Χάθηκε ο σεβασμός ή ξεχνάμε να τον διδάξουμε;
Ο σεβασμός, μια λησμονημένη αξία. Γιατί απουσιάζει; Πως θα τον ξανακερδίσουμε;
Μεσημέρι στο τρένο προς Ομόνοια. Ακούγονται δυνατές φωνές. Έχει ξεσπάσει καβγάς. Ένα παιδί πετάει με δύναμη και απόγνωση την σχολική του τσάντα, σπρώχνει δυνατά την γυναίκα που βρίσκεται δίπλα του και βγαίνει απ’ το τραίνο τρέχοντας. «Παράτα με» της λέει. «Δεν με καταλαβαίνεις. Δεν είσαι μάνα εσύ. Δεν μπορείς να καταλάβεις...»!
Κάποιοι επιβάτες αδιάφοροι παίζουν με το κινητό τους τηλέφωνο τους, άλλοι κοιτούν από περιέργεια πως εκτυλίσσεται το περιστατικό. Δυο ηλικιωμένοι κουνούν συγκαταβατικά το κεφάλι και περιορίζονται σ’ ένα επιφώνημα… και σε ένα καθολικό και υπεργενικευτικό συμπέρασμα: «Αχ! Η σύγχρονη νεολαία δεν σέβεται τίποτα. Αν μιλάει έτσι αυτό το παιδί στην μητέρα του μπροστά σε τόσο κόσμο, πως θα μιλήσει στον καθηγητή του στο σχολείο, πως θα απευθυνθεί αργότερα στον προϊστάμενο στην εργασία του; Χάθηκε πια ο σεβασμός…».
Ο σεβασμός στη σύγχρονη κοινωνία μοιάζει πολλές φορές να απουσιάζει, όχι όμως απαραίτητα επειδή οι άνθρωποι έπαψαν να τον θεωρούν σημαντικό, αλλά διότι συχνά δυσκολεύονται να τον εφαρμόσουν στην καθημερινότητά τους. Αν παρομοιάσουμε τον σεβασμό με πυξίδα που μας δείχνει τον προσανατολισμό στη ζωή, τότε το εύλογο ερώτημα είναι: τι μας κάνει να χάνουμε τον δρόμο μας;
Γιατί απουσιάζει ο σεβασμός από τη σύγχρονη κοινωνία;
Πολλές φορές προτάσσουμε εγωιστικά το προσωπικό μας συμφέρον, την ανάγκη να υπερισχύσουμε ή την επιθυμία να έχουμε πάντα δίκιο, ξεχνώντας ότι συνυπάρχουμε με άλλους ανθρώπους που έχουν εξίσου δικαιώματα, ανάγκες και συναισθήματα. Άλλοτε, πάλι ακούμε τον συνομιλητή τυπικά, για να του απαντήσουμε και να τον «αποστομώσουμε» και όχι για να τον κατανοήσουμε. Διαφωνούμε χωρίς να ακούμε και κατακρίνουμε, χωρίς να προσπαθούμε να μπούμε στη θέση του ομιλητή. Όταν χάνεται η ενσυναίσθηση, χάνεται και ο σεβασμός. Δεν έχουμε κατανοήσει ότι ο γνήσιος σεβασμός δεν επιβάλλεται με απειλές, κυρώσεις, εξουσία ή άτεγκτη αυστηρότητα. Καλλιεργείται μέσα από την αξιοπρέπεια, τη δικαιοσύνη, τον καλόπιστο διάλογο και το απτό καθημερινό παράδειγμα των μεγάλων προς τα παιδιά. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με κάποιον για να αναγνωρίζουμε την αξία του. Κάθε άνθρωπος έχει απροσμέτρητη αξία, μόνο και μόνο γιατί είναι άνθρωπος, γιατί φέρει την ανθρώπινη ιδιότητα.
Πρέπει να συνυπολογίσουμε και την ανωνυμία των μεγαλουπόλεων, την φρενήρη ταχύτητα της επικοινωνίας και τη δημόσια έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που μπορούν να ενθαρρύνουν την ειρωνεία, την προσβολή ή την επιθετικότητα. Πίσω από την οθόνη, ενίοτε ξεχνάμε ότι απέναντί μας βρίσκεται ένας αληθινός άνθρωπος, με παρόμοιες ανάγκες με τις δικές μας. Το άγχος, η οικονομική δυσπραγία, η αβεβαιότητα και η διαρκής ανάγκη για επιτυχία μπορούν να κάνουν τους ανθρώπους πιο ανυπόμονους, απότομους και ασεβείς. Τότε διεκδικούν δυναμικά τα δικαιώματά τους, αλλά γίνονται… επιλήσμονες των υποχρεώσεών τους.
Ο σεβασμός στα παιδιά δεν πρέπει να διδάσκεται θεωρητικά, μόνο με συμβουλές, διδακτισμό, αναλυτικά εγχειρίδια και ανελαστικούς κανόνες. Μαθαίνεται κυρίως μέσα από το παράδειγμα των ενηλίκων, τον τρόπο με τον οποίο επιλύουν τις διαφωνίες και αναγνωρίζουν τα λάθη τους. Οι γονείς διδάσκουν με το σιωπηρό τους παράδειγμα. Οι εκπαιδευτικοί ακριβώς το ίδιο.
Μπορούμε να ξαναβρούμε την πυξίδα του σεβασμού;
Βεβαίως...Αρκεί πρώτα να ακούμε για να κατανοήσουμε. Να δίνουμε χώρο στη διαφορετική άποψη, χωρίς να θεωρούμε ότι κάθε διαφωνία είναι επίθεση προς εμάς.
Να γινόμαστε οι ίδιοι το παράδειγμα. «Γίνε εσύ πρώτος η αλλαγή που θέλεις να φέρεις στην κοινωνία».
Να αναγνωρίζουμε την αξία κάθε ανθρώπου. Ο σεβασμός φαίνεται στον τρόπο που συμπεριφερόμαστε όχι μόνο στους ισχυρούς, αλλά και σε εκείνους που δεν μπορούν να μας προσφέρουν τίποτα και έχουν την ανάγκη μας.
Πριν μιλήσουμε, πριν κρίνουμε και πριν αντιδράσουμε, ας αναρωτηθούμε: «Θα ήθελα να μου συμπεριφερθούν με τον ίδιο τρόπο;» Καλό είναι να εφαρμόζουμε τον «χρυσό» κανόνα υγιούς συμπεριφοράς που συνίσταται σε 5 λέξεις! «όσα μισείς ετέρω μη ποιήσεις». Όσα μισείς, μην τα κάνεις στον διπλανό σου. Αυτός είναι ο έμπρακτος σεβασμός. «Και καθώς θέλετε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, και υμείς ποιείτε αυτοίς ομοίως». Λουκά 31
Μια σκέψη που αξίζει να θυμόμαστε
Ο σεβασμός είναι η δύναμη να υπερασπίζεσαι τις απόψεις σου χωρίς να ευτελίζεις ή να εξουθενώνεις τον άλλον, να θέτεις σαφή όρια, χωρίς να προσβάλλεις και να διαφωνείς, χωρίς να χάνεις την ανθρωπιά σου. Και αν ο σεβασμός είναι μια πνευματική «πυξίδα», τότε η αλλαγή αρχίζει από τον δικό μας δείκτη αυτής της πυξίδας. Μια δική μας «γλυκιά» λέξη, μια δική μας ανιδιοτελής πράξη, μια στιγμή που επιλέγουμε να κατανοήσουμε αντί να μιλήσουμε εριστικά είναι πράξεις προαγωγής του σεβασμού. Εξάλλου, μια πολιτισμένη κοινωνία δεν «χτίζεται» όταν όλοι σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά όταν άνθρωποι με διαφορετικό τρόπο σκέψης ομονοούν και συνυπάρχουν με αξιοπρέπεια.
Ο σεβασμός είναι βασικό στοιχείο της ηθικής μας υπόστασης. Σημαίνει αναγνώριση και αποδοχή της αξίας κάθε ατόμου, ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση, τη θρησκεία, το φύλο, την καταγωγή, την οικονομική δύναμη ή την διαφορετική άποψή του. Αυτή η παραδοχή οδηγεί σε μια πιο δίκαιη και ισότιμη κοινωνία. Ο σεβασμός είναι θεμελιώδης για την επίλυση διαφορών και συγκρούσεων. Οι διαφωνίες αντιμετωπίζονται με διάθεση κατανόησης και αλληλοεκτίμησης, γεγονός που διευκολύνει την επίτευξη λύσεων και την ειρηνική συμβίωση.
Γιατί είναι σημαντικός ο αυτοσεβασμός;
Ο αυτοσεβασμός έχει εξαιρετική αξία για την ψυχική ισορροπία και τη γενικότερη ποιότητα της ζωής μας. Είναι θεμελιώδης για την ανάπτυξη αυτοεκτίμησης και τη δυνατότητα να διατηρούμε θετικές και αγαστές διαπροσωπικές σχέσεις. Ο άνθρωπος με αυτοσεβασμό μπορεί να διαχειρίζεται τις δυσκολίες της ζωής και να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στις προκλήσεις της. Η ικανότητα να εκτιμούμε τον εαυτό μας, ακόμη και σε στιγμές αποτυχίας ή απογοήτευσης, είναι «κλειδί» για την ψυχική ισορροπία. Ο αυτοσεβασμός είναι στενά συνδεδεμένος με την αυτοεκτίμηση που είναι θεμέλιο για την καλλιέργεια και άλλων αρετών. Τότε, «δεν αδικούμε τον εαυτό μας», όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Άγιος Παϊσιος.
Όταν σεβόμαστε τον εαυτό μας, αναγνωρίζουμε τα δυνατά μας σημεία και εντοπίζουμε τις αδυναμίες μας, ώστε να τις βελτιώσουμε. Ο αυτοσεβασμός μας βοηθά να θέτουμε και να διατηρούμε «υγιή» και σαφή όρια στις σχέσεις μας. Όταν ξέρουμε να σεβόμαστε τον εαυτό μας, είμαστε σε θέση να αυτοπροστατευθούμε από καταστάσεις εκμετάλλευσης, είτε αυτές αφορούν την εργασία, είτε τις διαπροσωπικές σχέσεις. Αποκτούμε την ικανότητα να λέμε "όχι" στις «εύκολες- άκοπες λύσεις», στην υπερβολική έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, «στην πολλή συνάφεια του κόσμου, στις πολλές κινήσεις κι ομιλίες», όπως θα ’λεγε και ο Αλεξανδρινός ποιητής. Ο αυτοσεβασμός αυξάνει την αυτοπεποίθηση. Τότε, αισθανόμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε πρωτοβουλίες, να θέσουμε σύνθετους στόχους και να επιδιώξουμε την υλοποίηση των ονείρων μας με σιγουριά. Ένα άτομο με αυτοσεβασμό είναι λιγότερο πιθανό να επηρεαστεί από την κακόβουλη κριτική, τις αφόρητες πιέσεις ή τις υπερβολικές κοινωνικές απαιτήσεις. Ο αυτοσεβασμός μας επιτρέπει να παραμείνουμε πιστοί στις διαχρονικές αξίες, στη δικαιοσύνη, τον αλτρουισμό, την αγάπη, την τιμιότητα, την ειλικρίνεια, την εργατικότητα. Ο αυτοσεβασμός συνδέεται άμεσα με την αγάπη, μας οδηγεί στην αγάπη, σαν πυξίδα.
Μήπως, τελικά, πριν αναρωτηθούμε γιατί οι άλλοι δεν μας σέβονται, αξίζει να εξετάσουμε πώς εμείς οι ίδιοι σεβόμαστε τον συνάνθρωπό μας;
Διαβάστε το προηγούμενο άρθρο της ΕΟΔ, για τα παιδιά
