Μνήμη των Αγίων Ηλιοφώτων της Κύπρου
Η σημερινή αναφορά αφορά τους εν Κύπρω οσίους Ηλιόφωτο, Επαφρόδιτο, Αμμώνιο, Χουλελαίο και Ευσθένιο, με επίκεντρο την Κάτω Μονή.
Η Εκκλησία τιμά σήμερα, 13 Ιουλίου, τη μνήμη των Αγίων Οσιομαρτύρων Ηλιοφώτων, μαζί με τη Σύναξη του Αρχαγγέλου Γαβριήλ και τον Όσιο Στέφανο τον Σαββαΐτη. Σύμφωνα με το συναξάρι, πρόκειται για τους εν Κύπρω οσίους Ηλιόφωτο, Επαφρόδιτο, Αμμώνιο, Χουλελαίο και Ευσθένιο.
Κατά την ιστορική παράδοση, οι Άγιοι Ηλιόφωτοι ανήκαν στους τριακόσιους Αγίους που έφθασαν στο νησί μετά τη δεύτερη Σταυροφορία, για να συνεχίσουν με ασφάλεια τον μοναχικό βίο. Όταν το πλοίο τους ναυάγησε στα νερά της Πάφου εξαιτίας τρικυμίας, διασκορπίστηκαν στην Κύπρο και συνέχισαν την αναχωρητική ζωή σε διαφορετικούς τόπους.
Στη συνέχεια, ύστερα από περιπλάνηση, ανέβηκαν στην κορυφή του βουνού Κορώνη, κοντά στη σημερινή Κάτω Μονή, όπου εγκαταστάθηκαν σε δύο σπηλιές. Όπως αναφέρεται στο ίδιο κείμενο, ο Ηλιόφωτος ήταν ιερέας και πνευματικός πατέρας των υπολοίπων, γεγονός από το οποίο συνδέεται και η κοινή ονομασία με την οποία είναι γνωστοί στη λαϊκή παράδοση.
Η μνήμη τους τιμάται ιδιαιτέρως στην κοινότητα Κάτω Μονή της επαρχίας Λευκωσίας, ενώ σήμερα πανηγυρίζει η Μονή των Αγίων Ηλιοφώτων στην Κάτω Μονή. Παράλληλα, πανηγυρίζει και το εκκλησάκι του Αρχαγγέλου Γαβριήλ στο Παραλίμνι, όπου εορτάζεται η Σύναξη του Αρχαγγέλου.
Στο ίδιο αγιολογικό πλαίσιο, είχε προηγηθεί η αναφορά στον Άγιο Θεράποντα, Επίσκοπο Κύπρου.
