Όταν οι λαικοί,θεολογούν

Όταν οι λαικοί θεολογούν

Σε κάθε εποχή, η Εκκλησία είχε να αντιμετωπίσει όχι μόνο εξωτερικούς διωγμούς, αλλά και εσωτερικές παρεκκλίσεις. Μία από τις πιο ύπουλες και διαχρονικές είναι η μετατροπή της πίστης σε ιδεολογία και της θεολογίας σε προσωπικό όπλο. Ιδιαίτερα στις μέρες μας, όπου η πληροφορία είναι άφθονη και η γνώμη φθηνή, παρατηρείται όλο και πιο έντονα το φαινόμενο των λαϊκών που «θεολογούν» με τρόπο απόλυτο, επιθετικό και αυτάρεσκο, επιδιώκοντας όχι την αλήθεια και τη μετάνοια, αλλά την επιβεβαίωση του εαυτού τους ως «καλών χριστιανών» και «γνώστων».

Δεν πρόκειται για την υγιή συμμετοχή του λαού του Θεού στη ζωή της Εκκλησίας. Η Εκκλησία ποτέ δεν υποτίμησε τον ρόλο των λαϊκών ούτε μονοπώλησε τη θεολογία ως ακαδημαϊκή ενασχόληση. Αντίθετα, η Ορθόδοξη παράδοση γνωρίζει θεολογούντες Αγίους που δεν είχαν καμία τυπική μόρφωση, αλλά είχαν καθαρή καρδιά και φωτισμένο νου. Όμως άλλο πράγμα είναι η θεολογία ως καρπός ζωής εν Χριστώ και άλλο η θεολογία ως προσωπικό αφήγημα, εργαλείο αντιπαράθεσης και μέσο αυτοδικαίωσης.

Ο σύγχρονος φανατισμός συχνά δεν φωνάζει «κάτω οι άλλοι», αλλά «εγώ είμαι ορθός». Κρύβεται πίσω από χωρία, πατερικά αποσπάσματα και επιλεγμένες φράσεις, αποκομμένες από το πνεύμα τους. Ο φανατικός λαϊκός θεολόγος δεν αναζητά την Εκκλησία, αναζητά ένα  ακροατήριο. Δεν πονά για την αλήθεια, πονά για την εικόνα του. Η ενασχόλησή του με τα δόγματα, τις αιρέσεις, τις πλάνες και τα «ορθά» συχνά δεν πηγάζει από αγωνία σωτηρίας, αλλά από ανάγκη υπεροχής.

Στην καρδιά αυτού του φαινομένου βρίσκεται η πνευματική υπερηφάνεια. Είναι η λεπτή εκείνη κατάσταση όπου ο άνθρωπος παύει να βλέπει τον εαυτό του ως ασθενή και αρχίζει να τον βλέπει ως γιατρό. Παύει να στέκεται ενώπιον του Θεού ως τελώνης και στέκεται ως φαρισαίος. Η θεολογία, που κανονικά γεννιέται από τη σιωπή, την προσευχή και τη μετάνοια, γίνεται προϊόν κατανάλωσης και επίδειξης. Αντί να οδηγεί στη συντριβή, οδηγεί στην έπαρση.

Έτσι, η πίστη μετατρέπεται σε ταυτότητα, και η ταυτότητα σε όπλο. Ο άλλος δεν είναι πλέον αδελφός, αλλά «αιρετικός», «πλανεμένος», «προδότης», «ψευδοχριστιανός». Η διαφορετική άποψη δεν είναι αφορμή διάκρισης και προσευχής, αλλά αιτία καταδίκης. Ο διάλογος αντικαθίσταται από ανακρίσεις, και η ποιμαντική μέριμνα από διαδικτυακά «δικαστήρια».

ΕΞαιρέσεις στον κανόνα αυτόν, σαφώς και υπάρχουν. Λόγοι με πνευματικότητα και κυρίως με αγάπη. Πολλές φορές και με έλεγχο πρός κάποιους που βαδίζουν σε λάθος μονοπάτια. Ένα λαμπρό παράδειγμα, σωστού Ιεροκύρηκος, ήτο και αυτό του Δημητρίου Παναγόπουλου.

Αυτός ο φανατισμός τρέφεται από τον φόβο. Φόβο μήπως χαθεί η καθαρότητα, μήπως απειληθεί το «Ορθόδοξο στρατόπεδο», μήπως κλονιστεί η προσωπική βεβαιότητα. Όμως ο φόβος αυτός είναι αντίθετος προς το πνεύμα Του Χριστού. Ο Χριστός δεν ίδρυσε κοινότητα ιδεολογικής ασφάλειας, αλλά σώμα Σταυρικής αγάπης. Δεν ζήτησε από τους μαθητές Του να αποδεικνύουν διαρκώς ότι είναι οι σωστοί, αλλά να αγαπούν μέχρι τέλους.

Όταν η θεολογία αποκόπτεται από την ασκητική ζωή, γίνεται επικίνδυνη. Όταν δεν συνοδεύεται από εξομολόγηση, υπακοή και εσωτερικό αγώνα, μετατρέπεται σε νοητικό παιχνίδι. Όταν δεν οδηγεί στη συγχώρηση και στη σιωπή, καταλήγει σε φλυαρία και σκληρότητα. Η Εκκλησία όμως δεν σώζει με επιχειρήματα. Σώζει με πρόσωπα μεταμορφωμένα.

Ο φανατικός «θεολόγος» λαϊκός συνήθως ενδιαφέρεται περισσότερο για το τι λένε οι άλλοι παρά για το τι είναι ο ίδιος. Αναλύει, κρίνει, καταγράφει, καταγγέλλει. Σπάνια όμως σιωπά. Σπάνια κλαίει. Σπάνια αμφισβητεί τον εαυτό του. Κι όμως, Οι Άγιοι της Εκκλησίας περισσότερο φοβούνταν τον λογισμό τους παρά τις αιρέσεις. Περισσότερο αγρυπνούσαν για την καρδιά τους παρά για τα λάθη των άλλων.

Ένα από τα πιο τραγικά αποτελέσματα αυτού του φαινομένου είναι ότι αλλοιώνεται το πρόσωπο της Εκκλησίας προς τα έξω. Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν συναντά πρώτα τη χαρά, την ταπείνωση και τη θεραπεία, αλλά θυμό, καχυποψία και πνευματική αλαζονεία. Η Εκκλησία, αντί να βιώνεται ως νοσοκομείο, εμφανίζεται ως ιδεολογικό οχυρό. Και Ο Χριστός, αντί ως ιατρός, παρουσιάζεται ως σύνθημα.

Αξίζει να αναρωτηθούμε, ποιον τελικά υπηρετεί αυτός ο ζήλος; Τον Θεό ή την ανάγκη μας να νιώθουμε ανώτεροι; Την Εκκλησία ή την προσωπική μας εικόνα; Την αλήθεια ή τον φόβο μας; Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέει ότι όποιος απέκτησε γνώση χωρίς ταπείνωση, απέκτησε μαχαίρι στα χέρια παιδιού. Και πράγματι, πόσο συχνά βλέπουμε τη θεολογική γλώσσα να πληγώνει αντί να θεραπεύει.

Η αληθινή θεολογία γεννιέται εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να είναι κέντρο. Εκεί όπου προηγείται η προσευχή της άποψης, η σιωπή του λόγου, η μετάνοια της κριτικής. Εκεί όπου το «δεν ξέρω» γίνεται αρχή σοφίας. Ο αληθινός θεολόγος, κληρικός ή λαϊκός, δεν ξεχωρίζει γιατί μιλά πολύ για τον Θεό, αλλά γιατί ζει μπροστά Του.

Μέγα παράδειγμα, δεινού Θεολόγου, κατηρτησμένου πλήρως, σε Θεολογικά ζητήματα, ο Νικόλαος Σωτηρόπουλος.

Η Εκκλησία δεν έχει ανάγκη από περισσότερους εισαγγελείς της Ορθοδοξίας. Έχει ανάγκη από μάρτυρες της αγάπης. Δεν έχει ανάγκη από ανθρώπους που κερδίζουν διαδικτυακές διαμάχες, αλλά από ανθρώπους που χάνουν τον εαυτό τους για να βρουν τον Χριστό. Δεν έχει ανάγκη από φανατισμό, αλλά από διάκριση. Και η διάκριση, κατά τους Πατέρες, είναι καρπός καθαρής καρδιάς, όχι οξύτητας νου.

Ίσως το πιο δύσκολο μάθημα για τον σύγχρονο λαϊκό είναι ότι δεν σώζεται επειδή «ξέρει», αλλά επειδή μετανοεί. Όχι επειδή έχει άποψη για όλα, αλλά επειδή αφήνει τον Χριστό να του αποκαλύπτεται μέσα στη σιωπή. Όχι επειδή υπερασπίζεται την Εκκλησία, αλλά επειδή ζει μέσα της ως το τελευταίο μέλος.

Όταν οι λαϊκοί «θεολογούν» για να φανούν, τότε η θεολογία παύει να είναι δρόμος προς τον Θεό και γίνεται καθρέφτης του εγώ. Όταν όμως θεολογούν με φόβο Θεού, τότε ακόμα και η σιωπή τους γίνεται ομολογία. Εκεί, και μόνο εκεί, γεννιέται η αληθινή οικοδομή της Εκκλησίας.

Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε: https://eeod.gr/news/85990-se-akinisa-oi-trapeziko-logariasmo-tou-patriarcheou-ierosolmon

Читайте также