Η Αγ. Ευφημία και η Δ΄Οικουμενική Σύνοδος: θεσμός και χάρισμα
Η εκκλησιαστική μας παράδοση θέλει την Αγ. Μεγαλομάρτυρα Ευφημία να επιβεβαιώνει τη δογματική απόφαση της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου.
π. Αναστασίου Γκοτσοπούλου, Εφημερίου Ι. Ν. Αγ. Νικολάου Πατρών
Η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος συνήλθε στη Χαλκηδόνα (απέναντι από την Κωνσταντινούπολη), το 451 μ. Χ. με τη συμμετοχή 630 θεοφόρων Πατέρων. Η Σύνοδος δογμάτισε ότι ο Θεός Λόγος, το Δεύτερο Πρόσωπο της Αγ. Τριάδος, παραμένοντας Θεός, προσέλαβε και την ανθρώπινη φύση άνευ αμαρτίας και κατέστη Θεάνθρωπος.
Σύμφωνα με τον δογματικό όρο της Συνόδου στο ένα και μοναδικό Πρόσωπο του Σαρκωθέντος Θεού Λόγου έχουμε ένωση και των δύο φύσεων, της ακτίστου Θείας Φύσεως και της κτιστής ανθρωπίνης. Στη μυστηριώδη και μοναδική αυτή ένωση, η ανθρώπινη φύση δεν απορροφήθηκε από την άπειρη Θεία Ουσία αλλά διατήρησε όλα τα χαρακτηριστικά της. Συνεπώς, σύμφωνα με τον Όρο της Δ΄Οικουμενικής Συνόδου η θεία και η ανθρώπινη φύση ενώθηκαν στο ένα και μοναδικό πρόσωπο του Κυρίου Ιησού «ατρέπτως, ασυγχύτως, αχωρίστως και αδιαιρέτως», δηλαδή οι δύο φύσεις ενώθηκαν χωρίς να αλλοιωθούν και χωρίς να συγχέονται τα χαρακτηριιστικά εκάστης («ατρέπτως, ασυγχύτως») και χωρίς να διαχωριστούν και να διαιρεθούν πλέον («αχωρίστως και αδιαιρέτως»).
Ο Κύριός μας παραμένει «αληθινός Θεός» αλλά παράλληλα είναι και αληθινός άνθρωπος, ταυτόχρονα ο ίδιος ο Κύριος ως άνθρωπος δακρύζει στον τάφο του Λαζάρου αλλά ως Θεός και Κύριος της ζωής και του Θανάτου τον ανασταίνει. Η θνητή σάρκα του Θεού Λόγου πεθαίνει πάνω στο Σταυρό και ενταφιάζεται αλλά παραμένοντας ενωμένη με τη θεία φύση δεν αποσυντίθεται, η ανθρώπινη ψυχή του κατεβαίνει στον άδη αλλά καθώς είναι ενωμένη με τη θεία φύση ανασταίνει τους απ’ αιώνος νεκρούς! Ομολογούμε, λοιπόν, ότι ο Θεός Λόγος έπαθε πάνω στο Σταυρό, απέθανε και ετάφη κατά το ανθρώπινο, κατά την ανθρώπινή του φύση, αλλά ως Θεός αυτοανασταίνεται!
Αυτό το «μέγα της σωτηρίας μυστήριο, Θεός εφανερώθη εν σαρκί» δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό και κατανοητό από όποιον προτάσσει την πεπερασμένη ανθρώπινη λογική για να προσεγγίσει το μυστήριο της αγάπης του Θεού προς τον άνθρωπο. Γι’ αυτό και η Δ’ Οικουμενική Σύνοδος είναι η πλέον κρίσιμη στη διατύπωση του Χριστολογικού Δόγματος, δηλαδή στη διδασκαλία της Εκκλησίας μας για το ποιος είναι ο Χριστός.
Η ιστορία και τα διασωθέντα πρακτικά της Δ΄Οικουμενικής Συνοδου μας διασώζουν τον αγώνα και την αγωνία των Πατέρων για την ορθή διατύπωση της πίστεως. Δυστυχώς μία ομάδα από τα μέλη της Συνόδου υπό τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Διόσκορο αρνούνταν ότι ο Χριστός μας είχε και τις δύο φύσεις ισχυριζόμενοι ότι η ανθρώπινη φύση χάθηκε και απορροφήθηκε στο πέλαγος της θείας φύσεως. Πίστευαν ότι ο Χριστός έχει μία φύση και γι’ αυτό ονομάστηκαν Μονοφυσίτες.
Η εκκλησιαστική μας παράδοση θέλει τον ίδιο τον Κύριο διά της Αγ. Ευφημίας να δίνει τη λύση: στην πόλη της Χαλκηδόνας βρισκόταν άφθαρτο το σώμα της Αγ. Ευφημίας μέσα στη λάρνακα του οποίου τέθηκαν και οι δύο «Τόμοι», δηλαδή οι διδασκαλία των Ορθοδόξων και η διδασκαλία των Μονοφυσιτών και η λάρνακα σφραγίστηκε. Την επομένη, μετά τη Θ. Λειτουργία, όταν άνοιξαν τη λάρνακα βρέθηκε ο μεν «Τόμος» των Ορθοδόξων να βρίσκεται στα χέρια της Αγίας, ενώ ο «Τόμος» των Μονοφυσιτών στα πόδια της.
Αυτό το θαυμαστό γεγονός περιγράφει και το απολυτίκιο της Αγίας: «Λίαν εὔφρανας τοὺς ὀρθοδόξους, καὶ κατῄσχυνας τοὺς κακοδόξους, Εὐφημία Χριστοῦ καλλιπάρθενε· τῆς γὰρ Τετάρτης Συνόδου ἐκύρωσας, ἃ οἱ Πατέρες καλῶς ἐδογμάτισαν, Μάρτυς ἔνδοξε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος¨.
Η εκκλησιαστική μας Παράδοση διατηρώντας στη μνήμη της τη θαυματουργική επικύρωση της Συνοδικής αποφάσεως μιας Οικουμενικής Συνόδου 630 Πατέρων, επισημαίνει μία θεμελιώδη αλήθεια εκκλησιολογικής σημασίας: Στην Ορθόδοξη Εκκλησία συνυπάρχει ο θεσμός και το χάρισμα. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη η ανθρώπινη-θεσμική διάσταση της Εκκλησίας (η συν-παράσταση και συνεδρίαση των επισκόπων σε Σύνοδο) αλλά μαζί με αυτή είναι απολύτως απαραίτητο και το ενυπάρχον στην Εκκλησία χάρισμα (αγιότητα-χάρις του Θεού), διότι μόνο έτσι η Σύνοδος καθίσταται Αγιοπνευματική και αναγνωρίζεται ως πραγματική, αληθινή, ορθόδοξη Σύνοδος. Αν μία Σύνοδος έχει μόνο τη θεσμική της μορφή άνευ του χαρίσματος , τότε καθίσταται αποβλητέα, ληστρική.
Συμπερσματικά, οι αγώνες των Πατέρων για την ορθή πίστη στο Πρόσωπο του Χριστού έγιναν διότι μόνο κατ’ αυτόν τον τρόπο μπορεί να σωθεί η ανθρώπινη φύση: ενωμένη πραγματικά, ουσιαστικά με την ίδια τη θεότητα στο πρόσωπο του Σωτήρος Χριστού. Μόνο έτσι ο κτιστός άνθρωπος ενώνεται με τον άκτιστο Θεό, διατηρώντας πλήρη την ανθρώπινή του φύση, η οποία όμως από την ένωση αυτή θεώνεται κατά χάριν.
Τοιχογραφία στην Ι. Μονή Γεννήσεως Θεοτόκου Ferapontov Bologda, Έργο Διονυσίου αγιογράφου (15-16 αι.)
Διαβάστε εδώ για τον βίο του Οσίου Σωφρονίου και της Αγίας Ευφημίας.
