όσα πραγματικά προκαλούν λύπη. Άρα, ο άνθρωπος που χαίρεται με τη δυστυχία του συνανθρώπου του, όσα πτυχία και αν διαθέτει, είναι τελείως απαίδευτος και ακατάρτιστος. Ή εκείνος που δεν χαίρεται με τη μεγάλη χαρά του διπλανού του, είναι «άξεστος», ακόμη και αν διαθέτει πληθώρα στυγνών γνώσεων. Εξάλλου, η αγάπη είναι σημαντικότερη από τις στείρες γνώσεις, αυτές που κάποιος τις αποκτά μόνο για να επαίρεται. Η γνώση φυσιοῖ ενώ η αγάπη οἰκοδομεῖ! Η στυγνή γνώση δημιουργεί επηρμένους μορφωμένους, ενώ η αγάπη σε συνδυασμό με τη γνώση σμιλεύει Ανθρώπους.

Εάν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επιλέξτε το απαιτούμενο κείμενο και πατήστε Ctrl+Enter ή Υποβολή σφάλματος για να το αναφέρετε στους συντάκτες.
Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επιλέξτε το με το ποντίκι και πατήστε Ctrl+Enter ή αυτό το κουμπί Εάν βρείτε κάποιο σφάλμα στο κείμενο, επισημάνετε το με το ποντίκι και κάντε κλικ σε αυτό το κουμπί Το επισημασμένο κείμενο είναι πολύ μεγάλο!
Διαβάστε επίσης