Το μέλλον των Σχολών Βυζαντινής Μουσικής
Θεσμικό κενό για τις Σχολές Βυζαντινής Μουσικής αναδεικνύεται στη δημόσια διαβούλευση του νέου νομοσχεδίου για την καλλιτεχνική εκπαίδευση.
Ανέβηκε στη δημόσια διαβούλευση από τις 18 Φεβρουαρίου μέχρι τις 5 Μαρτίου 2026, το νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού με τίτλο, «Ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, σύσταση νέας κατηγορίας θέσεων Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης, πλαίσιο λειτουργίας Ανώτερων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης και Ανώτερων Σχολών Μουσικής Εκπαίδευσης και άλλες ρυθμίσεις».
Στο εν λόγω νομοσχέδιο, και συγκεκριμένα στο Κεφάλαιο Β΄ – Άρθρο 44 (Μετονομασία των Μουσικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων σε Ανώτερες Σχολές Μουσικής Εκπαίδευσης – Τροποποίηση άρθρου 1 β.δ. 16/1966), προβλέπεται η αναδιαμόρφωση του άρθρου 1 του β.δ. 16/1966 ως εξής: «Άρθρο 1 Μουσικά Ιδρύματα – Ανώτερες Σχολές Μουσικής Εκπαίδευσης 1.
Τα μουσικά ιδρύματα, δημόσια και ιδιωτικά, διακρίνονται σε:
α) Ωδεία,
β) Μουσικές Σχολές,
γ) Συμφωνικές Ορχήστρες,
δ) Συγκροτήματα μουσικής δωματίου, και
ε) Χορωδίες.
2. Η ανώτερη μουσική εκπαίδευση παρέχεται από τις Ανώτερες Σχολές Μουσικής Εκπαίδευσης (Α.Σ.Μ.Ε.), δημόσιες και ιδιωτικές, όπως μετονομάζονται τα Μουσικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (Μ.Ε.Ι.) των περ. α) και β) της παρ. 1, τα οποία παρέχουν ανώτερη μουσική εκπαίδευση.
Ωστόσο, παρά την αναλυτική αυτή ρύθμιση του χώρου της μουσικής εκπαίδευσης, δεν γίνεται καμία αναφορά στις Σχολές Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής, οι οποίες λειτουργούν μέχρι σήμερα υπό την εποπτεία των Ιερών Μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδος και αποτελούν θεσμοθετημένες εκπαιδευτικές δομές και αναγνώριση υπό του Κράτους δια του ΥΠ.ΠΟ, με μακρά ιστορία και ουσιαστική συμβολή στη λατρευτική και πολιτιστική ζωή του τόπου.
Η απουσία ρητής αναφοράς στις Σχολές Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής δημιουργεί ένα θεσμικό κενό, δεδομένου ότι: Δεν πρόκειται για «μουσικές σχολές» με την έννοια των μικρών ωδείων γενικής μουσικής παιδείας.
Λειτουργούν είτε ως τμήματα αναγνωρισμένων Ωδείων είτε ως αυτοτελείς σχολές υπό την εποπτεία Ιερών Μητροπόλεων.
Χορηγούν τίτλους (πτυχία/διπλώματα) αναγνωρισμένους από το κράτος.
Επιτελούν λειτουργικό και εκκλησιολογικό ρόλο, ως φυτώρια ιεροψαλτών, άμεσα συνδεδεμένων με τη λατρευτική ζωή της Εκκλησία της Ελλάδος.
Γιατί πιθανόν δεν γίνεται ρητή αναφορά;
Θεσμικά, υπάρχουν τρία πιθανά σενάρια:
α)Παράλειψη νομοτεχνικής πρόβλεψης.
β)Δεν ενσωματώθηκε ειδική μνεία, παρότι πρόκειται για διακριτή κατηγορία εκπαιδευτικών δομών.
γ)Έμμεση υπαγωγή στις «Μουσικές Σχολές»
Αν ο νομοθέτης δηλαδή θεωρεί ότι οι Σχολές Βυζαντινής Μουσικής εμπίπτουν στην κατηγορία β΄ (Μουσικές Σχολές), τότε αυτό πρέπει να αποσαφηνιστεί ρητά, διότι έχουν διαφορετικό πρόγραμμα σπουδών, διαφορετικό εποπτικό καθεστώς, διαφορετική αποστολή (λειτουργική και όχι απλώς καλλιτεχνική).
Ενδεχομένως το Υπουργείο να προτίθεται να ρυθμίσει ειδικά τις εκκλησιαστικές μουσικές σχολές, κάτι που όμως δεν προκύπτει από το κείμενο.
Ανακύπτουν λοιπόν κρίσιμα θεσμικά ζητήματα που αν δεν προσδιοριστεί ρητά η θέση τους δεν θα είναι σαφές αν θα θεωρούνται Ανώτερες Σχολές Μουσικής Εκπαίδευσης, ή αν θα παραμείνουν σε ειδικό καθεστώς.
Επιπροσθέτως η μη ρητή πρόβλεψη μπορεί να δημιουργήσει: αμφισβητήσεις ως προς τη συνέχιση της ισχύος πτυχίων και διπλωμάτων, προβλήματα επαγγελματικής κατοχύρωσης ιεροψαλτών και φυσικά θέματα λειτουργικής επιβίωσης, διότι εφόσον πολλά Ωδεία δεν θα πληρούν τις προϋποθέσεις για αναβάθμιση σε Α.Σ.Μ.Ε., δημιουργείται νέος χάρτης στην καλλιτεχνική εκπαίδευση και αν δεν υπάρξει ειδική πρόβλεψη, οι σχολές Βυζαντινής Μουσικής κινδυνεύουν είτε να βρεθούν εκτός νέου πλαισίου, είτε να υποβαθμιστούν θεσμικά.
Η Βυζαντινή Μουσική αποτελεί στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνισμού, δεν είναι απλώς καλλιτεχνική δεξιότητα, αλλά πρωτίστως λειτουργική τέχνη διότι υπηρετεί άμεσα τη λατρευτική πράξη και οι ιεροψάλτες αποτελούν θεσμικούς συνεργάτες του κλήρου.
Άρα, η ρύθμισή της δεν μπορεί να γίνει με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν για γενική μουσική εκπαίδευση (π.χ. πιάνο, κιθάρα).
Προβλέπεται ρητή θεσμική αναγνώριση των Σχολών Βυζαντινής Μουσικής στο νέο πλαίσιο; Θεωρούνται αυτοδικαίως Ανώτερες Σχολές Μουσικής Εκπαίδευσης ή διατηρούν ειδικό καθεστώς;
Διασφαλίζεται ρητά η συνέχιση της κρατικής αναγνώρισης των τίτλων τους;
Δίνεται δυνατότητα αναβάθμισης σε όσες φυσικά θα πληρούν τις όποιες προϋποθέσεις υποδομής και προσωπικού;
Προτίθεται το Υπουργείο να θεσπίσει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για την εκκλησιαστική μουσική εκπαίδευση;
Η έγκαιρη αποσαφήνιση του ζητήματος θα συμβάλει στη θεσμική ασφάλεια, στη διατήρηση της μουσικολογικής και εκκλησιαστικής παράδοσης και στη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας των Σχολών.
Αρχιμ. Ειρηναίος Νάκος
Γενικός Διευθυντής Ιδρύματος Μουσικής
Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών
Προηγουμένως η ΕΟΔ έγραψε για τη μουσική Εκδήλωση της Ελληνορθόδοξου Κοινότητος Μπετζάλας.
