Οι Ορθόδοξοι λατρεύουν τις εικόνες; Η απάντηση σε μια διαχρονική ένσταση

Επιτρέπει η Ορθοδοξία την λατρεία των εικόνων?

Κάθε τόσο η ίδια κουβέντα επιστρέφει. «Γιατί φιλάτε τις εικόνες; Δεν είναι ειδωλολατρία; Δεν απαγορεύει η Αγία Γραφή να προσκυνούμε εικόνες;»

Η ένσταση αυτή δεν είναι καινούργια. Ακούγεται εδώ και αιώνες. Από την εποχή της Εικονομαχίας μέχρι τις σύγχρονες συζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολλοί ταυτίζουν την ορθόδοξη τιμή προς τις εικόνες με λατρεία ξύλου και χρωμάτων.

Όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία απαντά με μια διάκριση που δεν είναι λεπτομέρεια, είναι ολόκληρη θεολογία.

Ας ξεκινήσουμε από το βασικό...

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν λατρεύει τις εικόνες. Λατρεία αποδίδεται μόνο στον Τριαδικό Θεό.

Τι κάνει τότε όταν ένας πιστός φιλά μια εικόνα;

Τιμά το πρόσωπο που απεικονίζεται. Όχι το ξύλο. Όχι τα χρώματα. Όχι την μπογιά.

Είναι σαν να φιλά κάποιος τη φωτογραφία του παιδιού του που βρίσκεται μακριά. Κανείς δεν θα πει ότι αγαπά το χαρτί περισσότερο από το παιδί του. Η φωτογραφία γίνεται σημείο αναφοράς του προσώπου.

Αυτό ακριβώς εκφράζει η περίφημη διατύπωση της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου το 787 μ.Χ.:

«Η τιμή της εικόνας διαβαίνει προς το πρωτότυπο.»
Δηλαδή, η τιμή δεν σταματά στην ύλη. Πηγαίνει στο πρόσωπο.

«Μα η Βίβλος λέει να μην κάνετε εικόνες»
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο συχνό επιχείρημα.

Πολλοί επικαλούνται τη Δεύτερη Εντολή:

«Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον.»
Αν όμως διαβαστεί ολόκληρο το χωρίο, η απαγόρευση δεν αφορά κάθε εικόνα. Αφορά την κατασκευή ειδώλων για λατρεία.

Και εδώ εμφανίζεται ένα μεγάλο ερώτημα.

Αν ο Θεός απαγόρευε κάθε θρησκευτική εικόνα, γιατί αργότερα δίνει εντολή στον Μωυσή να κατασκευάσει δύο χερουβείμ από χρυσό επάνω στην Κιβωτό της Διαθήκης;

 
Γιατί στον Ναό του Σολομώντα υπήρχαν χερουβείμ, φοίνικες και ανάγλυφες παραστάσεις;

Η ίδια η Αγία Γραφή δείχνει ότι δεν απαγορεύεται η εικόνα ως τέχνη ή ως ιερό σύμβολο. Απαγορεύεται να γίνει θεός.

Και εκεί βρίσκεται όλη η διαφορά.

«Δεν χρειάζονται εικόνες. Ο Θεός είναι πνεύμα»
Ακούγεται λογικό.

Μόνο που η Ορθοδοξία απαντά με μία λέξη:

Ενανθρώπιση.

Πριν γεννηθεί ο Χριστός, ο Θεός ήταν αόρατος.

Όταν όμως «ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο», ο αόρατος έγινε ορατός.

Ο Χριστός απέκτησε ανθρώπινο πρόσωπο. Είχε μάτια. Είχε χέρια. Τον είδαν οι άνθρωποι.

Και εδώ βρίσκεται το σημείο που άλλαξε την ιστορία.

Αν ο Θεός έγινε άνθρωπος, τότε μπορεί να εικονιστεί ως άνθρωπος.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο μεγάλος υπερασπιστής των εικόνων, το είπε σχεδόν προκλητικά για την εποχή του:

«Όταν ο αόρατος έγινε ορατός, τότε ζωγράφισε την ανθρώπινη μορφή Του.»
Δεν πρόκειται για αισθητική επιλογή.

Πρόκειται για ομολογία πίστεως.

Η Εικονομαχία δεν ήταν απλώς μια διαφωνία 
 
Τον 8ο και 9ο αιώνα η Βυζαντινή Αυτοκρατορία συγκλονίστηκε.

Εικόνες καταστρέφονταν.

Μοναχοί φυλακίζονταν.

Άλλοι βασανίζονταν επειδή αρνούνταν να τις παραδώσουν.

Δεν ήταν μια απλή πολιτική διαμάχη.

Ήταν μια σύγκρουση για το ποιος είναι πραγματικά ο Χριστός.

Οι εικονομάχοι πίστευαν ότι η εικόνα προσβάλλει τον Θεό.

Οι υπερασπιστές των εικόνων απαντούσαν ότι η απόρριψη της εικόνας οδηγεί τελικά στην άρνηση της πραγματικής ανθρώπινης φύσης του Χριστού.

Η τελική δικαίωση ήρθε το 843 μ.Χ., με την Αναστήλωση των Ιερών Εικόνων, γεγονός που η Εκκλησία γιορτάζει μέχρι σήμερα την Κυριακή της Ορθοδοξίας.

«Μα γιατί τις φιλάτε;»
Αυτή είναι ίσως η εικόνα που ξενίζει περισσότερο όσους δεν έχουν μεγαλώσει μέσα στην ορθόδοξη παράδοση.

Ο πιστός φιλά την εικόνα.

Ανάβει καντήλι.

Κάνει τον σταυρό του.

Από έξω μοιάζει σαν λατρεία.

Στην πραγματικότητα είναι έκφραση τιμής.

Το ίδιο κάνει κάποιος όταν ασπάζεται τον Σταυρό.

Το ίδιο όταν φιλά το Ευαγγέλιο.

Το ίδιο όταν ασπάζεται το χέρι του πνευματικού ή του ιερέα.

Κανείς δεν λατρεύει το χαρτί του Ευαγγελίου.

Κανείς δεν θεοποιεί το ξύλο του Σταυρού.

Η πράξη έχει αποδέκτη το πρόσωπο ή το ιερό γεγονός που συμβολίζεται.

Οι εικόνες «μιλούν» χωρίς λόγια
 
Σε μια εποχή που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ήξεραν να διαβάζουν, οι εικόνες έγιναν το «Ευαγγέλιο των αναλφαβήτων».

Δεν ήταν διακόσμηση.

Δίδασκαν.

Η Γέννηση.

Η Σταύρωση.

Η Ανάσταση.

Οι άγιοι μάρτυρες.

Κάθε εικόνα λειτουργούσε σαν θεολογικό μάθημα χωρίς βιβλία.

Και αυτό παραμένει αληθινό μέχρι σήμερα.

Μπροστά σε μια εικόνα του Παντοκράτορα, ακόμη και κάποιος που δεν γνωρίζει θεολογία καταλαβαίνει ότι βρίσκεται απέναντι σε μια παρουσία που τον καλεί σε μετάνοια.

Όχι επειδή το ξύλο έχει δύναμη.

Αλλά επειδή η εικόνα δείχνει προς τον Χριστό.

Η πραγματική ερώτηση δεν είναι οι εικόνες

Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι αν οι Ορθόδοξοι λατρεύουν τις εικόνες.

Η πραγματική ερώτηση είναι άλλη.

Πιστεύουμε ότι ο Θεός μπήκε πραγματικά στην ανθρώπινη ιστορία;

Αν η απάντηση είναι ναι, τότε η ύλη δεν είναι εχθρός της πίστης.

Το ξύλο μπορεί να γίνει Σταυρός.

Το νερό μπορεί να γίνει Βάπτισμα.

Το ψωμί και το κρασί μπορούν να μπουν στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

Και η εικόνα μπορεί να γίνει παράθυρο που στρέφει τον άνθρωπο προς το εικονιζόμενο πρόσωπο.

Η Ορθοδοξία δεν ζητά από κανέναν να λατρέψει ένα αντικείμενο. Ζητά να δει πέρα από αυτό.

Γιατί, τελικά, η εικόνα δεν είναι ο προορισμός.

Είναι η υπενθύμιση ότι ο Θεός δεν έμεινε μακριά από τον άνθρωπο, αλλά ήρθε ο ίδιος να συναντήσει το πρόσωπό του.

Χρόνια πολλά, η Γέννηση Της Θεοτόκου, ας μας χαρίζει ηρεμία, διάκριση και κυρίως Αγάπη.

Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων

Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε για το Γεννέσιον Της Θεοτόκου στο Κιλκίς

Читайте также