«Oικοκτονία» - ecocide!
Είναι η περιβαλλοντική καταστροφή έγκλημα;
Φτάσαμε σ’ ένα σημείο της ιστορίας που είναι απαραίτητο να κατευθύνουμε τις ενέργειές μας σ’ όλο τον κόσμο με περισσότερη προσοχή και φροντίδα για τις συνέπειες που αυτές προκαλούν στο περιβάλλον. Η άγνοια και η αδιαφορία μπορούν να επιφέρουν ανεπανόρθωτες ζημιές στο περιβάλλον, από το οποίο εξαρτάται η ζωή και η ευημερία μας, αναφέρεται στη Διακήρυξη των Ηνωμένων εθνών για το ανθρώπινο περιβάλλον.
Η σοβαρή περιβαλλοντική κρίση, χαρακτηριζόμενη από την κλιματική αλλαγή, την εξαφάνιση της βιοποικιλότητας, την εξάντληση των φυσικών πόρων, την μείωση του καθαρού πόσιμου νερού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η ανθρωπότητα. Η φύση απειλείται με την αφαίρεση λειτουργικών στοιχείων και φυσικών πόρων από το οικοσύστημα, που διασαλεύει την ισορροπία των αλληλένδετων μερών της «φυσικής αλυσίδας». Το ίδιο γίνεται και με τη μόλυνση, την είσοδο λυμάτων και βλαβερών στοιχείων, που ούτε ενσωματώνονται, ούτε ανακυκλώνονται.
Δεδομένης της σύνδεσης του περιβάλλοντος με τα θεμελιώδη δικαιώματα στη ζωή και στη σωματική και ψυχική υγεία, η διεθνής κοινότητα οφείλει αναλάβει δράση για να προστατεύσει το περιβάλλον. Μάλιστα, η υποχρέωση αποφυγής σημαντικής περιβαλλοντικής βλάβης νοείται ως κανόνας διεθνούς εθιμικού δικαίου (International Court of Justice, 1996, para. 29)
Ποια κράτη ποινικοποίησαν την οικοκτονία;
Μόνο λίγα κράτη σ’ όλο τον κόσμο έχουν ποινικοποιήσει την οικοκτονία, όπως το Βιετνάμ, η Ουκρανία και η Ρωσία. H Γαλλία ήταν η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εισήγαγε την οικοκτονία στη νομοθεσία της, το 2021!
Το πρόβλημα της καταστροφής της φύσης περιγράφεται παραστατικά με την τραγελαφική απόφαση του παγκόσμιου συνέδριου για τη φύση, στο Μπουένος Άιρες, σύμφωνα με την οποία θεσπίζεται το δικαίωμα «ανταλλαγής ρύπων»! Βάσει διεθνούς κανονισμού οι χώρες που ρυπαίνουν ελάχιστα, αφού δεν έχουν βαριά βιομηχανία, θα έχουν τη δυνατότητα να πωλούν το δικαίωμα ρύπανσης στις βιομηχανικές χώρες. Λες και κάποιος έχει δώσει το δικαίωμα στον άνθρωπο να ρυπαίνει και πολύ περισσότερο να πωλεί αυτό το αυθαίρετο «δικαίωμά» του, διαπράττοντας "οικοκτονία"!
Τι ωθεί τον άνθρωπο σ’ αυτήν την παράλογη συμπεριφορά αυτοκαταστροφής;
Αυτό είναι ενδεικτικό του πως αντιμετωπίζει ο άνθρωπος τη φύση. Η αποξένωση απ’ αυτήν επήλθε με τη μετάβαση από την αγροτική κοινότητα στη βιομηχανική κοινωνία. Οι σχέσεις του ανθρώπου με τη φύση έπαψαν να είναι άμεσες, διότι νομίζει ότι πια χρειάζεται τη συνδρομή μόνο της βιοτεχνολογίας στις καλλιέργειες. Παλιά έκανε λιτανείες για να βρέξει, τώρα επιλέγει τα μηχανικά- τεχνολογικά μέσα!
Επιπλέον, το φυσικό περιβάλλον έχει επικαλυφθεί από το τεχνητό. Σ’ αυτό οδήγησε η υπερβολική και απρογραμμάτιστη συγκέντρωση πληθυσμού στα αστικά κέντρα, που δείχνει τη βραχυπρόθεσμη προοπτική του σύγχρονου ανθρώπου. Τον νοιάζει μόνο το σήμερα…
Στις πόλεις, ο υπερκαταναλωτισμός, η τάση για υλικό πλούτο και υπερπαραγωγή προϊόντων επιτάσσουν την αφαίμαξη της φύσης. Τα βιομηχανικά απόβλητα διοχετεύονται λόγω ασυνειδησίας αυτούσια στη φύση, χωρίς προηγουμένως να έχουν υποστεί βιολογική επεξεργασία καθαρισμού. Οργιάζει η ιδιωτική ασυδοσία- με τη θεοποίηση του κέρδους- και συνδυάζεται με την αδιαφορία κάποιων ιθυνόντων, που περιγράφεται με την έλλειψη αναδάσωσης και ελέγχων. Η αναποτελεσματική περιβαλλοντική αγωγή στα σχολεία ευνοεί την παθητικοποίηση.
Η έκλυση ραδιενέργειας από πυρηνικές δοκιμές και ατυχήματα, η χρήση χημικών και βιολογικών όπλων, οι θαλάσσιες πετρελαιοκηλίδες και οι εμπρησμοί δασών υποκρύπτουν τη σαθρή αντίληψη του ανθρώπου ότι μπορεί δήθεν μόνος του να ρυθμίσει τη λειτουργία της φύσης.
Ποιες συνέπειες της καταστροφής της φύσης μάς απειλούν;
Η πτώση της ποιότητας ζωής είναι φυσικό επακόλουθο. Εκτός από τον κλονισμό του ψυχοπνευματικού κόσμου του ανθρώπου, αύξηση της κατάθλιψης, προκαλούνται σοβαρά προβλήματα υγείας: αύξηση καρδιοαγγειακών παθήσεων, νευροπαθειών, σ’ ένα αφύσικο πνιγηρό περιβάλλον, που έχει υποστεί παραμόρφωση: κτίρια μεγαθήρια, άναρχη δόμηση, ηχορύπανση, καυσαέρια. Άκαυτοι υδρογονάνθρακες που ζημιώνουν τη βλάστηση, οξείδια του αζώτου που συντελούν στη δημιουργία φωτοχημικού νέφους και καπνομίχλης, η οποία διαβρώνει ακόμη και τα μνημεία του Παρθενώνα, μαζί με την όξινη βροχή.
Το μονοξείδιο του άνθρακα επηρεάζει το κυκλοφορικό μας σύστημα. Ο μόλυβδος ευθύνεται για τις διαλείψεις, τα κενά στη σκέψη. Το διοξείδιο του θείου προκαλεί ερεθισμό των βρόγχων, ενώ το διοξείδιο του άνθρακα δημιουργεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου, δηλαδή την υπερσυγκέντρωση αερίων ρύπων που εμποδίζουν την ηλιακή ακτινοβολία να διαφύγει από τη γη. Έτσι αλλάζουν οι κλιματολογικές συνθήκες. Αν συνεχίσει μ’ αυτό το ρυθμό η καταστροφή, κάποιοι επιστήμονες προβλέπουν ότι στο εγγύς μέλλον δεν θα μπορεί κανείς να κυκλοφορεί την ημέρα, λόγω της υπεριώδους ακτινοβολίας!
Επιπρόσθετα, παρατηρείται εξαφάνιση ζωικών ειδών και φυσικών οικοσυστημάτων, κακή ποιότητα νερού και λειψυδρία, που μαστίζει δυο δισεκατομμύρια κατοίκους της γης. Το χειρότερο είναι η εισβολή των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στη διατροφική αλυσίδα. Η γενετική μηχανική με παρέμβαση στο γενετικό κώδικα, δημιουργεί νέα φυτά και ζώα που δεν προκύπτουν από φυσική διαδικασία αναπαραγωγής. Οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί όμως, μπορούν να διασταυρωθούν με φυσικούς οργανισμούς, να αναπαραχθούν και να μεταναστεύσουν. Η απελευθέρωση των μεταλλαγμένων είναι μη αντιστερπτή διαδικασία, δηλαδή δεν υπάρχει τρόπος να αποσυρθούν όταν επαληθευτούν οι όποιες αρνητικές επιπτώσεις. Άρα εν αγνοία μας συμμετέχουμε στο μεγαλύτερο πείραμα που έγινε ποτέ στον πλανήτη! Όλα αυτά επιφέρουν απρόβλεπτες κοινωνικές και πολιτικές ανακατατάξεις, ακόμη και πόλεμο προς εξασφάλιση των πρώτων υλών.
Υπάρχουν ρεαλιστικές προτάσεις για να προστατεύσουμε τη φύση;
Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι αποτελούμε μέρος της φύσης, η οποία είναι πηγή μάθησης και έμπνευσης. Αυτό απαιτεί ενημέρωση, αλλά και ευαισθητοποίηση. Το σχολείο οφείλει να σμιλεύει οικολογική συνείδηση, αισθητικά κριτήρια, υπευθυνότητα. Είναι ζήτημα ηθικής τάξης. Ο άνθρωπος πρέπει να καταλάβει ότι επωμίζεται την επιβίωση εκατομμυρίων άλλων οργανισμών, εκτός από τον δικό του.
Επιβάλλεται να είναι προγραμματισμένη η βιομηχανική ανάπτυξη και να συνοδεύεται από μονάδες βιολογικού καθαρισμού λυμάτων. Απαιτούνται κίνητρα για γενική ανακύκλωση γυαλιού, χαρτιού, σιδήρου, αλουμινίου, μπαταριών, ελαίων. Μπορούν ν’ αξιοποιηθούν εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Αιολική με ανεμογεννήτριες, ηλιακή με επενδύσεις φωτοβολταϊκών συστημάτων στη στέγη κάθε οικήματος, υδροηλεκτρική, με σύστημα αξιοποίησης της ενέργειας των κυμάτων, θερμοδυναμική, γεωθερμική, φυσικό αέριο. Χρειάζονται αλλαγές στα μέσα μεταφοράς για να αποδεσμευτεί ο άνθρωπος από το αυτοκίνητο. Είναι εφικτή η αντικατάσταση των συμβατικών κινητήρων με υβριδικούς ή υδρογόνου, που λειτουργούν με υδρόλυση και εκπέμπουν μηδενικούς ρύπους. Λύση είναι και οι ηλεκτροκινητήρες που θα φορτίζουν όμως με ρεύμα, παραγόμενο από «καθαρές» πηγές ενέργειας. Σημαντικό μέτρο είναι και οι κινητήρες εναλλακτικών καυσίμων, όπως RDF παραγόμενο από απορρίμματα ή βιομάζα παραγόμενη από το φυτό ελαιοκράμβη. Ένα στρέμμα παράγει πεντακόσια λίτρα καυσίμου. Η επανάσταση στην τεχνολογία είναι ο μικρός κινητήρας συμπιεσμένου αέρα που φορτώνει έξι λεπτά και κινεί διθέσιο όχημα για δυο ώρες.
Χρειάζεται βούληση για την απαγόρευση των μεταλλαγμένων γενετικά προϊόντων, με κυρώσεις για τυχόν παραβάτες. Η τεχνολογία δεν είναι πανάκεια (=η λύση για όλα) για τη διατήρηση της ισορροπίας στη σχέση ανθρώπου- φύσης. Βέβαια, η βιοκλιματική αρχιτεκτονική μπορεί να δώσει νέες διεξόδους, εξοικονομώντας ενέργεια σε κάθε κατοικία. Άμεση λύση είναι η μείωση της υπερκατανάλωσης. Ο αρχηγός μιας ινδιάνικης φυλής είχε διορατικά τονίσει ότι «όταν το τελευταίο δέντρο θα έχει κοπεί, όταν ο τελευταίος ποταμός θα έχει μολυνθεί, όταν το τελευταίο ψάρι θα έχει πεθάνει, τότε ο άνθρωπος θα καταλάβει ότι δεν τρέφεται με χρήματα»!
Ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να απορρίψει τον σύγχρονο πολιτισμό και την τεχνολογία, αλλά να εκλογικεύσει τις απαιτήσεις του, ώστε να δώσει τη δυνατότητα και το χρόνο στη φύση να έχει πάντα αποθέματα διατηρώντας την ισορροπία της, την αειφορία. Η προστασία της φύσης δεν επιτυγχάνεται ούτε με τη δημιουργία ζωολογικών κήπων, ούτε με βιοτόπους «γκέτα», που θα βλέπουμε τη φυσική ζωή μέσα από κρύσταλλο ή οθόνες, ούτε με τις άδειες κυνηγιού για ορισμένες περιόδους. Μ’ όλα αυτά θα επιτείνεται το πρόβλημα και θα σκεπάζει τη μωρία του σύγχρονου ανθρώπου. Χρειάζεται να αντικατασταθεί ο όρος κυριαρχία από τον όρο αρμονική συμβίωση.
Είναι οξύμωρο, αλλά από τη μια πρέπει να εφαρμοστούν άμεσες λύσεις και από την άλλη χρειάζεται μακρόπνοο σχέδιο. Τα προβλήματα του περιβάλλοντος δημιουργήθηκαν με τη συμμετοχή όλων και χρειάζονται τους πάντες για να αναστραφούν. Ο καθένας πρέπει να ελέγξει τη δική του καμινάδα, τη δική του εξάτμιση, το δικό του εγωισμό. Η αυτάρκεια και η ολιγάρκεια, τα διδάγματα του ιερού Ευαγγελίου και οι διδαχές των Αγίων της Ορθόδοξης εκκλησίας μας για τη φύση, μπορούν να μας επαναπροσανατολίσουν στο σωστό δρόμο…
