Γκράφιτι: τέχνη ή κακοτεχνία;
Υπάρχει πνευματικότητα στα σύγχρονα γκράφιτι;
Πολλοί υποστηρίζουν ότι το γκράφιτι είναι αγνό. Είναι η αναγραφή κειμένου, ευφυών συνθημάτων ή ζωγραφική με σπρέι σε επιφάνειες που βρίσκονται σε δημόσιους χώρους, συνήθως σε τοίχους. Όπως στο σχολείο ένας μαθητής κάθεται και ζωγραφίζει στο θρανίο το όνομά του, σαν να λέει «εδώ κάθομαι εγώ», έτσι ακριβώς γίνεται και με το γκράφιτι. Θέλει να περνά από ένα τόπο και να βλέπει το προσωπικό του στίγμα ή διερχόμενος να θυμάται ότι εδώ ζωγράφισε ο φίλος του. Αν μια εικόνα ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις, ένα γκράφιτι, πλέον ίσως μπορεί να εκφράσει και περισσότερες…
Τα παιδιά θέλουν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους, τον ψυχικό τους κόσμο, τη διάθεση της στιγμής, τις επιθυμίες, τα όνειρα και τις ελπίδες τους, να καταθέτουν τις σκέψεις τους, τη φιλοσοφία τους για τη ζωή και τον κόσμο, τη γνώμη τους για το σχολείο. Τα γκράφιτι φανερώνουν τα κοινωνικά πρότυπα, τα οποία συχνά μπορεί να είναι αρνητικά, αφού τα παιδιά είναι φυσικό να επηρεάζονται από τις απαξίες και τα εφήμερα ινδάλματα της υπερκαταναλωτικής ατομιστικής κοινωνίας των μεγάλων.
Πολλά παιδιά μέσω του γκράφιτι διαμαρτύρονται για την υπάρχουσα κοινωνική κατάσταση, την βία, την ανεργία, την αδικία, τον πόλεμο, τον ρατσισμό, ζητώντας έναν όμορφο κόσμο ειρήνης, αγάπης και φιλίας. Υπάρχει βέβαια και η αρχέγονη επιθυμία του ανθρώπου να διαιωνίσει το όνομά του, χαράσσοντάς το κάπου για πάντα! Αυτή η επιθυμία ενισχύεται κι απ’ ένα αίσθημα πρόσκαιρης ιδιοκτησίας. Άρα το γκράφιτι δεν είναι κάτι αφύσικο.
Γιατί κάποιοι χαρακτηρίζουν το γκράφιτι πράξη ασέβειας ή βανδαλισμού;
Ορισμένα σκίτσα ζωγραφίζονται σε σημεία που φθείρουν την ιδιωτική ή δημόσια περιουσία, όπως είναι τα τραίνα, που φαίνονται μουτζουρωμένα και αντιαισθητικά. Άλλα σχέδια είναι ακατανόητα, δεν αναδεικνύουν κάποιο μήνυμα, είναι «ταγκιές» αν χρησιμοποιηθεί ο νεολογισμός…Επικρατεί χάος στους τοίχους της πόλης, ιδιαίτερα στους τοίχους του κέντρου. Φαίνεται να απουσιάζει ο σεβασμός.
Η απάντηση ενός έφηβου λάτρη του γκράφιτι ήταν αποστομωτική:
- «Γιατί; Εμένα με ρώτησε κανείς αν εγώ θέλω ο τοίχος απέναντί μου να είναι γκρίζος ή μισογκρεμισμένος ή ακόμη αν θέλω να υπάρχει για να μου κόβει τη θέα»;
-Μα δεν είναι δικός σου ο τοίχος!
-«Εγώ πιστεύω ότι όλοι οι τοίχοι είναι και δικοί μου, είναι κοινοί, όλων των ανθρώπων, όπως ακριβώς και η γη!».
-Μ’ αυτή τη λογική όμως, μπορεί ο άλλος να ζωγραφίσει πάνω απ’ το δικό σου γκράφιτι και να υπάρξει αντιαισθητικό θέαμα!
-Το θέμα είναι να κάνεις μια κίνηση για ν’ αλλάξεις αυτό που δε σου αρέσει. Να αντιδράσεις∙ όχι σπάζοντας, αλλά ζωγραφίζοντας κάτι με νόημα, με κοινωνικό μήνυμα, κάτι που να καλλωπίζει το χώρο και να δίνει χρώμα και ζωή σ’ ένα παλιό και ετοιμόρροπο τοίχο...σαν καρτούν.
Το γκράφιτι είναι μια έντιμη μορφή τέχνης. Δεν υποκρύπτει ελιτισμό και υποκρισία. Είναι αντίθετη με τις κοινωνικές συμβατικότητες και το κυριότερο, δεν απαιτεί πολλά χρήματα. Κάποιοι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν το γκράφιτι. Πιστεύουν ότι τίποτα δεν έχει το δικαίωμα να υπάρχει, εάν δε φέρνει κάποιο κέρδος. Αλλά αυτός που δείχνει ενδιαφέρον μόνο για τα χρήματα, δεν μπορεί να καταλάβει τον συνάνθρωπό του, ούτε τα αγνά μηνύματα της τέχνης.
Που υπάρχουν γκράφιτι;
Υπάρχουν παντού: στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης με τη φράση «Σας ευχαριστούμε» από τον «SAME84» και «URBAN ACT, στο Γενικό Νοσοκομείο Νικαίας σε συνεργασία «KEZ» και «URBAN ACT». Τεράστιο γκράφιτι του Γιάννη Αντετοκούνμπο είναι φιλοτεχνημένο στα Σεπόλια από τον Same84. Σ’ ένα μικρό ανηφορικό στενό, στην Πολίχνη της Θεσσαλονίκης, δεσπόζει ένα διαφορετικό από τα συνηθισμένα γκράφιτι, η επιβλητική μορφή του Αγίου Παϊσίου, φιλοτεχνημένη από τον Δημήτρη Ματσαρίδη. Το καλλιτέχνημα με το σκεπτικό βλέμμα του Αγίου, βρίσκεται επί της ομώνυμης οδού Παϊσίου Ιερομονάχου για περίπου 14 χρόνια. Ο καλλιτέχνης είχε δηλώσει ότι προσευχήθηκε πριν το κάνει. Στην Αθήνα τουριστικοί πράκτορες αναλαμβάνουν την περιήγηση των τουριστών στα καλύτερα- πιο εκφραστικά γκράφιτι της πόλης, προβάλλοντας ιστορίες σε αστικά τείχη, ώστε να κατανοήσουν οι επισκέπτες πως οι κοινωνικοοικονομικές αλλαγές και οι κρίσεις έχουν επηρεάσει τον πολιτισμό και τους τοπικούς καλλιτέχνες. Ένας οδηγός street art εξηγεί τα κρυμμένα νοήματα και μηνύματα της τέχνης στους απλούς τοίχους.
Στο Μαϊάμι μάλιστα δημιουργήθηκε το πρώτο μουσείο γκράφιτι στον κόσμο!
Είναι το γκράφιτι επαναστατικό;
Λένε ότι το γκράφιτι φοβίζει τους ανθρώπους και συμβολίζει την παρακμή της κοινωνίας και τον αποπροσανατολισμό των νέων. Όμως το γκράφιτι είναι επικίνδυνο μόνο για κάποιους πολιτικούς και διαφημιστές και για όσους αποφεύγουν τον άμεσο διάλογο με τους νέους. Οι νέοι υποστηρίζουν ότι αυτοί που πραγματικά καταστρέφουν τις γειτονιές είναι οι εταιρείες που βάζουν παράνομα τις τεράστιες διαφημιστικές τους πινακίδες σε κτίρια, λεωφορεία ή πεζοδρόμια, προσπαθώντας να μας κάνουν να νιώσουμε ανεπαρκείς μέχρι να αγοράσουμε τα πανάκριβα προϊόντα τους. Θεωρούν αυτονόητο ότι αυτές μπορούν να «βροντοφωνάζουν» και να επιβάλλουν το μήνυμά τους μέσα από κάθε διαθέσιμη επιφάνεια. Μάλιστα πολλές απ’ τις διαφημιστικές πινακίδες, καθώς είναι τοποθετημένες παράνομα, ευθύνονται για το θάνατο οδηγών, που με αποσπασμένη την προσοχή τους, βγαίνουν απ’ την πορεία τους.
Το γκράφιτι όμως δεν ευθύνεται για το θάνατο ανθρώπων. Ο τοίχος γίνεται ειρηνικό «όπλο» αλλαγής, έκφρασης της δυσαρέσκειας και των ανησυχιών των νέων, πίνακας αποτύπωσης ρηξικέλευθων ιδεών, μια δυναμική- καλλιτεχνική προσπάθεια αλλαγής του κόσμου, έστω και μ’ ένα αινιγματικό σκίτσο, που όμως είναι βγαλμένο από την αυθόρμητη εφηβική ψυχή. Υπάρχει πνευματικότητα σ’ αυτό το είδος ζωγραφικής, αρκεί να μην προσβάλλει ούτε την αισθητική, ούτε την αξιοπρέπεια, ούτε την νοημοσύνη, ούτε την περιουσία ιδιωτική ή δημόσια. Τότε, επιτυγχάνεται η «κάθαρση» με την Αριστοτελική έννοια του όρου, ο καλλιτέχνης και ο δέκτης προβληματίζονται «καθαίρονται» ψυχικά.
Υπάρχουν βέβαια και πολλοί άλλοι, σχεδόν άπειροι τρόποι να εκφραστούν οι νέοι. Υπάρχει η δυνατότητα έκφρασης μέσα από τον ηλεκτρονικό τύπο, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέσω της συμμετοχής σε Πανελλήνιους διαγωνισμούς ποίησης, λογοτεχνίας, ζωγραφικής, φωτογραφίας, μέσω της μουσικής, του θεάτρου και των άλλων μορφών τέχνης. Αρκεί βέβαια να θέλουν και να τολμούν οι νέοι να εκφραστούν δυναμικά και να μην στρουθοκαμηλίζουν, να μην συντάσσονται με το κατεστημένο…
