Φανατισμός υπέρ.....πίστεως. Μια ανάλυση εκ' βαθέων

ΘΡΗΚΕΥΤΙΚΟΣ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ

Η "φιλοσοφία" του Θρησκευτικού φανατισμού.

Η πίστη υπήρξε πάντα το πιο βαθύ καταφύγιο του ανθρώπου. Από τα πρώτα βήματα της ανθρωπότητας, οι άνθρωποι στρέφονταν σε ανώτερες δυνάμεις για να βρουν νόημα, ελπίδα, και μια αίσθηση ασφάλειας σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητες και κινδύνους. Αρχικά, οι θρησκευτικές πρακτικές ήταν απλές, τελετουργίες, προσευχές, προσφορές. Όμως όσο η πίστη αναπτυσσόταν και η κοινωνία γινόταν πιο πολύπλοκη, άρχισε να συνδέεται και με την κοινωνική επιβεβαίωση και την ηθική υπεροχή.

Ο φανατισμός υπέρ της πίστης δεν είναι σύγχρονο φαινόμενο. Στην αρχαιότητα, οι θρησκευτικές κοινότητες χρησιμοποιούσαν τις πεποιθήσεις τους για να ελέγχουν και να οργανώνουν τις κοινωνίες τους. Η πίστη δεν ήταν μόνο προσωπικό καταφύγιο, ήταν τρόπος να δείχνει κανείς τη θέση του στον κόσμο. Όσοι ακολουθούσαν τις διδασκαλίες αυστηρά θεωρούνταν «καλοί» και «σωστοί», ενώ όσοι αμφισβητούσαν ή εξέφραζαν διαφορετικές απόψεις συχνά στιγματίζονταν ή αποκλείονταν.

Ακόμα και στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, η πίστη που θα έπρεπε να ενώνει, πολλές φορές χώριζε. Οι κοινότητες διχάζονταν ανάλογα με την ερμηνεία των Γραφών και οι πιστοί που αμφισβητούσαν ή ακολουθούσαν διαφορετικά δόγματα συχνά αντιμετώπιζαν κοινωνικό αποκλεισμό. Το ζητούμενο δεν ήταν μόνο η εσωτερική πνευματικότητα, ήταν η δημόσια επίδειξη της πίστης. Η επιβεβαίωση από τους άλλους και η κοινωνική αναγνώριση έγιναν κεντρικά στοιχεία.

Με τη μεσαιωνική εποχή, η πίστη συνδέθηκε άμεσα με την εξουσία. Οι Ιερείς και οι μοναχοί δεν ήταν απλώς πνευματικοί οδηγοί, είχαν και κοινωνική επιρροή. Μέσα από τους κανόνες, τις τελετές και την αυστηρή τήρηση των δόγματων, μπορούσαν να ελέγχουν τις κοινωνίες. Το άτομο έπρεπε να φαίνεται καλό, αρεστό και «σωστό», ακόμη κι αν μέσα του ένιωθε αμφιβολίες, φόβο ή αδυναμία.

Αυτό που ξεχωρίζει τον φανατισμό από την αυθεντική πίστη είναι η ανάγκη επίδειξης. Ο άνθρωπος φανατίζεται όταν δεν αρκείται να πιστεύει μέσα του, όταν χρειάζεται να δείξει σε όλους ότι είναι σωστός και ηθικός. Η πίστη σταματά να είναι πηγή ηρεμίας και αγάπης και γίνεται μέσο κοινωνικής επιβεβαίωσης ή ελέγχου του εγώ.

Σήμερα, ο φανατισμός παίρνει πολλές μορφές. Δεν είναι πια μόνο δημόσιες διαδηλώσεις ή θρησκευτικές τελετές. Είναι οι καθημερινές εμμονές, η ανάγκη να φαίνεται κανείς σωστός, η συνεχής κριτική προς όσους αμφισβητούν, η επιβολή της ηθικής της πίστης ως κοινωνικό πρότυπο. Η πίστη που θα έπρεπε να φωτίζει γίνεται εργαλείο διχασμού

Και μια σκέψη έρχεται στο μυαλό. Για παράδειγμα, βλέπουμε καθημερινά ομάδες λαικών να μιλούν μέσω social media με φανατισμό για την πίστη τους, με απρεπής εκφράσεις, εναντίον άλλων ετερόδοξων ανθρώπων και κάποιοι Ιερείς, να τους επιβραβεύουν με αυτό το περιβόητο "LIKE".  Δεν μιλάμε για αυτούς που διδάσκουν με αγάπη και σεβασμό, μιλάμε για εκείνους που χρησιμοποιούν την πίστη ως εργαλείο ελέγχου και επιβολής. Αυτοί οι Ιερείς δημιουργούν μικρές ομάδες ή «πυρήνες» πιστών, όπου η αφοσίωση μετριέται με την υπακοή και την επιδεικτική πίστη. Οι πιστοί ανταγωνίζονται μεταξύ τους για να δείξουν ποιος είναι πιο «πιστός», πιο «αφοσιωμένος», πιο «καλός Χριστιανός».  Γράψε αμήν και θα σωθείς, δηλαδή!

Στην επιφάνεια, αυτές οι ομάδες φαίνονται αθώες, προσευχές, κοινωνική βοήθεια, συμμετοχή στην εκκλησία. Όμως η πραγματικότητα συχνά είναι πιο σκοτεινή. Οι πυρήνες αυτοί διαιρούν την κοινότητα, ενισχύουν τον φόβο και την κοινωνική πίεση, και κάνουν τον πιστό να νομίζει ότι η πίστη του έχει αξία μόνο αν φαίνεται στους άλλους. Η πνευματική ελευθερία χάνεται και η ουσία της πίστης, η αγάπη και η ταπεινότητα, σκεπάζεται από τη σκιά του φανατισμού.

Ας δούμε όμως πώς αυτό εκδηλώνεται σε καθημερινές καταστάσεις. Ένας πιστός που φανατίζεται μπορεί να κρίνει τους γείτονές του, να αμφισβητήσει τις επιλογές φίλων ή συγγενών, ακόμη και να απομακρυνθεί από αυτούς που δεν ακολουθούν πιστά τα ίδια πρότυπα. Ο φανατισμός μετατρέπεται σε κοινωνικό εργαλείο, κρίνεις και επιβάλλεις κανόνες, όχι με αγάπη και κατανόηση, αλλά με φόβο, έλεγχο και ανάγκη για υπεροχή.

Όταν μάλιστα η καθοδήγηση προέρχεται από Ιερείς που φανατίζουν το ποίμνιο, η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο επικίνδυνη. Στην Ιστορία έχουμε παραδείγματα κοινοτήτων που χωρίζονταν σε «πυρήνες» πιστών, όπου οι κανόνες ήταν αυστηρότεροι από οποιονδήποτε νόμο. Οι πιστοί ένιωθαν ότι για να ανήκουν, έπρεπε να ακολουθούν κάθε οδηγία, να δείχνουν αφοσίωση, να συγκρίνουν τη δική τους πίστη με αυτή των άλλων. Όποιος αμφισβητούσε ή έδειχνε διαφορετική προσέγγιση συχνά στιγματίζονταν ή περιθωριοποιούνταν.

Η κοινωνική ζημιά από τέτοιες πρακτικές είναι σημαντική. Οι κοινότητες διαιρούνται, η επικοινωνία σπάνια είναι ειλικρινής, και η πίστη που θα έπρεπε να ενώνει, διαιρεί. Ο φόβος και η πίεση αντικαθιστούν την αγάπη και την κατανόηση. Το εγώ γίνεται πιο σημαντικό από την ψυχή, και η πίστη σταδιακά μετατρέπεται σε εργαλείο κοινωνικού ελέγχου.

Όμως ο φανατισμός δεν είναι μόνο κοινωνικό πρόβλημα, είναι και πνευματικό. Η αυθεντική πίστη δεν χρειάζεται να αποδειχθεί. Δεν χρειάζεται να φαίνεται. Η πίστη που φωτίζει είναι εκείνη που αναπτύσσεται μέσα μας, που δίνει ηρεμία, κατανόηση και αγάπη χωρίς όρους. Όταν η πίστη χρειάζεται να αποδειχθεί, τότε χάνει την ουσία της.

Η πρόκληση για τον σύγχρονο άνθρωπο είναι να ξεχωρίσει την πίστη από τον φανατισμό. Η πίστη που δεν κρίνει, που δεν διαιρεί, που δεν επιβάλλει, είναι η πίστη που πραγματικά φωτίζει και απελευθερώνει. Ο φανατισμός, από την άλλη, κρατά τον άνθρωπο δέσμιο της εικόνας του και όχι της ψυχής του.

Σήμερα, η πρόκληση είναι μεγαλύτερη γιατί η κοινωνία είναι πιο ανοιχτή και πολυφωνική. Οι πιστοί έρχονται σε επαφή με διαφορετικές απόψεις, θρησκείες, ιδέες. Ο φανατισμός γίνεται ακόμα πιο επικίνδυνος, γιατί όταν ο άνθρωπος προσπαθεί να «αποδείξει» την πίστη του σε όλους γύρω του, χάνει την αυθεντικότητα και την ταπεινότητα που είναι η ουσία της πνευματικότητας.

Η ιστορία μας διδάσκει ότι οι κοινωνίες που επέτρεψαν στους ηγέτες να φανατίζουν τον κόσμο συχνά βίωσαν διχασμούς, συγκρούσεις και κοινωνική ένταση. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα, αλλά με πιο «ήπιες» μορφές, διαιρέσεις μέσα σε Εκκλησίες, συγκρούσεις μεταξύ πιστών, πίεση στους νέους να «δείχνουν πίστη» και φόβος για αμφισβήτηση.

Στο τέλος, η πίστη δεν χρειάζεται φανφάρες, συγκρίσεις, ή εικόνες τέλειου Χριστιανού. Χρειάζεται ειλικρίνεια, ταπεινότητα, καλοσύνη και αγάπη. Ο αληθινός Χριστιανός δεν κρίνει και δεν φανατίζει, φωτίζει με τις πράξεις του, χωρίς να προσπαθεί να επιβληθεί στους άλλους. Και οι Ιερείς που κατανοούν αυτό το νόημα γίνονται φάροι και όχι δεσμοφύλακες.

Η Ιστορία του φανατισμού δείχνει ένα πράγμα καθαρά, η πίστη που χρειάζεται να αποδειχθεί στους άλλους δεν είναι πνευματική, είναι κοινωνική και εγωιστική. Ο φανατισμός είναι η σκιώδης πλευρά της πίστης, που διαιρεί, ελέγχει και επιβάλλει. Η αυθεντική πίστη ενώνει, φωτίζει και ελευθερώνει.

Σήμερα, η πρόκληση για τον καθένα μας είναι να αναγνωρίσει αυτή τη διαφορά μέσα του. Όταν η πίστη γίνεται εργαλείο επίδειξης ή κοινωνικής αναγνώρισης, χάνει την ουσία της. Όταν γίνεται μέσο ελέγχου του ποίμνιου από Ιερείς ή ηγέτες, μετατρέπεται σε κοινωνικό πρόβλημα. Όμως όταν η πίστη γίνεται φως που φωτίζει την ψυχή μας και τις σχέσεις μας, τότε πραγματικά αλλάζει τον κόσμο.

Στο τέλος της ημέρας, δεν χρειάζεται να φανούμε τέλειοι Χριστιανοί. Χρειάζεται να είμαστε αυθεντικοί, να αγαπάμε αληθινά, να σεβόμαστε τους άλλους και να προσπαθούμε να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι. Κι ίσως μόνο τότε η πίστη δεν θα είναι βάρος ή επίδειξη, αλλά φως που διαχέεται σε κάθε μας πράξη, χωρίς φανατισμό και υπερβολές, με γνήσια αγάπη και κοινωνική συνείδηση.

Να "κλείσουμε" το θέμα , με μια στωική σκέψη..

«Ὅπου ἡ πίστις ἄνευ λόγου, ἐκεῖ ἡ πλάνη.»
 Πίστη χωρίς λογική οδηγεί αναπόφευκτα στην πλάνη.

Читайте также