Η Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου και η απουσία ζώσας Παραδόσεως

Ο Άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος

Η τέλεση της Λειτουργίας του Αγίου Ιακώβου, που τα τελευταία εκατό και πλέον χρόνια επανεμφανίστηκε σε ορισμένες ενορίες της Ελλάδος, προκαλεί θεολογική και λειτουργική συζήτηση. Πολλοί κληρικοί και θεολόγοι τονίζουν ότι πρόκειται για λειτουργικό τύπο χωρίς ζώσα συνέχεια στην Ορθόδοξη Παράδοση, ο οποίος επανήλθε περισσότερο από αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρά από εκκλησιαστική ανάγκη.

                                                                            Η απαράδοτη Λειτουργία

Οι Λειτουργίες του Αγίου Ιακώβου που τελούνται εδώ και περίπου 100 χρόνια στην Ελλάδα θεωρούνται από ερευνητές και λειτουργιολόγους «λειτουργικοί αυτοσχεδιασμοί». Το 1930 ετελούντο άπαξ ή δίς του έτους, μόνον στο παρεκκλήσιο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών και στη Ριζάρειο Σχολή, ενώ το 1968, παρά την στρατηγική προώθηση, τελούνταν μόνον στο 23,2% των Ιερών Μητροπόλεων, μία ή δύο φορές τον χρόνο.

Η συγκεκριμένη Λειτουργία χαρακτηρίζεται ως απαράδοτη, δηλαδή δεν παρεδόθη δια ζώσης από Ορθόδοξο Ιερέα σε Ορθόδοξο Ιερέα, ή από Επίσκοπο σε Ιερέα. Εγκαταλείφθηκε από τον 11ο αιώνα στην Εκκλησία των Ιεροσολύμων, και ήδη από τον 4ο αιώνα φαίνεται πως είχε παύσει να τελείται ως βασική Λειτουργία.

Η μαρτυρία των επιστημόνων

Ο Μητροπολίτης Καισαρείας Αμβρόσιος Σταυρινός σημειώνει ότι η Λειτουργία του Ιακώβου υπέστη ανακατασκευές κατά καιρούς, όχι επειδή διηνεκώς τελούνταν, αλλά επειδή τελούνταν εκτάκτως στα Ιεροσόλυμα.

Ο Χρυσοστόμος Παπαδόπουλος, Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, γράφει ότι η Εκκλησία δεν θεωρεί την Λειτουργίαν του Αγίου Ιακώβου ως Αποστολικήν γραφήν, αλλά ως κείμενον που έλαβε μεταγενέστερες προσθήκες. Από τον 4ο αιώνα και εφεξής, επεκράτησε η τέλεση μόνον των δύο γνωστών Λειτουργιών — του Μεγάλου Βασιλείου και του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου.

Η ιερά Παράδοση και η απουσία τυπικού

Ούτε το Τυπικόν της Εκκλησίας της Ελλάδος (ΤΜΕ), ούτε τα Αγιορείτικα Τυπικά, ούτε ο Βαρβερινός Κώδικας (Barb. Gr. 336, 8ος αι.) περιλαμβάνουν την Λειτουργία του Ιακώβου. Η επαναφορά της αποτελεί εκκλησιαστικώς αντικουαριανισμό, δηλαδή αναβίωση αρχαίων μορφών έξω από τη ζώσα λειτουργική παράδοση.

Ο αρχιμανδρίτης Δοσίθεος, ηγούμενος της Ι. Μ. Παναγίας Τατάρνης, σημειώνει ότι στις 23 Οκτωβρίου, μνήμη του Αγίου Ιακώβου, ουδαμού αναγράφεται η τέλεση της συγκεκριμένης Λειτουργίας.

Η ορθόδοξη στάση: «Ως παρέλαβεν η Εκκλησία»

Το Συνοδικόν της Ορθοδοξίας επιβεβαιώνει: «Η Εκκλησία ως παρέλαβεν». Ο Όσιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης, μαθητής του Οσίου Ιωσήφ του Ησυχαστού, επαναλάμβανε διαρκώς:
«Να πηγαίνετε όπως μας παρέδωσαν οι Πατέρες· μην κάνετε πράγματα που δεν παραλάβατε».

Η μελέτη «Σύγχρονες Λειτουργίες του Αγίου Ιακώβου», η οποία επισυνάπτεται και διατίθεται επίσης στην πλατφόρμα Academia και στο Αναλόγιον, εξετάζει εκτενώς το ζήτημα της θεολογικής, λειτουργικής και εκκλησιολογικής θέσεως του θέματος, φωτίζοντας ότι η Ορθόδοξη Παράδοση αναπνέει μόνον μέσα από τη ζώσα αδιάκοπη συνέχεια της πίστεως και όχι με αναβιώσεις του παρελθόντος.

Παναγιώτης Δ. Παπαδημητρίου

Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε για τον Άγιο Σπυρίδωνα στην παράδοση της Ορθοδοξίας και της Κέρκυρας.

Читайте также