Από το «κατ’ εικόνα Θεού» στους «therians»
Η κρίση της ανθρώπινης ταυτότητας υπό το φως της Ορθόδοξης θεολογίας: «Ἂνθρωπος ἐν τιμῇ ὤν οὐ συνῆκε, παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τῆς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς»
Δεν ξέρω αν και ο ίδιος ο Προφήτης Δαυίδ είχε ποτέ φανταστεί ότι η ανωτέρω φράση του κάποια μέρα θα αποκτούσε κυριολεκτική επαλήθευση. Το τραγικό για τη γενιά μας είναι ότι αυτή η επαλήθευση πραγματοποιείται επί ημερών της! Ο σύγχρονος πολιτισμός έχει οδηγήσει το νέο, κυρίως, άνθρωπο σε κρίση υπαρξιακής και πνευματικής ταυτότητας. Η απομάκρυνση και αυτονόμηση από τον Θεό στερεί τη βάση στην οποία θα θεμελιώσει και θα νοηματοδοτήσει τη ζωή του ο νέος άνθρωπος.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εμφανίζονται και φαινόμενα όπως οι λεγόμενοι therians, τα οποία, ανεξάρτητα από την κοινωνιολογική ή ψυχολογική τους ερμηνεία, φανερώνουν μια βαθύτερη υπαρξιακή αναζήτηση και σύγχυση γύρω από την ανθρώπινη φύση.
Τι είναι οι therians;
Η λέξη «therians» προέρχεται από την ελληνική λέξη «θηρίο» και προσδιορίζει ένα νέο φαινόμενο που εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1990 στο δυτικό κόσμο: μία κοινότητα εφήβων ή νέων ανθρώπων που αυτοχαρακτηρίζονται ως «θήριανς» ή «θηριάνθρωποι», διότι αισθάνονται εσωτερική ταύτιση με κάποιο ζώο ή θεωρούν ότι η ταυτότητά τους συνδέεται με μία ζωική ύπαρξη. Άλλοι το αντιλαμβάνονται συμβολικά ή ψυχολογικά, ενώ άλλοι το βιώνουν ως ουσιαστικό στοιχείο της προσωπικής τους ταυτότητας. Ένας therian δεν υποκρίνεται ότι είναι ζώο αλλά αισθάνεται πραγματικά ότι είναι και γι’ αυτό συμπεριφέρεται ως ζώο. Μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις ορισμένοι αισθάνονται ότι αναπτύσσουν μέλη ζώου, ενώ οι ζωώδεις εκδηλώσεις και συμπεριφορές τους αποτελούν εξωτερίκευση του εσωτερικού τους κόσμου.
Οι therians απέκτησαν φήμη μέσω αναρτήσεων στα κοινωνικά δίκτυα, στα οποία εκδηλώνουν ζωώδεις συμπεριφορές (φορούν ζωόμορφες μάσκες και φόρμες με ουρές και μουστάκια, γαυγίζουν, νιαουρίζουν,γρυλίζουν, περπατούν στα τέσσερα κ.ο.κ.)
Ασφαλώς και στο παρελθόν υπήρξαν παρόμοιες συμπεριφορές οι οποίες παραπέμπονταν στην αρμοδιότητα της ψυχιατρικής επιστήμης, ώστε να θεραπευθούν με την κατάληλη θεραπευτική αγωγή. Όμως το φαινόμενο των «therians» δεν αφορά σε ψυχιατρικώς πάσχοντες που χρίζουν ιατρικής περίθαλψης. Αφορά κυρίως νεαρά άτομα που ακολουθούν συνειδητά συγκεκριμένη στάση ζωής, η οποία εντάσσεται στα πλαίσια της woke κουλτούρας, που προωθεί έναν άκρατο δικαιωματισμό αυτοκαθορισμού της ταυτότητας, περιφρονώντας ακόμα και την ίδια την βιολογία και την ανθρώπινη οντολογία. Σε αυτό το πλαίσιο η οποιαδήποτε επιθυμία είναι όχι μόνο αποδεκτή αλλά και πρέπει να ικανοποιηθεί, ενώ το ανθρώπινο «εγώ» δεν περιορίζεται ούτε από τη φύση ούτε από τον σκοπό του ανθρώπου.
Μάλιστα η απαίτηση πολλών νεαρών Πορτογάλων θηριανών να τους παρασχεθούν υπηρεσίες κτηνιάτρου οδήγησε τον Σύλλογο Κτηνιάτρων της Πορτογαλίας, να εκδώσει ανακοίνωση, στην οποία μεταξύ άλλων δίνονται κατευθυντήριες οδηγίες στα μέλη του, τις οποίες θα πρέπει να ακολουθήσουν σε περίπτωση κάποιος «θηριανός» ζητήσει περίθαλψη, ενώ ο Σύλλογος συνιστά στα μέλη του να απέχουν από κάθε παροχή ιατρικής φροντίδας.
Ο άνθρωπος ως διπλή ύπαρξη: ζωώδης καταγωγή, θεϊκός προορισμός!
Ο προφήτης Μωυσής αναφερόμενος στη δημιουργία του ανθρώπου τονίζει τη διφυή υπόσταση του ανθρώπου: την υλική με το «ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς» και την πνευματική με το «ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς» (Γεν. 2, 7). Κυρίως όμως η αξία του ανθρώπου έγγειται στο ότι έχει δημιουργηθεί «κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν» του Τριαδικού Θεού (Γεν. 1, 26)
Το «κατ’ εικόνα», σύμφωνα με την πατερική παράδοση δηλώνει τα χαρίσματα που έδωσε ο Θεός στον άνθρωπο: λογικό, ελευθερία, αυτεξούσιο και κυρίως τη δυνατότητα προσωπικής κοινωνίας με τον Δημιουργό. Το «καθ’ ομοίωσιν» προσδιορίζει τον προορισμό του ανθρώπου: η θέωση, δηλαδή η ένωση με τον Θεό διά της Χάριτος.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος σε δύο λέξεις περιγράφει όχι μόνο την καταγωγή και τον σκοπό αλλά και τη διπλή θέαση του ανθρώπου: ο άνθρωπος για τον Άγ. Γρηγόριο είναι «ζώον θεούμενον»! Από βιολογικής απόψεως είναι «ζώον», από πνευματικής όμως είναι υποψήφιο θείον όν («θεούμενον»). Αυτό το «θεούμενο ζώον» έχει τόσο μεγάλη αξία, ώστε για χάρη του «ο Λόγος σάρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν» (Ιω. 1, 14). Ο Άγ. Αθανάσιος τονίζει επιγραμματικά: «Άνθρωπος γεγονεν Θεός, ίνα τον άνθρωπον θεόν απεργάσηται». Για την χριστιανική πίστη η σάρκωση του Θεού Λόγου αποτελεί την ύψιστη τιμή για την ανθρώπινη φύση και η αποδοχή της προϋπόθεση για τη θέωση του ανθρώπου.
Συνεπώς, η ορθόδοξη ανθρωπολογία τονίζει ότι η ανθρώπινη ύπαρξη έχει «εκ κατασκευής» συγκεκριμένες προδιαγραφές και συγκεκριμένο προσανατολισμό: όχι την αυτοκατασκευή, αλλά τη μεταμόρφωση μέσα στη σχέση με τον Θεό.
Η αυτονόμηση από τον Θεό ως άρνηση της ανθρώπινης φύσεως
Η Ορθόδοξη Εκκλησία αντιμετωπίζει κάθε άνθρωπο με σεβασμό και αγάπη ως εικόνα Θεού, ανεξαρτήτως της πνευματικής ή υπαρξιακής του καταστάσεως. Παράλληλα όμως η Εκκλησία, ως φορέας αλήθειας, υποχρεούται να διακρίνει ανάμεσα στην αλήθεια της ανθρώπινης φύσεως και στις συγχύσεις που γεννά η απομάκρυνση από τον Θεό.
Η πτώση του ανθρώπου αρχίζει ακριβώς από την επιθυμία αυτονομήσεως από τον Θεό. Ο Αδάμ δεν αρκέστηκε στη σχέση εμπιστοσύνης με τον Δημιουργό, αλλά θέλησε να ορίσει μόνος του την αλήθεια και τη ζωή. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο πρώτος άνθρωπος αρνήθηκε τις προδιαγραφές κατασκευής του! Ουσιαστικά αρνήθηκε το «κατά φύσιν ζειν», δηλαδή την κοινωνία με το Θεό, και έτσι έφτασε να ζει μακρυά Του στο «παρά φύσιν ζειν», με φυσική συνέπεια να οδηγηθεί στον θάνατο. Και έτι πλέον. σκοτίστηκε ο νους του και θεώρησε το να ζει αποκομένος από το Θεό, το «παρά φύσιν», ως φυσικό τρόπο ζωής που θα του προσδώσει ελευθερία και ευτυχία για να μπορέσει να επιτύχει τον προορισμό του. Ο Άγ. Μάξιμος ο Ομολογητής είναι απολύτως σαφής: η κατά φύσιν ζωή είναι η ζωή που κατευθύνεται προς τον Θεό. Όταν ο άνθρωπος αποκόπτεται από Αυτόν, δεν ελευθερώνεται πραγματικά, αλλά διασπάται εσωτερικά.
Από την άρνηση του Θεού στην άρνηση της βιολογίας
Αυτό ακριβώς ζούμε στην εποχή μας: η σύγχρονη κουλτούρα προβάλλει συχνά μία απόλυτη αυτονομία: «είμαι ό,τι αισθάνομαι, η επιθυμία μου καθορίζει την ταυτότητά μου, δεν υπάρχει αντικειμενική ανθρώπινη φύση».
Όταν ο άνθρωπος παύει να αναγνωρίζει τον Θεό ως Δημιουργό, σταδιακά παύει να αναγνωρίζει και τη δημιουργία ως δωρεά με νόημα και όρια. Έτσι εμφανίζεται στην ανθρώπινη ιστορία μία διαρκής αποδόμηση της ανθρώπινης ταυτότητας: αρχικά αμφισβητείται η πνευματική φύση του ανθρώπου, στη συνέχεια η ηθική τάξη, ακολούθως η ίδια η βιολογική πραγματικότητα και καταλήγουμε στην αμφισβήτηση της ίδιας της ανθρώπινης ιδιότητας.
Η λογική του απόλυτου δικαιωματισμού, τον οποίο ζούμε στις μέρες μας, αποτελεί τη βάση της woke κουλτούρας και οδηγεί τον άνθρωπο να θεωρεί ότι κάθε εσωτερική επιθυμία ή αίσθηση πρέπει αυτομάτως να αναγνωρίζεται ως υπαρξιακή αλήθεια. Αντίθετα προς αυτή την πτωτική προσέγγιση η Ορθόδοξη ανθρωπολογία δεν θεμελιώνει την αλήθεια στην επιθυμία, αλλά στη σχέση με τον Θεό. Ο άνθρωπος δεν θεραπεύεται όταν επιβεβαιώνει κάθε εσωτερική του ροπή, αλλά όταν μεταμορφώνει την ύπαρξή του μέσα στην ασκητική ζωή, τη μετάνοια και τη Χάρη του Θεού.
«Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τῆς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς»
Ο ψαλμωδός περιγράφει την τραγωδία του ανθρώπου που χάνει το θεοκεντρικό του προσανατολισμό: «Ἄνθρωπος ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκε, παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς» (Ψαλμός 48, 13)
Ο άνθρωπος βρίσκεται «ἐν τιμῇ», διότι πλάστηκε κατ’ εικόνα Θεού και εν τέλει γι’ αυτόν έγινε ο Θεός άνθρωπος, για να του δώσει ζωή και αθανασία. Όταν όμως αρνείται αυτήν τη δωρεά, δεν ανυψώνεται αλλά υποβιβάζεται υπαρξιακά και οδηγείται σε σύγχυση και αυτοαναίρεση και καταστροφή: ο άνθρωπος παύει να αναγνωρίζει την πνευματική του ταυτότητα και επιχειρεί να αυτοπροσδιοριστεί έξω από σχέδιο του Θεού.
Πολλοί εξεπλάγησαν όταν πληροφορήθηκαν την ύπαρξη των therians και έσπευσαν να ειρωνευτούν ή να καταδικάσουν τέτοιες συμπεριφορές. Ξεχνούν όμως ότι το φαινόμενο αυτό είναι η φυσική προέκταση και αναμενόμενη κατάληξη της αποδοχής του απόλυτου δικαιωματισμού που αναγνωρίσαμε ως ελληνική Πολιτεία με το καινοφανές “δικαίωμα” του αυτοπροσδιορισμού ακόμα και στο φύλλο του ανθρώπου σε αντίθεση με την ίδια τη βιολογία. Την Ελληνική Πολιτεία δεν την ενδιαφέρει η δεδομένη βιολογική υπόσταση του άνδρα ή της γυναίκας, αλλά αναγνωρίζει τι επιθυμεί να είναι ο καθένας. Η επιθυμία καθορίζει την ύπαρξη!
Γιατί λοιπόν να εκπληττόμαστε όταν αναγνωρίζουμε ως υπέρτατο κριτήριο προσδιοριστικό του φύλλου, την ατομική επιθυμία, κάποιοι άλλοι να προτάσσουν το ίδιο κριτήριο για την ύπαρξη ή μη της ανθρώπινης υπόστασης; Αν ένας άνδρας θέλει να αισθάνεται ως γυναίκα και ως γυναίκα τον αναγνωρίζει η Πολιτεία, γιατί δεν μπορεί ένας άλλος να αισθάνεται ως ζώο και να μην τον αναγνωρίζει ως ζώο η Πολιτεία; Η απόλυτη παράκρουση του δικαιωματισμού της woke κουλτούρας.
Η ποιμαντική στάση της Εκκλησίας
Η Εκκλησία δεν χλευάζει ούτε απορρίπτει ανθρώπους που βιώνουν υπαρξιακές συγχύσεις. Ο Χριστός προσλαμβάνει κάθε πονεμένο άνθρωπο με αγάπη και αλήθεια μαζί. Η ποιμαντική της Εκκλησίας δεν είναι ούτε καταδίκη ούτε ιδεολογική επιβεβαίωση· είναι πρόσκληση σε θεραπεία, μετάνοια και ανακάλυψη της αληθινής ανθρώπινης ταυτότητας.
Στον κάθε άνθρωπο απομένει να αποδεχθεί ή να απορρίψει την πρόσκληση αναλαμβάνοντας τις συνέπειες της επιλογής του.
Ο Άγ. Ιωάννης της Κλίμακος γράφει ότι η αμαρτία και η πλάνη σκοτίζουν τον νου του ανθρώπου. Η θεραπεία έρχεται διά της ταπεινώσεως, της προσευχής και της ζωής μέσα στο Σώμα του Χριστού. Μόνο έτσι ο άνθρωπος μπορεί να γίνει πραγματικά αυτό για το οποίο πλάστηκε: όχι θηρίο, αλλά άγιος· όχι αυτόνομος θεός, αλλά κατά Χάριν θεούμενος άνθρωπος.
Διαβάστε εδώ για το διάγγελμα του Μητροπολίτη Τυχικού
