Μοιχεπιβασία, Κανονικότητα και Συνείδηση του Λαού

Μοιχεπιβασία, Κανονικότητα και Συνείδηση του Λαού - Φωτογραφία: ΕΟΔ

Η ιστορία της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν είναι απλώς μια αλληλουχία θεσμικών αποφάσεων ή διοικητικών μεταβολών. Είναι, κυρίως, ιστορία μαρτυρίας, διωγμών, αδικιών και τελικής δικαίωσης, όχι από την ισχύ αλλά από την αλήθεια. Σε αυτή την ιστορία, μία από τις βαρύτερες πληγές που επανεμφανίζονται διαχρονικά είναι η αντικανονική έκπτωση επισκόπων και η συνακόλουθη κατάληψη των θρόνων τους από άλλους, γεγονός που η πατερική παράδοση ονομάζει με ακρίβεια και αυστηρότητα μοιχεπιβασία.

Η πρόσφατη και άδικη έκπτωση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού, με διαδικασίες συνοπτικές, βεβιασμένες και βαθύτατα αμφισβητούμενες ως προς την κανονικότητά τους, επαναφέρει στο προσκήνιο όχι απλώς ένα τοπικό εκκλησιαστικό ζήτημα, αλλά ένα παλαιό, επαναλαμβανόμενο και τραγικά γνώριμο μοτίβο της εκκλησιαστικής ιστορίας: την προσπάθεια επιβολής μιας νέας “κανονικότητας” μέσω θεσμικών ακροβασιών, συκοφαντιών και αποκλεισμού του λαού του Θεού από τη ζωή της Εκκλησίας.

Σκοπός του παρόντος άρθρου δεν είναι η πολιτική ή συναισθηματική καταγγελία, αλλά η πατερική και ιστορική αποτίμηση. Να δείξει, δηλαδή, τι διδάσκει η ίδια η Εκκλησία, μέσα από τους Αγίους Πατέρες και την εμπειρία αιώνων, για τέτοιες περιπτώσεις, και ποια είναι η αναπόφευκτη κατάληξη όσων αποδέχονται να καταλάβουν θρόνο που ανήκει σε άλλον, ζώντα και αδίκως εκδιωχθέντα.

1. Ο επισκοπικός θρόνος ως μυστήριο και όχι ως αξίωμα

Η Ορθόδοξη Εκκλησία ουδέποτε αντιλήφθηκε τον επίσκοπο ως απλό διοικητικό λειτουργό. Από τους αποστολικούς χρόνους, ο επίσκοπος είναι ορατό σημείο ενότητας, πατέρας, ποιμένας και εγγυητής της πίστεως.

Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος γράφει ξεκάθαρα:

«Χωρὶς τοῦ ἐπισκόπου μηδὲν πρασσέσθω τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν Ἐκκλησίαν»

(Προς Σμυρναίους, 8)

Η σχέση επισκόπου και τοπικής Εκκλησίας έχει μυστηριακό χαρακτήρα. Οι Πατέρες δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν νυμφική γλώσσα: ο επίσκοπος “συνδέεται” με την Εκκλησία του. Γι’ αυτό και η αυθαίρετη απομάκρυνσή του δεν είναι απλώς διοικητική πράξη, αλλά πνευματικός ακρωτηριασμός του εκκλησιαστικού σώματος.

Ακριβώς γι’ αυτό, η κατάληψη του θρόνου από άλλον, όσο “νόμιμη” κι αν εμφανίζεται εξωτερικά, χαρακτηρίζεται από τους κανονολόγους ως μοιχεία, δηλαδή παράνομη και ανίερη ένωση.

2. Η μοιχεπιβασία ως κανονικός όρος και όχι ρητορική υπερβολή

Ο όρος μοιχεπιβάτης δεν είναι υβριστικός. Είναι κανονικός όρος, χρησιμοποιούμενος από:

• τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη,

• τον Θεόδωρο Βαλσαμώνα,

• τον Ιωάννη Ζωναρά,

• τις πράξεις Τοπικών και Οικουμενικών Συνόδων.

Χαρακτηρίζει εκείνον που:

καταλαμβάνει θρόνο,

ενώ ο προηγούμενος επίσκοπος είναι ζωντανός,

χωρίς να έχει καταδικαστεί κανονικά,

ή αφού εκδιώχθηκε με βία, συκοφαντία ή πολιτική/θεσμική μεθόδευση.

Η Εκκλησία θεωρεί ότι τέτοιος “επίσκοπος” δεν έχει ποιμαντική χάρη, όσο κι αν φέρει τίτλους και εξουσία.

3. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: πρότυπο αδικίας και τελικής δικαίωσης

Η περίπτωση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου αποτελεί το κατεξοχήν πατερικό προηγούμενο.

Ο Χρυσόστομος:

• εκθρονίστηκε με συνοπτικές διαδικασίες,

• αντιμετώπισε καταιγισμό συκοφαντιών,

• εξορίστηκε δύο φορές,

• πέθανε μακριά από τον θρόνο του.

Στη θέση του τοποθετήθηκαν άλλοι, οι οποίοι:

• είχαν τυπική αναγνώριση,

• αλλά δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ από τη συνείδηση του λαού.

Οι πιστοί:

• διέκοπταν το μνημόσυνό τους,

• δεν κοινωνούσαν μαζί τους,

• μιλούσαν ανοιχτά για μοιχεπιβασία.

Η ιστορία απέδειξε ότι:

• ο Χρυσόστομος αναγνωρίστηκε άγιος,

• οι μοιχεπιβάτες έμειναν απλώς ως υποσημείωση αδικίας.

Το μοτίβο είναι σαφές:

Η διοικητική επικράτηση δεν ταυτίζεται με την εκκλησιαστική νομιμοποίηση.

4. Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο: βιασύνη, λάσπη, “θεσμικές ρυθμίσεις”

Σε όλες τις ιστορικές περιπτώσεις αντικανονικής έκπτωσης επισκόπου παρατηρούμε τα ίδια χαρακτηριστικά:

1. Ακραία βιασύνη

Οι διαδικασίες επισπεύδονται, οι χρόνοι συμπιέζονται, η κρίση προηγείται της ακρόασης.

2. Συκοφαντική προετοιμασία

Καθημερινή ή συστηματική “διαρροή” κατηγοριών, ώστε να προετοιμαστεί η κοινή γνώμη.

3. Αλλαγή ή ερμηνεία κανόνων κατά το δοκούν

Ό,τι δεν εξυπηρετεί, παρακάμπτεται· ό,τι εξυπηρετεί, “ερμηνεύεται δημιουργικά”.

4. Αποκλεισμός λαού και κατώτερου κλήρου

Η Εκκλησία μετατρέπεται σε κλειστό κλαμπ διοικητών.

Αυτό το μοτίβο δεν είναι σύγχρονο. Είναι γνωστό από:

• τη Σύνοδο της Δρυός,

• τις πατριαρχικές εκθρονίσεις του Βυζαντίου,

• τις ενωτικές περιόδους,

• τα αρσενιατικά σχίσματα.

5. Η περίπτωση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού υπό το φως της παράδοσης

Η έκπτωση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού φέρει όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά:

• συνοπτικές διαδικασίες,

• απουσία πραγματικής κανονικής δίκης με πλήρη ακρόαση,

• διαρκή δημόσια σπίλωση του προσώπου του,

• προσπάθεια ταχείας “τακτοποίησης” του ζητήματος μέσω θεσμικών αλλαγών,

• παραγκωνισμό του κλήρου και του λαού της Πάφου από κάθε ουσιαστική συμμετοχή.

Χωρίς να απαιτείται καμία υπερβολή, η πατερική εμπειρία μας επιτρέπει να πούμε το εξής με νηφαλιότητα:

Εφόσον ο Μητροπολίτης Τυχικός είναι ζωντανός και δεν έχει καταδικαστεί κανονικά από αδιαμφισβήτητη εκκλησιαστική κρίση, ο θρόνος της Πάφου δεν είναι κενός.

Συνεπώς, όποιος αποδεχθεί να καθίσει σε αυτόν τον θρόνο, ανεξαρτήτως τίτλων ή αποφάσεων, θα φέρει το βάρος της μοιχεπιβασίας.

6. Η συνείδηση του λαού ως τελικός κριτής

Ένα από τα σταθερότερα διδάγματα της ορθόδοξης ιστορίας είναι ότι ο λαός δεν είναι παθητικός δέκτης αποφάσεων. Δεν “επικυρώνει” μηχανικά ό,τι του επιβάλλεται.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, μόνος εναντίον αυτοκρατόρων και πατριαρχών, είπε το ιστορικό:

«Ἐὰν καὶ πᾶσα ἡ οἰκουμένη κοινωνῇ, ἐγὼ οὐ κοινωνῶ»

Η ιστορία δείχνει ότι:

• οι μοιχεπιβάτες μπορεί να διοικήσουν,

• αλλά δεν ποιμαίνουν,

• δεν ριζώνουν στη συνείδηση,

• και τελικά μένουν χωρίς πνευματική αποδοχή.

Αυτό ακριβώς συνέβη:

• με τους διαδόχους του Χρυσοστόμου,

• με τους ενωτικούς πατριάρχες,

• με τους αντικανονικούς αντικαταστάτες διωχθέντων επισκόπων.

7. Τελικό συμπέρασμα

Η Εκκλησία έχει μνήμη. Και αυτή η μνήμη δεν διαγράφεται με αποφάσεις, ούτε με καταστατικές τροποποιήσεις.

Η άδικη έκπτωση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού δεν είναι απλώς ένα σύγχρονο εκκλησιαστικό επεισόδιο. Είναι κρίκος σε μια μακρά αλυσίδα αδικιών, που όμως καταλήγουν πάντοτε στο ίδιο σημείο:

• ο διωχθείς δικαιώνεται,

• ο μοιχεπιβάτης στιγματίζεται,

• και ο λαός παραμένει ο σιωπηλός αλλά αλάνθαστος μάρτυρας της αλήθειας.

Η Εκκλησία δεν σώζεται με βιασύνη, ούτε με λάσπη.

Σώζεται με αλήθεια, υπομονή και δικαιοσύνη.

Κ.Γ

Καθηγητής Πανεπιστημίου

Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε για την απάντηση Τυχικού στα δημοσιεύματα: «Διαστρεβλώνεται η πραγματικότητα».

Читайте также