Γιατί δεν με καταλαβαίνουν τα παιδιά μου;
Γιατί δεν με καταλαβαίνουν οι γονείς μου;
Σήμερα πολλοί νέοι παραπονιούνται ότι δεν τους κατανοούν οι μεγάλοι, οι γονείς τους, οι καθηγητές στο σχολείο. Την ίδια όμως διαπίστωση κάνουν και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, λέγοντας πως η νεολαία σήμερα μιλά ακαταλαβίστικα, ντύνεται εκκεντρικά, δεν σέβεται, έχει παντού δερματοστιξία και είναι απόλυτη! Είναι κοινή συνήθεια των «ωρίμων» να επικρίνουν τη συμπεριφορά των νεοτέρων και να επιχειρούν συγκρίσεις με τη δική τους νεότητα, όταν όλα, κατά τη γνώμη τους, ήταν «ρόδινα», η ζωή αγνή, τα ήθη χρηστά και ο πολιτισμός σε ακμή, ακόμα και η φύση ήταν θαλερή. Πρόκειται για το περίφημο χάσμα των γενεών. Ο όρος είναι κατά λέξη μετάφραση στην ελληνική του αντίστοιχου ξένου όρου generation gap. Υποδηλώνονται μ' αυτόν οι διαφορές που χωρίζουν δυο επάλληλες γενεές, τη γενεά των ωρίμων, που βρίσκεται στο προσκήνιο της κοινωνικής δραστηριότητας, και τη νέα γενεά που ετοιμάζεται να τη διαδεχτεί. Οι διαφορές αυτές αναφέρονται στην αντίληψη του κόσμου, στο νόημα της ζωής, στο κύρος και την παραδοχή των αξιών, στους τρόπους της καθημερινής απλής συμπεριφοράς, στην επιλογή παρέας και συναναστροφών, στην αμφισβήτηση των γονέων.
Η ασυνεννοησία νέων- μεγαλυτέρων υπήρχε και παλιά;
Το φαινόμενο όμως αυτό δεν είναι καινούργιο αλλά υφίσταται από καταβολής κόσμου! Ο πρώτος που θίγει την επικριτική συμπεριφορά ενός ηλικιωμένου είναι… ο Όμηρος. Στην Ιλιάδα, ο Νέστορας, που είχε δει δύο γενιές ανθρώπων να περνούν και βασίλευε πια στην τρίτη, όταν παίρνει το λόγο και απευθύνεται στους εξαγριωμένους από θυμό Αχαιούς πολεμάρχους, τον Αγαμέμνονα και τον Αχιλλέα, αρχίζει την παρέμβασή του με μιαν αναδρομή. Εγώ, λέει, είμαι μεγαλύτερος κι από τους δυο σας, πρέπει να με ακούσετε, γιατί έχω μιλήσει με άνδρες πολύ καλύτερούς σας, τέτοιους που δε θα ξαναδώ. Και αναφέρεται σε παλαιότερους ήρωες, τον Πειρίθοον, τον Δρύαντα, τον Εξάδιον, τον Καινέα και τον Θησέα ραψωδία Α 260-267. Αυτοί, λέει, ήταν παλικάρια που όμοιά τους δεν έχουν υπάρξει.
Ο Αριστοφάνης περιγράφοντας πριν 2.500 χρόνια τους νέους της εποχής του λέει (Νεφέλες 960 κ.ε.): «Οι νέοι τώρα γυρίζουν στην αγορά και τα δημόσια λουτρά, έχουν κακούς τρόπους, συμπεριφέρονται άθλια στους γονείς τους, αυθαδιάζουν στον πατέρα τους. Δεν προσηκώνονται όταν πλησιάζουν οι μεγαλύτεροι. Είναι λαίμαργοι, αρπάζουν στο τραπέζι ό,τι βρεθεί μπροστά τους. Γελούν, στριγγλίζοντας». Από τότε ως σήμερα κάθε γενιά επαναλαμβάνει μονότονα το ίδιο «τροπάριο» και φαίνεται πως το πιστεύει.
Τι έχει αλλάξει σήμερα;
Φαίνεται πως δεν άλλαξαν και πολλά! Οι σημερινοί νέοι δεν είναι περισσότερο ατίθασοι και αυθάδεις από ό,τι οι γονείς τους, όταν ήταν έφηβοι. Ίσως δεν υπάρχει προσωπικό πρόβλημα νέων, αλλά πρακτικό πρόβλημα ενηλίκων, πώς δηλαδή αυτοί θα πάψουν να πιστεύουν ότι υπάρχει αγεφύρωτο χάσμα γενεών! Και οι δυο πλευρές συνεχίζουν να δυσανασχετούν. Οι έφηβοι, παραπονούνται οι μεγάλοι, μέρα με τη μέρα γίνονται πιο απείθαρχοι, πιο επιπόλαιοι, πιο βιαστικοί, πιο «διψασμένοι» για τις απολαύσεις της ζωής, είναι συνέχεια μπροστά από μια οθόνη, αγοράζουν ακριβά κινητά τηλέφωνα, δεν εκτιμούν τον κόπο των γονιών, δεν προσέχουν όσο πρέπει στο σχολείο. Χρησιμοποιούν λέξεις όπως σκρολάρω, γκουγκλάρω, σπαμάρω, ντελούλου, ενώ βωμολοχούν συνηθίζοντας να ακούν την μουσική τραπ! Έχουν συνέχεια υλικές απαιτήσεις, αλλά και απροθυμία για μεθοδική, κουραστική μελέτη. Συνάπτουν εύκολα δεσμούς με το άλλο φύλο και ακόμη ευκολότερα τους διαλύουν. Περιηγούνται ασταμάτητα και απερίσκεπτα στο διαδίκτυο και αναρτούν τις προσωπικές τους στιγμές και αντιλήψεις, χωρίς να συνειδητοποιούν τις μελλοντικές συνέπειες αυτής της πράξης στο εργασιακό ή οικογενειακό τους περιβάλλον. Ειρωνεύονται την παράδοση, γιορτάζουν ξενόφερτα πράγματα, όπως το Χάλογουιν, θεοποιούν αυτοκίνητα και μηχανές. Δεν αμφισβητούν απλώς τις διαχρονικές αξίες, αλλά ενίοτε τις λοιδορούν και τις χλευάζουν!
Εξίσου όμως ανηλεείς στην κριτική τους είναι και οι νέοι. Επικρίνουν τη γενεά των πατέρων τους, που δημιούργησαν το σημερινό αδιέξοδο στην οικονομική, πολιτική, πνευματική, οικολογική ζωή και αντί να ορρωδούν και να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους, κατηγορούν συλλήβδην όλους τους νέους για ελαφρότητα, φυγοπονία και αναίδεια. Μας κληροδότησαν οι ηλικιωμένοι, λένε οι έφηβοι, προβλήματα και αδιέξοδα δυσεπίλυτα που αυτοί έχουν περιπλέξει με την απρονοησία και τον αμοραλισμό τους και ζητούν τώρα και άμεσα από μας να μείνουμε πιστοί στην ίδια λαθεμένη πορεία. Να βρούμε λύσεις σε διαιωνιζόμενες δυσκολίες, να μηχανευτούμε τρόπους μείωσης της αναξιοκρατίας, αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης.
Έτσι, η νέα γενιά απορρίπτει το κατεστημένο και καταφεύγει στην άρνηση, την αμφισβήτηση και την ειρωνεία ή προχωρεί σε ενέργειες δυναμικές που προβληματίζουν τους μεγαλύτερους· σε ορισμένες περιπτώσεις οι νέοι φτάνουν ως την οργανωμένη και ομαδική αποδοκιμασία, την εξέγερση, την βιαιότητα, την ξέφρενη διασκέδαση μέχρι πρωίας, το γκράφιτι σε κάθε τοίχο.
«Η ίδια η βιολογική διαφορά των δύο οργανισμών, του παλιού και του νέου, τους οδηγεί σε διαφορετική θεώρηση του κόσμου και σ’ ανταγωνιστική στάση μέσα στη ζωή», παρατηρεί ο Μανόλης Ανδρόνικος. Ο νέος κινείται προς τα εμπρός, ο ηλικιωμένος προσπαθεί να συγκρατήσει το παρόν που τρέχει, ζει με τις αναμνήσεις. Η συντηρητική στάση είναι αυτονόητη για τον άνθρωπο μιας κάποιας ηλικίας, αφού αποτελεί συνάρτηση της συντήρησης της ίδιας του της ύπαρξης, που με τα χρόνια έχει εξαντλήσει πολλές από τις πιο ζωτικές δυνάμεις της και οδεύει προς επακόλουθες ασθένειες του γήρατος και στην κοινή μοίρα όλων. Είναι απόλυτα κατανοητή η στροφή των ώριμων προς το παρελθόν, προς την περίοδο εκείνη της ζωή τους «που είχαν και δύναμη και λόγο και ομορφιά», όπως λέει ο ποιητής. Η νοσταλγία των παλιών χρόνων δεν αποτελεί ρομαντισμό, αλλά ανάγκη βιολογική, μετά την φιλοσοφική διαπίστωση πως η ζωή μας είναι τρομακτικά σύντομη και αφάνταστα ωραία.
Και ενώ ο ώριμος άνθρωπος εξιδανικεύει τα περασμένα, ωραιοποιώντας καθετί που συνδέεται με τη δική του ωραία περίοδο της νιότης, ο νέος ατενίζει αισιόδοξα το μέλλον και πιστεύει πως μπορεί και πρέπει να το κάνει καλύτερο απ’ το παρόν. Οι νέοι, με πτυχία και μεταπτυχιακά, μ’ όλες τις δυνάμεις τους ακμάζουσες, αγνοί, άδολοι, οραματιστές, με καινοτόμες ιδέες, ευέλπιδες, χωρίς να έχουν «αλωθεί» από την καταλυτική δύναμη της συνήθειας, που κάνει το αύριο με αύριο να μη μοιάζει, πιστεύουν πως έχουν τη δύναμη και την υποχρέωση να αλλάξουν τον κόσμο που ανοίγεται μπροστά στα έκπληκτα μάτια τους.
Και ενώ ο άνθρωπος φτάνει σε μια βιολογική πληρότητα αμέσως ύστερα από την εφηβεία του και τη διατηρεί ως τα χρόνια της ακμής του, η ανθρώπινη κοινωνία έχει οργανωθεί με τέτοιον τρόπο, ώστε οι αρχές και εξουσίες, κάθε μορφής, οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές, πνευματικές, να βρίσκονται σχεδόν μονίμως στα χέρια των γηραιότερων! Οι αποφάσεις ανήκουν σ’ αυτούς που έχουν την ωριμότητα και την πείρα και είναι «μέσα στα πράγματα». Ξεχνούμε όμως πως οι αποφάσεις αυτές αφορούν ουσιαστικά τις επερχόμενες γενιές, τους νέους που θα υποχρεωθούν να τις εκτελέσουν και να σχεδιάσουν την ζωή τους σύμφωνα μ’ αυτές.
Τι πρέπει να κάνουμε οι μεγαλύτεροι για το χάσμα γενεών;
Εμείς οι ώριμοι είμαστε τόσο σίγουροι για τη σοφία (!) και την ευθυκρισία μας, ώστε ενίοτε ενεργούμε εξουσιαστικά προς τους νεοτέρους, άλλοτε συνειδητά αρχίζοντας από την οικογένειά μας και καταλήγοντας στην πολιτεία και άλλοτε ασυνείδητα. Και τότε είναι ολότελα φυσική η αντιεξουσιαστική αντίδραση αρκετών νέων που εκδηλώνεται και σε προσωπικό επίπεδο απέναντι στο άμεσο περιβάλλον τους και σε ιδεολογικό και πολιτικό απέναντι σ’ όλες τις μορφές του κατεστημένου. Αν όμως καταλάβουμε ότι η ίδια η ζωή δεν θέτει θέμα υπεροχής γενεών, γιατί όλες οι γενιές είναι απαραίτητες για να συντελεστεί η κοινωνική πρόοδος, τότε δεν θα κατακρίνουμε τους νέους αλλά θα έχουμε ευήκοα ώτα, να αφουγκραστούμε με κατανόηση τις δυσκολίες τους, αντιλαμβανόμενοι ότι τους διδάσκουμε καθημερινά με το σιωπηρό μας παράδειγμα, με τις πράξεις μας περισσότερο, παρά με τα ωραία και στομφώδη λόγια. Αυτό που θέλουν οι έφηβοι σήμερα, στη ρευστή σύγχρονη εποχή, είναι σαφή όρια, τιθέμενα με διάκριση και διακριτικότητα, που θα τους κάνουν να αισθάνονται ασφαλείς, αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζονται αγάπη, χωρίς προϋποθέσεις. Τότε, αργά ή γρήγορα η συνεννόηση θα επιτευχθεί. Όταν μάλιστα οι γονείς ταπεινώνονται και να ζητούν βοήθεια από τον Θεό, προσευχόμενοι για τα παιδιά τους, ο Θεός θα προστατέψει τα παιδιά, τόνιζε ο Άγιος Παΐσιος.
